Friday, 19 June 2026

ଉପାନ୍ତର ଅଗ୍ନିଶିଖା (ରାଜମାତା ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଦେବୀ)

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୫


 ଉପାନ୍ତର ଅଗ୍ନିଶିଖା (ରାଜମାତା ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଦେବୀ)



## ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଷଢ଼େଇକଳାରୁ କାଶୀପୁର


ସେତେବେଳେ ସମୟ ଥିଲା ୧୮୯୨ ମସିହା। ବିହାରର (ବର୍ତ୍ତମାନର ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ) ସଂସ୍କୃତିସମ୍ପନ୍ନ ଷଢ଼େଇକଳା ରାଜପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏକ କନ୍ୟା ରତ୍ନ— ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା। ପିଲାଦିନୁ ହିଁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିଲା ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଏବଂ ମନରେ ଥିଲା ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ପ୍ରବଳ ଆକାଂକ୍ଷା। ମାତୃଭାଷା ସହ ସଂସ୍କୃତ, ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ ସେ ଅଳ୍ପ ବୟସରୁ ଗଭୀର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ହାସଲ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚକିତ କରିଦେଇଥିଲେ।


ଦିନ ଗଡ଼ିଲା, ଏବଂ ୧୯୦୬ ମସିହାରେ ମାତ୍ର ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ବଧୂ ସାଜି ପାଦ ଥାପିଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ‘କାଶୀପୁର’ର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ। ସେଠାକାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଯେତିକି ମନୋରମ ଥିଲା, ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର କ୍ରୂରତା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନଜୀବନର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ସେତିକି ହିଁ ହୃଦୟବିଦାରକ ଥିଲା।


---


## ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ବିପ୍ଳବର ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ୟୋକ୍ତା


ପରାଧୀନ ଭାରତର ସେହି ଅନ୍ଧକାରମୟ ସମୟରେ, ଯେଉଁଠି ନାରୀମାନେ ଅନ୍ତଃପୁରର ଚାରିକାନ୍ଥ ଭିତରେ ଆବଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାଣୀ ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଏକ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ କେବଳ ରାଜପ୍ରାସାଦର ସୁଖ-ବିଳାସରେ ବୁଡ଼ି ରହିଲେ ନାହିଁ। କାଶୀପୁର ଭଳି ଏକ ଦୁର୍ଗମ, ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନରେ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଉଠିଲା।


> **"ସ୍ୱାଧୀନତା କାହାର ଭିକ୍ଷା ନୁହେଁ, ଏହା ଆମର ଜନ୍ମଗତ ଅଧିକାର।"** – ଏହି ସଂକଳ୍ପ ନେଇ ସେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଦ୍ରୋହର ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କଲେ। ସେ ସାଜିଲେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର 'ବିପ୍ଳବର ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ୟୋକ୍ତା'।


---


## ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଆଦିବାସୀ ସେବା ଓ 'କାଶୀପୁର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଘ'


କାଶୀପୁରର ସରଳ, ନିରୀହ ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଓ ଜମିଦାରମାନଙ୍କ ଶୋଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଦେବୀ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ସେ କେବଳ ଶାସକ ନୁହେଁ, ଜଣେ ମା' ସଦୃଶ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ଗଠିତ ହେଲା:


* **କାଶୀପୁର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଘ:** ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଦେଶପ୍ରେମର ମନ୍ତ୍ରରେ ଦୀକ୍ଷିତ କରୁଥିଲା।

* **ଆଦିବାସୀ ସେବା ମଣ୍ଡଳ:** ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ସାଜି ସେ ଅବହେଳିତ ଜନଜାତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଜାଗରଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।


---


## ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ: ସାହିତ୍ୟର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ପ୍ରଥମ ଛପାଖାନା


ରାଜମାତା ଜାଣିଥିଲେ ଯେ କେବଳ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନୁହେଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ଚେତନାର ବିପ୍ଳବ ଆଣିହେବ। କାଶୀପୁର ଇତିହାସରେ ସେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଡ଼ିଲେ— **କାଶୀପୁରରେ ପ୍ରଥମ ଛପାଖାନା (ମୁଦ୍ରଣାଳୟ)** ସ୍ଥାପନ କରି।


ତାଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରତି ଥିବା ଅଗାଧ ପ୍ରେମର ପ୍ରତିଫଳନ ସ୍ୱରୂପ ସେ ନିଜେ ରଚନା କଲେ ଭକ୍ତିରସଭରା ପଦ୍ୟାବଳୀ **‘ଅଷ୍ଟ କାଳ ଲୀଳା ପଦ୍ୟାବଳୀ’**। ନିଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଛପାଖାନାରେ ଏହାକୁ ମୁଦ୍ରଣ କରି ସେ ଜନମାନସରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ସହ ଭାଷାପ୍ରୀତିର ବୀଜ ବପନ କରିଥିଲେ।


