କାଶୀପୁରର କାହାଣୀ: ୯
ମାଟିର ବାସନା ଓ ଜୀବନର ଶୃଙ୍ଖଳ
## ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ମେଘ, ମାଟି ଏବଂ ଆଗୁଆ ସଞ୍ଚୟ
ବର୍ଷକୁ ବାର ମାସରୁ ପ୍ରାୟ ଦଶ ମାସ ତ ଝିପିଝିପି ବର୍ଷା ଲାଗି ରହିଥାଏ। କାଶୀପୁରର ଆକାଶଟା ସତେ ଯେମିତି ସବୁବେଳେ କଳା ମେଘର ଚାଦର ଘୋଡ଼େଇ ହେଇ ଶୋଇଥାଏ। ପାହାଡ଼ିଆ ରାସ୍ତା, ପବନରେ ଭିଜା ମାଟିର ବାସନା ଆଉ ସବୁଜିମାର ଏକ ଅପୂର୍ବ ସମାହାର। ସେ ସମୟରେ ଗାଁକୁ ବାହାର ଦୁନିଆର ସଂପର୍କ ବହୁତ କମ୍ ଥିଲା। ସହରରୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ସରକାରୀ ବସ୍ ଦିନକରେ ଥରେ ଆସେ, ଯାହା ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ରାୟଗଡ଼ା ସହ ସଂଯୋଗ କରେ। ବସ୍ ଆସିବା ସମୟରେ ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଚହଳ ପଡ଼େ, ତା’ପରେ ପୁଣି ସବୁ ନିଶବ୍ଦ।
ଆଜିକାଲି ଭଳି ବଜାରରେ ସେତେବେଳେ ଚାରିଆଡ଼େ ପନିପରିବା ମିଳୁ ନଥିଲା। ପ୍ରକୃତି ଯାହା ଦେଉଥିଲା, ତାକୁ ନେଇ ଚଳିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏହି ଅଭାବ ଓ ବର୍ଷାର ପ୍ରକୋପରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ କାଶୀପୁରରେ ଗୋଟିଏ ଅଘୋଷିତ ନିୟମ ଚାଲିଆସିଥିଲା— **"ଆଗୁଆ ସଞ୍ଚୟ"**।
### ଭଟା ଜମିର ରଙ୍ଗ ଧାନ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶସ୍ୟର ସମ୍ଭାର
ଗାଁର ପ୍ରତିଟି ଘରେ ବର୍ଷକ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆଣୀମାନେ ଧାନ ସାଇତି ରଖୁଥିଲେ 'କୁଲ୍କି' (ମାଟି ବା ବାଉଁଶର ବଡ଼ ପାତ୍ର) ଭିତରେ। ସେ ଧାନ କୌଣସି ଆଧୁନିକ ବିହନ ନଥିଲା, ତାହା ଥିଲା କାଶୀପୁରର ନିଜସ୍ୱ ଭଟା ଜମିର 'ରଙ୍ଗ ଧାନ'। ଗାଁର ଯେଉଁମାନେ ହାତଗଣତି ଧନୀ ଲୋକ ଥିଲେ, ସେମାନେ ହିଁ କେବଳ ସରୁ ଚାଉଳର ଭାତ ଖାଉଥିଲେ। ବାକି ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଘରେ ଭଟା ଧାନର ମୋଟା ଚାଉଳ ହିଁ ସିଝୁଥିଲା। ଚାଉଳଟା ଦେଖିବାକୁ ଟିକେ ମୋଟା ଓ ନାଲିଚା ହେଲେ ବି, ତା’ର ସ୍ୱାଦ ଥିଲା ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଖୁବ୍ ମିଠା। ମିଠା ନହେବ ବା କେମିତି? ସେଥିରେ କୌଣସି ରାସାୟନିକ ସାର ବା ବିଷ ପଡ଼ୁନଥିଲା, ସବୁ ଥିଲା ମାଟିର ନିଚ୍ଛକ ଆଶୀର୍ବାଦ।
