ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ: ମାଟିର ରାଜା

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୨୧

# ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ: ମାଟିର  ରାଜା

## ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ପ୍ରଜାବତ୍ସଳତାର ମୂଲ୍ୟ

କାଶୀପୁରର ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲଘେରା ଶୀତଳ ଉପତ୍ୟକାରେ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଓ କଳାହାଣ୍ଡି ଦରବାରର ଅତ୍ୟାଚାର ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶାର କିରଣ ଥିଲେ ଥାଟରାଜା ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓ । ସେ କଳାହାଣ୍ଡି ମହାରାଜାଙ୍କ ବଂଶଜ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କକୁ ପରିବାର ଭଳି ଦେଖୁଥିଲେ । ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସାମିଲ ହେବା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସୁସମ୍ପର୍କ ରଖିବା କଳାହାଣ୍ଡିର ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସକଙ୍କୁ ଆଦୌ ପସନ୍ଦ ନଥିଲା । ଫଳରେ ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ ସଂକୁଚିତ କରାଗଲା ।ସେତିକିରେ ଦରବାରର ରାଗ ଶାନ୍ତ ହେଲାନାହିଁ । ୧୯୪୫ ମସିହା ଜୁଲାଇ ୨୭ ତାରିଖରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ସ୍ୱାଭିମାନୀ କର୍ମଚାରୀ ଜମାଦାର ମାର୍କଣ୍ଡ ରଥ ଓ ହିସାବ ରକ୍ଷକ ବାଳକୃଷ୍ଣ ହରିଚନ୍ଦନଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ବାହାର କରି ଦରବାର ଅଫିସ୍ ଦଖଲ କଲା । ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ନିଜ ପ୍ରଜା ଓ ସଂଗ୍ରାମୀଙ୍କ ସହ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ।

## ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତି ଓ ସଂଗ୍ରାମର ବହ୍ନି

କାଶୀପୁର ଜମିଦାର ପରିବାର ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସକ୍ରିୟ ସମର୍ଥନ ଓ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଯୋଗାଉଥିଲେ । ଏହି ‘ଅପରାଧ’ ପାଇଁ **୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୫** ଦିନ କଳାହାଣ୍ଡି ଦରବାର ଏକ ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣାଇଲା— ଜମିଦାର ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତ କରାଗଲା । ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଜଣେ ଇଷ୍ଟେଟ୍ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା ।

ରାଜପଦ ଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମାଟି ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପଙ୍କୁ କେହି ଚ୍ୟୁତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ଏହି ତ୍ୟାଗ କାଶୀପୁରବାସୀଙ୍କ ଭିତରେ ବିପ୍ଳବର ନିଆଁକୁ ଆହୁରି ଜଳାଇଦେଲା । ଲୋକେ ମରଣକୁ ବରଣ କରି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଆଗେଇ ନେଲେ । ପରେ ସେବାମଣ୍ଡଳର ବେଆଇନ ଘୋଷଣା ବିରୋଧରେ ହୋଇଥିବା ରୁପକଣା ମହାସଭାରେ ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓଙ୍କୁ ‘ଆଦିବାସୀ ସେବାମଣ୍ଡଳ’ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଭାପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା ।

## ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ସାମାଜିକ ବିପ୍ଳବ ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ

୧ ଜାନୁୟାରୀ ୧୯୪୮ରେ ଗଡ଼ଜାତ ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କଳାହାଣ୍ଡି ମହାରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତ ହେବା ପରେ ସାରା କାଶୀପୁରରେ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ପତାକା ଉଡ଼ିଲା । କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତ ରାଜା ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓ ଏବେ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ଜନତାଙ୍କ ନେତା ସାଜିଲେ ।

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ସେ ପ୍ରଥମେ ହାତକୁ ନେଲେ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରର କାମ । ତାଙ୍କରି ଦୃଢ଼ ନେତୃତ୍ୱରେ ବର୍ଷ ବର୍ଷର ସାମାଜିକ ବେଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ହରିଜନମାନେ ମନ୍ଦିର ପ୍ରବେଶର ଅଧିକାର ପାଇଲେ । ଲାଖମରା ପଡ଼ିଆର ସେହି ବିରାଟ ସଭାରେ ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପଙ୍କ ସଭାପତିତ୍ୱରେ ଜାତୀୟ ପତ୍ରକା ଉତ୍ତୋଳନ କରାଗଲା ଏବଂ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ନିବାରଣ, ଶିକ୍ଷା ଓ ନିଶା ନିବାରଣ ପାଇଁ ଶପଥ ନିଆଗଲା 