---


## ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ: ସ୍ନେହମୟୀ ରାଜମାତା


ସେ ଥିଲେ:


* **ସ୍ନେହମୟୀ ଓ ଦୟାବତୀ:** ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସେ ଅଶ୍ରୁ ବିସର୍ଜନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜର ଭଣ୍ଡାର ଖୋଲି ଦେଉଥିଲେ।

* **ଧର୍ମପରାୟଣା:** ସଦାସର୍ବଦା ଈଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱାସୀ ଏବଂ ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ।

* **ମିଷ୍ଟଭାଷିଣୀ:** ତାଙ୍କର ମଧୁର ବଚନ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ର କରିଦେବାର କ୍ଷମତା ରଖୁଥିଲା।


### ଉପସଂହାର


ଜଣେ ରାଜପରିବାରର ବଧୂ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦେଶମାତୃକାର ମୁକ୍ତି, ଭାଷାର ସେବା ଏବଂ ଗରିବ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ସେ ଯେଉଁ ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କୁ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଅମର କରିଦେଇଛି। ରାଜମାତା ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଦେବୀ କେବଳ ଜଣେ ରାଣୀ ନଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ଏକ ଅନିର୍ବାଣ ଅଗ୍ନିଶିଖା।


---


ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

ସଞ୍ଜବତୀର ସେପାରିେ

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ-୧୪


# ସଞ୍ଜବତୀର ସେପାରିେ**


## ୧. କାଶୀପୁରର ସେହି ଦୁଆର


କାଶୀପୁର ଗାଁର ମଝି ପଡ଼ାରେ ଆମ ଘରୁ ମାତ୍ର ଦୁଇ-ତିନିଟା ଘର ଛାଡ଼ି କାହ୍ନୁ ଦାଦାଙ୍କ ସେହି ପୁରୁଣା ଝାଟିମାଟିର ଚାଳ ଛପର ଘର। ଦାଣ୍ଡ ଦୁଆରେ ସବୁବେଳେ ଲାଗି ରହିଥାଏ ଦୁଃଖ ଆଉ ଅଭାବର ଅନ୍ଧାର। କିନ୍ତୁ ସେହି ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ବି ଜଣେ ଜାଜ୍ୱଲ୍ୟମାନ ପ୍ରତିଭା ଥିଲେ—କାହ୍ନୁ ଦାଦାଙ୍କ ଆଈ। ବୟସର ଭାରରେ ନଇଁ ପଡ଼ିଥିବା ଶରୀର, ଆଖିରେ ଥିଲା ଅଦମ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ। ସାରା କାଶୀପୁର ଜାଣେ, ସେ ଘରେ ଚୁଲି ଜଳୁ କି ନଜଳୁ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ସେହି ପବିତ୍ର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥି ଆସିଲେ ଆଈଙ୍କ ସଂସାର ଯେମିତି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଏକ ନୂଆ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗେଇ ହୋଇଯାଏ। ସେହି ଦିନଟି ଥିଲା ଦୂତିବାହନ ପୂଜା ବା ଜିତିଆ ଓଷାର ପବିତ୍ର ଦିନ।


## ୨. ଅଭାବର ନିଷ୍ଠା


ଘରେ ଚାଉଳ ଗଣ୍ଡେ ନଥିବ, ହେଲେ ଆଈ କାହ୍ନୁ ଦାଦାଙ୍କକୁ ସଜବାଜ କରିବାକୁ ସକାଳୁ ଡାକ ପକାନ୍ତି। ଗାଁ ପୋଖରୀ ତୁଠରୁ ଚିକ୍‌ଣ ମାଟି ଆଣି ଆଈ ନିଜ ହାତରେ ଗଢ଼ନ୍ତି ଭଗବାନ ଜୀମୂତବାହନ, ଚିଲ ଏବଂ ଶିଆଳୀର ମୂର୍ତ୍ତି। କେଉଁଠୁ ଆଖୁ ଗଛ ତ କେଉଁଠୁ ଓଷା ଖଇ, ସବୁ ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ଆଈଙ୍କ ପୂଜାଥାଳି କେବେ ଉଣା ପଡ଼େନାହିଁ। ସାରା ଦିନ ନିର୍ଜଳା ଉପବାସ ରହି, ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ଯେତେବେଳେ ଆଈ ତୁଳସୀ ଚଉରା ମୂଳେ ଖୋଳାଯାଇଥିବା ଛୋଟ ପୁଷ୍କରିଣୀ କୂଳରେ ବସି ଜିତିଆର ବ୍ରତକଥା ପଢ଼ନ୍ତି, ତାଙ୍କ କଣ୍ଠର ସେହି ଆକୁଳ ସ୍ୱର ଆମ ଘର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭିଯାଏ। ଚิଲ-ଶିଆଳୀର ସେହି ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ଶୁଣୁ ଶୁଣୁ କାଶୀପୁରର ପିଲାମାନେ ଆଈଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ଜମା ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେ ସ୍ୱରରେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ କେବଳ ଆଶୀର୍ବାଦ ନଥିଲା, ଥିଲା ଏକ ନିଷ୍ଠାପୂତ ତପସ୍ୟା। ପରଦିନ ସକାଳୁ ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା ହୋଇଥିବା ଜିତିଆ ସୂତାକୁ ନାତିମାନଙ୍କ ବେକରେ ବାନ୍ଧିଦେଲା ବେଳେ ଆଈଙ୍କ ଆଖିରେ ଯେଉଁ ତୃପ୍ତି ଥାଏ, ତାହା ଆଗରେ ସଂସାରର ସବୁ ସମ୍ପତ୍ତି ତୁଚ୍ଛ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।


