ସଂଗ୍ରାମୀ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ର ଏବଂ କାଶୀପୁରର ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମ

କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୨୦ 

**ସଂଗ୍ରାମୀ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ର ଏବଂ କାଶୀପୁରର ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମ**

କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସରେ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ରଙ୍କ ନାମ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷରରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଛି । ସ୍ଥାନୀୟ ସଂଗ୍ରାମୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଅନୁସାରେ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ କଂଗ୍ରେସର ଡାକରାରେ ଯେତେବେଳେ କାଶୀପୁରରେ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ର ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋଧା ସାଜିଥିଲେ ।  

**ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୂପରେଖ ଓ ଯୋଜନା:**

୧୯୩୯ ମସିହାରେ କାଶୀପୁରରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ସଭା କାଶୀପୁର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶକୁ ଆଧାର କରି ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନା ସଂଗ୍ରାମୀ ବିନାୟକ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୦ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୯ରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଗୁପ୍ତ ସଭାଟି କେବଳ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଗଡ଼ଜାତ ଶାସନର ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରତିବାଦ ଥିଲା ।

**ବେଠି-ବେଗାରି ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଓ ଗିରଫଦାରୀ:**

ବିନାୟକ ମିଶ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଦିନକୁ ଦିନ ତୀବ୍ର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା । ୩ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୪୧ ଦିନ ଟିକିରିଠାରେ ତାଙ୍କ ସଭାପତିତ୍ୱରେ ଏକ ପ୍ରଥମ ସ୍ଵାଧୀନ ସଭା ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସଭାରେ ସେ ସ୍ଥାନୀୟ ଗରିବ ଓ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିବା ବେଠି ଏବଂ ବେଗାରି ପ୍ରଥା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଖୋଲାଖୋଲି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ । ଲୋକଙ୍କୁ ଶୋଷଣ ମୁକ୍ତ କରିବାର ଏହି ପ୍ରୟାସ ତତ୍କାଳୀନ ଶାସକଙ୍କୁ ଅସହ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ୩୧ ମଇ ୧୯୪୨ ଦିନ ବ୍ରିଟିଶ ଓ ଗଡ଼ଜାତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାୟକ ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଗଲା ।

ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନତାଙ୍କ ପ୍ରବଳ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ୮ ଜୁନ ୧୯୪୨ରେ କଳାହାଣ୍ଡି ମହାରାଜାଙ୍କ କୋର୍ଟରେ ତାଙ୍କୁ ହାଜର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୨୦୦ ଟଙ୍କା ଜୋରିମାନା ସହ ମାମଲାର ଶୁଣାଣି କରାଯାଇଥିଲା ।

**ରଚନାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ଜନସଚେତନତା:**

ଜେଲରୁ ମୁକୁଳିବା ପରେ ବିନାୟକ ମିଶ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ କାଶୀପୁରରେ ବ୍ୟାପକ ସଦସ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଅଭିଯାନ ଚାଲିଲା । ମାତ୍ର ଚାରିଅଣା ଚାନ୍ଦା ଦେଇ ହଜାର ହଜାର ସାଧାରଣ ଆଦିବାସୀ ସଭ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି ଅର୍ଥରେ ନିଶା ନିବାରଣ ଓ ପ୍ରାଥମିକ ଚାଟଶାଳୀ (ସ୍କୁଲ) ଖୋଲିବା ଭଳି ରଚନାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟମାନ କରାଗଲା । ବିନାୟକ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଏହି ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ନେତୃତ୍ୱ କାଶୀପୁର ପରି ଏକ ଅନଗ୍ରସର ଓ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ୱାଧୀନତାର କ୍ଷୀଣ ଆଲୋକଶିଖାକୁ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳିତ କରିବାରେ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କୁ ମଣିଷ ପରି ବଞ୍ଚିବାର ଅଧିକାର ଶିଖାଇବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା ।

ମାନସ କୁମାର ସାହୁ