ତା’ ସାଙ୍ଗକୁ ଘରେ ଥାଏ ସୁବାସିତ 'ବସୁମତୀ ଚାଉଳ'। ଆମେ ପିଲାମାନେ ତାକୁ 'ଦଉଳ ଭୋଗ ଚାଉଳ' ବୋଲି କହୁଥିଲୁ। ତା’ର ମହକ ଏତେ ତେଜ୍ ଥିଲା ଯେ ହାଣ୍ଡିରେ ସେ ଚାଉଳ ପଡ଼ିଲେ ସାରା ସାହି ମହକି ଉଠୁଥିଲା। ଏହି ଚାଉଳ ସବୁଦିନ ରନ୍ଧା ହୁଏନାହିଁ, କେବଳ ପୂଜାପାର୍ବଣ କିମ୍ବା କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦିନରେ ଭୋଗ ପାଇଁ ସାଇତି ରଖାଯାଏ।
ଧାନ ସାଙ୍ଗକୁ ପାହାଡ଼ିଆ କୋଲଥ ଓ ପୋଡୁ ଜମିରେ ସେତେବେଳେ ସୁନା ଭଳି ଫଳୁଥିଲା **କାଙ୍ଗୁ ଚାଉଳ, ସୁଆଁ ଓ ମାଣ୍ଡିଆ**। ଏସବୁ କେବଳ ଫସଲ ନଥିଲା, ବରଂ ଅଭାବ ଦିନରେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ପେଟକୁ ସାହାରା ଦେଉଥିବା ଅମୃତ ଥିଲା।
> **ରୋଷେଇ ଘରର ସାଇତା ସମ୍ପତ୍ତି:**
> * **ତେଲ:** ବର୍ଷକ ପାଇଁ ନିଜ ବିଲରୁ ଆଦାୟ ହୋଇଥିବା ସୋରିଷ ନହେଲେ ଅଳସି ତେଲ।
> * **ଡାଲି:** କାନ୍ଦୁଲ ଡାଲିକୁ ଭଲଭାବେ ଭାଜି ସାଇତି ରଖାଯାଏ।
> * **ଶୀତଦିନିଆ ପରିବା:** ସାନ ଆଳୁ ଓ ମଟରକୁ ନଷ୍ଟ ନହେବା ପାଇଁ ଖଟ ତଳେ ଅନ୍ଧାରରେ ବିଛେଇ ରଖାଯାଇଥାଏ।
> * **ମକା:** ମକା କାନ୍ଦିକୁ ସିକା ଭଳିଆ କରି ଘରର ଚାଳରେ ବାନ୍ଧି ଝୁଲାଇ ଦିଆଯାଏ।
> * **ଆମିଷ:** ଯେଉଁମାନେ ଆମିଷ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ବର୍ଷା ଦିନ ପାଇଁ ଶୁଖୁଆ ବାନ୍ଧି ସାଇତି ରଖିଥାନ୍ତି।
>
>
---
## ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଋତୁ ବଦଳେ, ସ୍ୱାଦ ବଦଳେ
ବର୍ଷା କମି ଶୀତର ଶେର ଶେର ପବନ ବହିଲେ କାଶୀପୁରର ବାଡ଼ି ବଗିଚା ସବୁ ହସିଉଠେ। ଶୀତଦିନ ଆସିଲେ ଗାଁର ମହିଳାମାନେ ଖରା ଦେଖି ବଡ଼ି ପକାଇବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି। କଖାରୁ ବଡ଼ି, ଲିଆ ବଡ଼ି, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ 'ଫୁଲ ବଡ଼ି'ର ସମ୍ଭାରରେ ପିଣ୍ଡା ସବୁ ଶୋଭାପାଏ।