## ୩. ସମୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ


କାଳକ୍ରମେ ସମୟର ଚକ ବଦଳିଲା। ଦିନେ ଯେଉଁ ନିଷ୍ଠାର ପ୍ରଦୀପ ସାରା କାଶୀପୁର ଗାଁକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା, ସେହି ଆଈ ଦିନେ ସଦାଦିନ ପାଇଁ ଆଖି ବୁଜିଲେ। ଆଈଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପରେ କାହ୍ନୁ ଦାଦାଙ୍କ ପରିବାରର ଚିତ୍ରପଟ ବି ବଦଳିଗଲା। ପିଲାମାନେ ପଢ଼ାପଢ଼ି କରି ଆଜି ସହରରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାକିରି କଲେ। ନିଜ ପରିଶ୍ରମ ବଳରେ ସେମାନେ ସେହି ପୁରୁଣା ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ସଦାଦିନ ପାଇଁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ଆଜି ସେହି ଝାଟିମାଟି ଘର ଜାଗାରେ ଆକାଶଛୁଆଁ ପକ୍କାଘର ଠିଆ ହୋଇଛି, ଚଟାଣରେ ଚିକ୍କଣ ମାର୍ବଲ ପଡ଼ିଛି। ସମାଜର ପ୍ରଗତି ଏବଂ ପରିବାରର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ୱାଭାବିକ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।


## ୪. ସେହି ଶୂନ୍ୟତା ଓ ନୂତନ ବାସ୍ତବତା


କିନ୍ତୁ ସବୁ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସମୃଦ୍ଧି ଭିତରେ, ଆଜି ସେହି ଘରେ ଏକ ବିରାଟ ଅଭାବ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ସେହି ଅଭାବ ହେଉଛି ସେହି ପବିତ୍ର ଦୂତିବାହନ ପୂଜାର, ଯାହାକୁ ଦିନେ ଆଈ ନିଜର ସବୁ ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଥିଲେ। ଆଜିର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନଶୈଳୀ, କର୍ମମୟ ସମୟର ଚାପ ଏବଂ ସହରୀକରଣ ଭିତରେ ସେହି କଠିନ ନିର୍ଜଳା ବ୍ରତ ଓ ପୂଜାର ଜଟିଳ ବିଧିବିଧାନକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପାଳନ କରିବା ନୂଆ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସହଜ ହେଉନାହିଁ। ସହରର ବନ୍ଦ କୋଠରୀ ଭିତରେ କିମ୍ବା ମାର୍ବଲ ଚଟାଣ ଉପରେ ଗାଁର ସେହି ଆଖୁ ଗଛ, ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ିବା ପାଇଁ ପୋଖରୀ ମାଟି କିମ୍ବା ଓଷା ଖଇ ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ଏକ ପ୍ରକାର କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ବ୍ୟାପାର। ଏହା କାହାରି ଅବହେଳା ବା ଦୋଷ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସମୟର ବାସ୍ତବତା। ଆଈଙ୍କ ସମୟରେ ଓଷା-ବ୍ରତ ଥିଲା ସାମାଜିକ ଜୀବନର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ, ଆଉ ଆଜିର ସମୟରେ ଜୀବିକା ଏବଂ ସଂଗ୍ରାମ ହେଉଛି ବଞ୍ଚିବାର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର।