ତାଙ୍କର ଏହି ନିଷ୍ଠା ଓ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଯୋଗୁଁ, ମାଣିକ ରାୟ ନାୟକଙ୍କ ପରେ **୧୯୪୯ ମସିହାରେ** ଓଡ଼ିଶା ଗଡ଼ଜାତରେ ତାଙ୍କୁ ବିଧାୟକ ଭାବେ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା । ସଂସଦରେ ରହି ସେ ଅଞ୍ଚଳର ବିକାଶ ପାଇଁ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କରି ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳ ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ସ୍ମୃତି ପାଣ୍ଠିକୁ ସର୍ବାଧିକ ଦାନ ଦେଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲା ।

## ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଜନକଲ୍ୟାଣ ଓ ଭୂମିଦାନ

ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓ କେବଳ ଶାସନ କାଗଜପତ୍ରରେ ସୀମିତ ନଥିଲେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ମୌଳିକ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଥିଲା ତାଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକତା । କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଜଳକଷ୍ଟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସେ ଗ୍ରାମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାହିରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପୋଖରୀ ଖୋଳାଇ ପାନୀୟ ଜଳ ଓ ଚାଷ ପାଇଁ ସୁବିଧା କରିଥିଲେ ।

ଏଥିସହିତ ଗରିବ ଓ ନିଷ୍ପେସିତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଜାତି-ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀର ପରିବାରକୁ ଚାଷ କରି ଗୁଜୁରାଣ ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ଚାଷ ଜମି ଯୋଗାଇ ଦେଇଥିଲେ । ମାଟିର ମଣିଷଙ୍କୁ ଭୂମିର ଅଧିକାର ଦେଇ ସେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆଶାର ପ୍ରଦୀପ ଜାଳିଥିଲେ ।

## ପଞ୍ଚମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ସଂସ୍କୃତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ସୁରକ୍ଷା

୧୯୫୬ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୮ ତାରିଖରେ କାଶୀପୁରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର ପାଇଁ କମିଟି ଗଠନ ବେଳେ ସେ ପ୍ରମୁଖ ଉପଦେଷ୍ଟା ଭାବେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ । କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ସେ କେବଳ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ, ବରଂ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର, ଶିବ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ସଂକରଡ଼ା ମଠ ଭଳି ଅନେକ ଧାର୍ମିକ ପୀଠର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଜମି ଦାନ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ମନ୍ଦିର ଓ ମଠଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ସୁଚାରୁରୂପେ ପରିଚାଳିତ ହେବ, ସେଥିପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆର୍ଥିକ ରୂପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଚ୍ଛଳ ଓ ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ କରି ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିଲେ ।

## ଷଷ୍ଠ ପରିଚ୍ଛେଦ: ମହାପ୍ରୟାଣ ଏବଂ ଅମର କାହାଣୀ

ଜୀବନର ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶୀପୁରର ମାଟି ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଇଥିବା ଏହି ମହାନ ଜନନାୟକ ଶେଷରେ **୧୫.୦୯.୧୯୮୦ (୧୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୮୦)** ରିଖରେ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କଲେ । ତାଙ୍କର ମହାପ୍ରୟାଣ ଖବର ପ୍ରସାରିତ ହେବା ମାତ୍ରେ ସାରା କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳ ଅଶ୍ରୁସଜଳ ହୋଇଉଠିଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଜା ନିଜ ନିଜ ଘରର ଅଭିଭାବକଙ୍କୁ ହରାଇଲା ଭଳି ଗଭୀର ଶୋକରେ ମ୍ରିୟମାଣ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।

ରାଜପ୍ରାସାଦର ସୁଖ ଓ ମୁକୁଟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରଜାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ‘ସେବାର ମୁକୁଟ’ ପିନ୍ଧିଥିବା ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓ ୧୯୮୦ରେ ଶାରୀରିକ ଭାବେ ବିଦାୟ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାଶୀପୁରର ପ୍ରତି ସାହିର ପୋଖରୀରେ, ସବୁଜ କ୍ଷେତରେ ଏବଂ ଦେବାଳୟର ଘଣ୍ଟଧ୍ୱନିରେ ସେ ସଦାସର୍ବଦା ପାଇଁ ଅମର ହୋଇ ରହିଗଲେ ।

ମାନସ କୁମାର ସାହୁ