ତା’ପରେ ଆସେ ଖରାଦିନ ଏବଂ ଆମ୍ବ ଋତୁ। ବଣୁଆ ଆମ୍ବକୁ ଚିରି, ଶୁଖାଇ 'ଆମ୍ବୁଲ' ତିଆରି କରାଯାଏ ଏବଂ ତାକୁ ସଯତ୍ନେ ମାଟି ହାଣ୍ଡିରେ ଲୁଣ ରେ ଯୁଆଇ ବନ୍ଦ କରି ରଖାଯାଏ, ଯାହା ବର୍ଷସାରା ବିଭିନ୍ନ ତରକାରୀକୁ ଆମ୍ବିଳା ସ୍ଵାଦ ଦିଏ। ଏହା ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଚମ୍ପେଇତ ଆଚାର, ଟମାଟୋ ଆଚାର ଏବଂ କାଗଜି ଲେମ୍ବୁର ଆଚାର। ଖରାରେ ଶୁଖୁଥିବା ସେହି ଆଚାର ବାସନା ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଟିରୁ ଲାଳ ଗଡ଼େଇ ଦିଏ।
### ପିଠାପଣାର ପର୍ବ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶସ୍ୟର ସ୍ୱାଦ
ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଆସିଲେ କାଶୀପୁରର ରୂପ ବଦଳିଯାଏ। ସେତେବେଳେ ବଜାରରୁ ମିଠା କିଣିବାର ଚଳନ ନଥିଲା। ସୁନା ରଙ୍ଗର ଛୋଟ ଛୋଟ ଦାନା ବିଶିଷ୍ଟ **କାଙ୍ଗୁ ଚାଉଳ**ର କ୍ଷୀରି ବା ଭାତ ପର୍ବପର୍ବାଣୀରେ ଠାକୁରଙ୍କ ପାଖରେ ଭୋଗ ଲାଗୁଥିଲା। ପ୍ରତିଟି ଘରର ଚୁଲି ମୁଣ୍ଡରେ **ମାଣ୍ଡିଆ** ଗୁଣ୍ଡର ହାଣ୍ଡି ସବୁବେଳେ ଥାଏ। ସକାଳୁ ସକାଳୁ ତାତିଲା ମାଣ୍ଡିଆ ଜାଉ ପିଇ ମଣିଷ ବିଲକୁ ବାହାରି ପଡ଼ୁଥିଲେ, ଆଉ ପର୍ବ ଦିନରେ ମାଣ୍ଡିଆରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା ସୁଆଦିଆ ମାଣ୍ଡିଆ ତମ୍ପା,ମାଣ୍ଡିଆ ଚକୁଳି।
ମା’ ମାନଙ୍କ ହାତର ନିପୁଣତାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା ଭଳିକି ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ପିଠା:
1. **ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି:** ସୁନା ରଙ୍ଗର, ପାଟିରେ ଦେଲେ ମିଳେଇଯାଏ।
2. **ଶୁଆଲି :** ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ନିଆରା ସ୍ୱାଦର ପିଠା।
3. **ଆରିସା ପିଠା:** ଗୁଡ଼ ଓ ଚାଉଳ ଚୁନାର କଡ଼ା ପାଗରେ ତିଆରି।
4. **ମିଡ଼ିଝିଲା ଗଜା:** ଯାହାର ସ୍ୱାଦ ଆଜିର ସହରୀ ମିଠାକୁ ବି ପଛରେ ପକାଇଦେବ।
---
## ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଅଭାବର ଅମୃତ ଏବଂ ସଞ୍ଜ ନଈର ମାଛ
କାଶୀପୁରରେ ସବୁଦିନ ସମାନ ଯାଏନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ପରିବା ପତ୍ରର ଘୋର ଅଭାବ ଦେଖାଦିଏ, ସେତେବେଳେ ରୋଷେଇ ଘରର ମଙ୍ଗ ଧରନ୍ତି 'ମିଲମିକର' (ସୋୟାବିନ୍ ବଡ଼ି) ଆଉ ଆଳୁ। ନହେଲେ ବାଡ଼ି ପଟୁ ତୋଳା ହେଇ ଆସେ କଞ୍ଚା ଅମୃତଭଣ୍ଡା। ଅମୃତଭଣ୍ଡା ଆଉ ଆଳୁର ସେହି ସାଧାରଣ ତରକାରୀ ବି ସେତେବେଳେ ଅମୃତ ଭଳି ଲାଗେ। ଶୀତ ଓ ବର୍ଷାର ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ ଯେତେବେଳେ ଘରେ ଧାନ ସରି ଆସେ, ସେତେବେଳେ ବିନା ସାରରେ ପାହାଡ଼ ଚଟାଣରେ ହେଉଥିବା **'ସୁଆଁ' ଚାଉଳର ଗରମ ଗରମ ଭାତ** ସାଙ୍ଗକୁ କାନ୍ଦୁଲ ଡାଲିର ଜୁସ୍ ମିଶିଗଲେ ଶରୀରକୁ ଅସରନ୍ତି ବଳ ଦେଉଥିଲା। ହେଲେ ଆମ ଘର ଠୁ ଘାସି ଭାଇନା ଘର ଯାଏଁ ବାଡ ମିଶିକି ଥିଲା ।ଏଣୁ ଖାଇବା ବେଳେ ସବୁ ଘରରୁ ତରକାରୀ ଆସେ । ଘରେ ଗୋଟିଏ ତରକାରୀ ହେଲେ ବି ଖାଇଲା ବେଳେ ୪ ୫ ପ୍ରକାର ତରକାରୀ ଖାଇବାକୁ ମିଳି ଯାଉଥିଲା । ବାଡ ରେ ବଡ ଆମ୍ବ ତୋଟା ବି ଥିଲା ।ଆମ୍ବ ଦିନରେ ପବନ ବର୍ଷା ହେଲେ ଲଣ୍ଠନ ଆଉ ଅଖା ବସ୍ତା ଧରି ସବୁ ବାଡକୁ ଧାଇଁ ଯାଉଥିଲୁ ଆମ୍ବ ଗୋଟାଇବା ପାଈଁ। ଆମ ବାଡ ରେ ଗୋଟିଏ କରମଙ୍ଗା ଗଛ ଥିଲା ଯାହା କାଶୀପୁର ର ଏକ ମାତ୍ର ଗଛ ଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ଦିନସାରାର ପରିଶ୍ରମ ଓ ଅଭାବ ପରେ, ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ଗାଁକୁ ଏକ ନୂଆ ଖୁସି ଆସେ। ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲେ ପାଖ ନଈ ଓ ଜୋଡ଼ରୁ ବନବାସୀ ମା’ ମାନେ ତାଙ୍କ ପଶୁରୀ (ବାଉଁଶ ଟୋକେଇ)ରେ ଜଳଜଳ ହେଉଥିବା ଜୀବନ୍ତ **'ଚୁନା ମାଛ'** ଧରି ଗାଁ ଭିତରକୁ ଆସନ୍ତି। ସେହି ଚୁନା ମାଛକୁ ଶୋରିଷ ବଟା ଦେଇ, ଆମ୍ବୁଲ ପକାଇ ଯେତେବେଳେ ଚୁଲିରେ ବସାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଧୂଆଁ ସାଙ୍ଗକୁ ମିଶିଯାଏ କାଶୀପୁରର ଏକ ଆପଣାର ବାସନା।
ସେହି ମୋଟା ଭଟା ଚାଉଳ କିମ୍ବା ସୁଆଁର ଭାତ, କାନ୍ଦୁଲ ଡାଲି ଆଉ ଚୁନା ମାଛର ଚଡ଼ଚଡ଼ି ଭିତରେ ହିଁ କାଶୀପୁରର ମଣିଷ ତା’ର ସାରା ଦିନର କ୍ଲାନ୍ତି ଭୁଲିଯାଏ। ବାହାରେ ଝିପିଝିପି ବର୍ଷା ଚାଲିଥାଏ, ଆଉ ଭିତରେ ଜଳୁଥାଏ ଜୀବନର ଉଷ୍ମତା। ଏଇଆ ତ ଥିଲା କାଶୀପୁରର ସେହି ସରଳ ସୁନ୍ଦର ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ନିଜ ମାଟିର ପୁଷ୍ଟିସାରରେ ହସଖୁସିରେ ଜୀବନ ଜିଇଁବାର ଶୈଳୀ।
ମାନସ କୁମାର ସାହୁ
No comments:
Post a Comment