## ୫. ଅକ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମୃତି


ଆଜି ବି ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ସେହି ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥି ଆସିଲେ, କାହ୍ନୁ ଦାଦାଙ୍କ ସେହି କୋଠାଘର ଦେଇ ଗଲାବେଳେ ମନ ଭାରି ଶୂନ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗେ। କାଶୀପୁର ଗାଁର ସଞ୍ଜଟା ଆଜି ନୀରବ। ସେହି ପୂଜା ଆଜି ଗାଁରୁ ହୁଏତ ସ୍ୱରୂପ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୋପ ପାଇଯାଇଛି, ନା ଅଛି ସେହି ମାଟିର ପୋଖରୀ ନା ସେହି ଜିତିଆ ସୂତା। କିନ୍ତୁ ଏକ ନିରପେକ୍ଷ ସତ୍ୟ ଏହା ମଧ୍ୟ ଯେ, ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଜଣେ ମାଆର ଯେଉଁ ଅନାବିଳ ସ୍ନେହ, ତ୍ୟାଗ ଓ ସୁରକ୍ଷାର ଭାବନା ଆଈଙ୍କ ମନରେ ଥିଲା, ସେହି ସେମାନ ଭାବନା ଆଜି ବି ନୂଆ ପିଢ଼ିର ମାଆମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅକ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି। ସମୟ ବଦଳିଛି, ଅଭାବର ସ୍ୱରୂପ ବଦଳିଛି, ଏବଂ ପରମ୍ପରା ପ୍ରକାଶ କରିବାର ଶୈଳୀଟି ମଧ୍ୟ ବଦଳି ଯାଇଛି। ଆଈଙ୍କ ସେହି ସଞ୍ଜବତୀର ସ୍ମୃତି ଆଜି ବି ଆମ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସନ୍ତକ ହୋଇ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ସାଇତି ହୋଇ ରହିଛି।

## ୬. ଦୂତି' ନାଁର ସେହି ମିଠା ସ୍ମୃତି

ଦୂତିବାହନ ପୂଜାର ଏହି ନିଷ୍ଠା ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ କେବଳ କାହ୍ନୁ ଦାଦାଙ୍କ ଘରେ ସୀମିତ ନଥିଲା, ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଆମ ଘର ଉପରେ ବି ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ପୂଜା ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋ ଜେଜେମା’ ଆମ ବଡ଼ ଭାଇକୁ ଭାରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ 'ଦୂତି' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ଭଗବାନ ଦୂତବାହନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସଦାବେଳେ ଭାଇ ସାଙ୍ଗରେ ରହୁ—ଏଇଆ ଥିଲା ଜେଜେମା’ଙ୍କ ମନର ଭାବନା। ଜେଜେମା’ ଜୀବିତ ଥିବା ଯାଏଁ ସେହି ନାଁଟା ଘରେ ସବୁବେଳେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଥିଲା। ହେଲେ ସମୟ ବଦଳିବା ସହ, ଜେଜେମା’ଙ୍କ ପରେ ଭାଇକୁ ଆଉ ସେହି ନାଁରେ କେହି କେବେ ଡାକିଲେ ନାହିଁ। 'ଦୂତି' ନାଁଟି ଯେମିତି ଜେଜେମା’ଙ୍କ ସହ ଆମ ପରିବାରର ଏକ ଗୋପନ ସ୍ମୃତି ହୋଇ ରହିଗଲା।


ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

ଶେଷ କାହାଳୀର ସ୍ୱର

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୧୩

ଶେଷ କାହାଳୀର ସ୍ୱର



## ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: କାଶୀପୁରର ସେହି ପୁରୁଣା ସଞ୍ଜ


କାଶୀପୁର ଗାଁର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ବେଢ଼ାରେ ଯେତେବେଳେ ସଞ୍ଜ ନଇଁଆସେ, ସେତେବେଳେ ଆକାଶର ରଙ୍ଗ ସହ ମିଶିଯାଏ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ୱର। ସେ ସ୍ୱର କୌଣସି ସାଧାରଣ ବାଦ୍ୟର ନୁହେଁ, ସେଇଟି ଥିଲା ଶିବ ଦାଦାଙ୍କ ହାତର ସେହି ପୁରୁଣା 'ତୂରୀ' ବା କାହାଳୀର ସ୍ୱର। ଶିବ କାହାଲିଆ—ଗାଁ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଏଇ ନାଁରେ ହିଁ ଜାଣନ୍ତି।


କୋଉ ଅନାଦି କାଳରୁ, ଯେତେବେଳେ ଏ ଗାଁର ଇତିହାସ ଲେଖା ହେଇନଥିଲା, ସେବେଠୁ ସେଇ କାହାଳୀ ଏ ମାଟିରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଛି। କିଏ ଏହାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା, ସେ କଥା ଆଜି କାହାକୁ ଜଣା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କାଶୀପୁରର ଶିବ ଦାଦା ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଅତୀତର ସୂତାକୁ ଆଜି ବି ନିଜ ଶ୍ୱାସରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ।


ମନ୍ଦିରର ସାନ୍ଧ୍ୟ ଆଳତି ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଶିବ ଦାଦା ନିଜର ସବୁଯାକ ଶକ୍ତି ଦେଇ ତୂରୀଟିକୁ ଫୁଙ୍କନ୍ତି, ମନେହୁଏ ସତେ ଯେମିତି ସେହି ସ୍ୱର ବୈକୁଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭୁଛି। ଅନ୍ୟପଟେ, ତାଙ୍କ ଖୁଡି ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଠାର ସହ ଠାକୁରଙ୍କ ବାସନକୁସନ ମାଜି ସଫା କରନ୍ତି। ମନ୍ଦିର ତରଫରୁ ଯେଉଁ ସାମାନ୍ୟ ଅନ୍ନପ୍ରସାଦ ବା ଭୋଗ ମିଳେ, ସେତିକିରେ ହିଁ ସେ ଦୁହିଁଙ୍କ ସଂସାର ହସିଉଠେ। ଏହା କେବଳ ଏକ ସେବା ନଥିଲା, ଏହା ଥିଲା ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ।


## ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଅଭାବର ଅତୀତ ଓ ଜେଜେବାପାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା


ଏ କଥା ଆଜିର ନୁହେଁ, ବହୁତ ପୁରୁଣା ଦିନର କଥା। ଯେତେବେଳେ ମୋର ଜନ୍ମ ବି ହୋଇନଥିଲା। ମୋ ଜେଜେବାପା ସେତେବେଳେ ସେହି ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ପୂଜକ ଥିଲେ। ପରେ ମୁଁ ଶିବ ଦାଦାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଶୁଣିଛି ସେହି ପୁରୁଣା ଦିନର ସଂଘର୍ଷ କାହାଣୀ।


"ରେ ବାବୁ! ସେତେବେଳେ ଆଜି ଭଳିଆ ମନ୍ଦିରରେ ଏତେ ଚାକଚକ୍ୟ ନଥିଲା କି ପଇସାପତ୍ର ନଥିଲା," ଶିବ ଦାଦା ଆଖିରୁ ଲୁହ ପୋଛି ଦିନେ କହିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଭୋଗ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ବିଶେଷ କିଛି ମିଳୁନଥିଲା। ଲୋକେ  ପିଜୁଳି କାଟି ଆଣି ଠାକୁରଙ୍କ ପାଖରେ ସମର୍ପଣ କରୁଥିଲେ। ଭୋଗ କହିଲେ ସେହି ସାଧାରଣ ରଙ୍ଗ ଧାନ ଚାଉଳର ସାନ୍ନ। କିନ୍ତୁ ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ଜେଜେବାପାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ କୌଣସି ଅଭାବ ନଥିଲା। ସେହି ରଙ୍ଗ ଚାଉଳକୁ ହିଁ ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଶିବ ଦାଦା ଏକଦମ୍ ଛୋଟ ପିଲାଟିଏ ହୋଇଥିଲେ। ହାତରେ ଜୋର୍ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମନରେ ଥିଲା ଅପୂର୍ବ ଜିଦ୍। ସେହି ପିଲାଦିନରୁ ହିଁ ସେ ନିଜ ଓଠରେ ତୂରୀ ଛୁଆଇଁବା ଶିଖିଥିଲେ।


## ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ବଢେଇ ଶାଳର ହାତୁଡ଼ି ସ୍ୱର ଓ ଗହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ସେହି ବର୍ଷା


ଶିବ ଦାଦା କେବଳ ତୂରୀ ଫୁଙ୍କୁ ନଥିଲେ, ଜୀବିକା ପାଇଁ ସେ କାଠର ଅତି ସୁନ୍ଦର କାମ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ। ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ପୋଖତ ବଢେଇ। ତାଙ୍କ ବଢେଇ ଶାଳରୁ ନିହାଣ ଓ ହାତୁଡ଼ିର ଠକ୍ ଠକ୍ ଶବ୍ଦ ଗାଁର ଅନ୍ୟତମ ପରିଚୟ ଥିଲା। ସେହି ହାତରେ ସେ ଯେମିତି କାଠକୁ ଜୀବନ ଦେଇଦେଉଥିଲେ।


ଆମ ଘରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା (ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ/ବଳଭଦ୍ର ଜନ୍ମ) ଦିନ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ 'ହଲ ଲଙ୍ଗଳ' ପୂଜା ହୁଏ। ନିୟମ ଥାଏ, ଆମ ଘରର ହଳିଆ ସେଦିନ ବିଲରୁ ବଡ଼ ହଲ ଲଙ୍ଗଳ ବୋହି ଆଣନ୍ତି, ତାକୁ ଭଲଭାବେ ଧୁଆଧୋଇ କରି ଅଗଣାରେ ରଖାଯାଏ ଏବଂ ମୋ ଜେଜେମାଆ ତାକୁ ଚନ୍ଦନ, ସିନ୍ଦୂର ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି।


କିନ୍ତୁ ସେହି ବର୍ଷ କାଶୀପୁରରେ ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ବର୍ଷା ହେଲା। ଶ୍ରାବଣର ସେହି କଳାହାଣ୍ଡିଆ ମେଘ ସତେ ଯେମିତି ଗାଁ ଉପରେ ଅଜାଡ଼ି ହୋଇପଡ଼ିଲା। ଚାରିଆଡ଼େ ପାଣି ଜମିଗଲା। ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଓ କାଦୁଅ ଯୋଗୁଁ ହଳିଆ ସେଦିନ ବିଲରୁ ବଡ଼ ଲଙ୍ଗଳ ଆଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ପୂଜା ସମୟ ଗଡ଼ି ଯାଉଥିଲା, ଜେଜେ ମାଆ ବଡ଼ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଘରର ପରମ୍ପରା କାଳେ ବୁଡ଼ିଯିବ, ସେହି ଭୟରେ ମାଆ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରୟୋଗ କରି ଘରେ ଥିବା କୁରାଡି ସବୁକୁ ଏକାଠି କରି ସଫା କରି ରଖିଲେ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ହିଁ ଆୟୁଧ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ।


ପୂଜା ସରିବା ପରେ ଜେଜେ ମାଆ ଶିବ ଦାଦାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ଶିବ! ତୁ ତ ଏଡ଼େ ସୁନ୍ଦର ବଢେଇ କାମ କରୁଛୁ, ମୋ ପାଇଁ କାଠର ଗୋଟେ ଛୋଟ 'ସାନ ହଲ ଲଙ୍ଗଳ' ବନେଇ ଦେ' ତ। ବର୍ଷା ହେଉ କି ବାତ୍ୟା, ଆମେ ସେହି ସାନ ଲଙ୍ଗଳକୁ ସବୁବେଳେ ଘରେ ରଖି ପୂଜା କରିପାରିବା।"


ଜେଜେ ମାଆଙ୍କ କଥାକୁ ଶିବ ଦାଦା ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଭଳି ମାନିନେଲେ। ନିଜ ବଢେଇ ଶାଳରେ ବସି ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବରେ କାଠର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଛୋଟ ହଲ ଲଙ୍ଗଳ ତିଆରି କରି ଆମକୁ ଆଣି ଦେଲେ। ସେହି ଦିନଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେତେବେଳେ ବି ଗହ୍ମା ପୁନେଇ ଆସେ, ଆମେ ଶିବ ଦାଦାଙ୍କ ହାତର ସେହି ସ୍ମୃତିର ସାନ ଲଙ୍ଗଳକୁ ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରିଆସୁଛୁ।


## ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ: ରଥଯାତ୍ରାର ସେହି ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ


ବର୍ଷକ ସାରା ସେବା ଗୋଟିଏ ପଟେ, ଆଉ ଆଷାଢ଼ ମାସର ରଥଯାତ୍ରା ଅନ୍ୟପଟେ। ରଥଯାତ୍ରା ଆସିଲେ ଶିବ ଦାଦାଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ନୂଆ ଶକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଉଠେ। ଯେତେବେଳେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଧାଡି ପହଣ୍ଡି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଗହଳି ଭିତରେ ସବା ଆଗରେ ଚାଲନ୍ତି ଶିବ ଦାଦା। ତାଙ୍କ କାହାଳୀରୁ ବାହାରୁଥିବା ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱର ସାରା ବାତାବରଣକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିଦିଏ। ସେହି ସ୍ୱର ଶୁଣି ହିଁ ସତେ ଯେମିତି କାଳିଆ ସାଆନ୍ତ ପାଦ ବଢ଼ାନ୍ତି।


କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ରଥଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ଗାଁର ଚିତ୍ରକରମାନେ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ନୂଆ ରଙ୍ଗ ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ନିଜର ବଢେଇ କଳା ଓ ଭକ୍ତିର ଅପୂର୍ବ ମିଶ୍ରଣରେ ଶିବ ଦାଦା ରଥର 'ସାରଥୀ'ଙ୍କୁ ସଜାଇବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତି। ସେ ନିଜ ହାତରେ ସାରଥୀଙ୍କୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଜାନ୍ତି, ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ କାନ୍ଧରେ ବୋହି ନେଇ ରଥ ଉପରେ ବସାନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ଏକ ନିୟମ ନଥିଲା, ଏହା ଥିଲା ଶିବ ଦାଦାଙ୍କର ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ଗଭୀର ଭଲପାଇବା।


## ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଶୂନ୍ୟତା ଏବଂ ନୀରବ କାହାଳୀ


ସମୟ ବଦଳିଗଲା, ହେଲେ ଶିବ ଦାଦା ବଦଳି ନଥିଲେ। ବୟସର ଭାରରେ ଶରୀର ନଇଁ ପଡ଼ିଥିଲେ ବି ତୂରୀ ଫୁଙ୍କିଲା ବେଳେ ତାଙ୍କ ଛାତି ଫୁଲି ଉଠୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବିଧିର ବିଧାନ ଥିଲା ଅଲଗା। କିଛି ଦିନ ତଳେ ସେହି ଚିରସବୁଜ, ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭାସମ୍ପନ୍ନ ନିଷ୍ଠାପର ମଣିଷଟି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଦେଇ ଏ ଦୁନିଆରୁ ଚାଲିଗଲେ।


ଆଜି କାଶୀପୁର ଗାଁରେ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଆଳତି ବି ହେଉଛି। ହେଲେ ସେହି ସୁୁଉଚ୍ଚ ତୂରୀର ସ୍ୱର ଆଉ ଶୁଣାଯାଉ ନାହିଁ। ଶିବ ଦାଦାଙ୍କ ସହ ସେହି କୋଉ କାଳର ପରମ୍ପରା ବି ଯେମିତି ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଶୋଇପଡ଼ିଛି। ମନ୍ଦିର କୋଣରେ ସେମିତି ଧୂଳିଧୂସରିତ ହେଇ ପଡ଼ିରହିଛି ସେହି ପୁରୁଣା କାହାଳୀ। ଏବେ ସଞ୍ଜ ହେଲେ ମନେହୁଏ, ସତେ ଯେମିତି ମହାପ୍ରଭୁ ବି ଚାହିଁ ରହିଛନ୍ତି ସେହି ପୁରୁଣା ସ୍ୱରକୁ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେହି ତୂରୀ ଫୁଙ୍କିବାକୁ ଆଉ କେହି ନାହିଁ... କେହି ନାହିଁ।


ହେଲେ ଆମ ଘରେ, ପ୍ରତି ଗହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଯେତେବେଳେ ସେହି କାଠର ସାନ ଲଙ୍ଗଳ ବାହାରେ, ସେତେବେଳେ ଲଙ୍ଗଳର ପ୍ରତିଟି କାଠ ଗଣ୍ଠିରେ ଶିବ ଦାଦାଙ୍କ ହାତର ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠେ। ସେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି ସତ, କିନ୍ତୁ ଆମ ପୂଜାଘରେ ସେ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଅମର ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।


---


ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

ଲାଲ୍ ପେଢ଼ି ଏବଂ ସେହି ହଳଦିଆ ଚିଠି

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୨

## 🌹 ପରିଚ୍ଛେଦ ୧: ଲାଲ୍ ପେଢ଼ି ଏବଂ ସେହି ହଳଦିଆ ଚିଠି


ଆମ ଘର ଆଗରେ ସବୁବେଳେ ଗର୍ବର ସହ ଠିଆ ହୋଇଥାଏ ଗୋଟିଏ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ପୋଷ୍ଟଲ୍ ପେଢ଼ି (Mailbox)। ସେଇଟା କେବଳ ଲୁହାର ଏକ ବାକ୍ସ ନଥିଲା, ବରଂ ଥିଲା ସେ ସମୟର ସମ୍ପର୍କର ସେତୁ। ଠିକ୍ ସେମିତି ଆଉ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ପେଢ଼ି ଥାଏ ଗାଁ ର ମୁଖ୍ୟ ପୋଷ୍ଟ ଅଫିସ୍ ସାମ୍ନାରେ। ସେତେବେଳେ ଆଜି ଭଳି ମୋବାଇଲ୍‌ର ରିଂ-ଟୋନ୍ ନଥିଲା କି ହ୍ୱାଟସ୍‌ଆପ୍‌ର ନୀଳ ରଙ୍ଗର ଟିକ୍ ଚିହ୍ନ ନଥିଲା। ସମ୍ପର୍କର ଉଷ୍ମତା ମାପିବା ପାଇଁ ସେତେବେଳେ ସବୁଠାରୁ ଶସ୍ତା ଓ ପ୍ରିୟ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ସେଇ ପନ୍ଦର ପଇସାର ହଳଦିଆ ପୋଷ୍ଟ କାର୍ଡ।

କୋଉ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ କିମ୍ବା ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ କଥା ମନେପଡ଼ିଲେ, ମନର ସବୁଯାକ ଭାବନାକୁ ସେଇ ଛୋଟ ହଳଦିଆ କାଗଜ ଖଣ୍ଡକରେ ଚାପି ଚାପି ଲେଖିଦେଉ। ତା’ପରେ ଠିକଣା ଲେଖି ସେଇ ଲାଲ୍ ପେଢ଼ି ଭିତରେ ଗଲେଇ ଦେଉ। ସେପଟୁ ବି ମାମୁ, ପିଉସୀ କିମ୍ବା ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଚିଠି ଆସେ। ଚିଠିର ଅପେକ୍ଷା ଭାରି ମଧୁର ଥିଲା। ଡାକବାଲା (ପୋଷ୍ଟ ପିଅନ) ଯେତେବେଳେ ସାଇକେଲ୍ ଘଣ୍ଟି ବଜାଇ ଆମ ଘର ଆଗ ପେଢ଼ିଟିକୁ ଚାବି ଖୋଲି ଖୋଲନ୍ତି, ଆମେ ପିଲାସବୁ ସେଠି ଗହଳି ଜମେଇ ଦେଉ। "ପେଡ଼ି ଭିତରୁ ଆଜି ଆମର କିଛି ଚିଠି ବାହାରିବ କି?" କାହାର ପରୀକ୍ଷା ରେଜଲ୍ଟ ହେଉ କି କାହାର ଚାକିରିର ଅଫର୍ ଲେଟର, ସବୁ ସେଇ ଡାକରେ ହିଁ ଆସୁଥିଲା। ବେଳେବେଳେ ଟିକେ ଲମ୍ବା ଚିଠି ଲେଖିବା ପାଇଁ ଆମେ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର 'ଇନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଲେଟର' (ଅନ୍ତର୍ଦେଶୀୟ ପତ୍ର) ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲୁ। ଆଉ ନୂଆବର୍ଷ ଆସିଲେ ଗ୍ରୀଟିଙ୍ଗସ୍ କାର୍ଡରେ ଭଳିକି ଭଳି ସୁନ୍ଦର ଢେଗ ଓ ସାୟରୀ ଲେଖି ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବାଣ୍ଟିବାରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଥିଲା, ତାହା ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ଜମାନାରେ କାହିଁ!

କିନ୍ତୁ ସେଦିନ ଦ୍ୱିପ୍ରହରରେ ଗୋଟିଏ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ଘଟିଲା।

ଡାକବାଲା ହାତରୁ ବୋଉ ଗୋଟିଏ ପୋଷ୍ଟ କାର୍ଡ ଆଣିଲା। କାର୍ଡଟିକୁ ଦେଖୁ ଦେଖୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ଅଜଣା ଶିହରଣ ଖେଳିଗଲା। ସେ ଜମାନାରେ ଗୋଟେ ଅଲିଖିତ ନିୟମ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା— ଯଦି ପୋଷ୍ଟ କାର୍ଡର ଚାରି କଣରେ ରଙ୍ଗ କରାଯାଇଥାଏ, ତେବେ ବୁଝିବାକୁ ହେବ ଯେ ସେଥିରେ କାହାର ମରଣ ଖବର ଅଛି। ସେଦିନର ସେଇ ହଳଦିଆ କାର୍ଡର ଚାରିପାଖ ସେମିତି ହିଁ ରଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା।

ଚିଠିଟି ଆସିଥିଲା ଜେ.କେ. ପୁର (JK Pur) ରୁ। ପିଉସୀ ପଠେଇଥିଲେ। ମୁଁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚିଠିର ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ିଲି। ଉପରେ ଲେଖାଥିଲା— *"ସବୁ କେମିତି ଅଛ?..."* କିନ୍ତୁ ତା’ ତଳକୁ ଯେଉଁ ବାକ୍ୟଟି ଲେଖାଥିଲା, ତାହା ପଢ଼ିବା ମାତ୍ରେ ଆମ ପାଦ ତଳୁ ମାଟି ଖସିଗଲା। ସେଥିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଲେଖାଥିଲା: **"ମୀନା ଆଉ ଏ ଦୁନିଆରେ ନାହିଁ।"** ମୀନା ନାନୀ! ମୋର ନିଜ ଭଉଣୀ ଭଳି। ଜୀବନରେ ଏତେ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ସଦାହାସ୍ୟମୟୀ ଝିଅ ମୁଁ ଦେଖିନଥିଲି। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଖବରକୁ ମୁଁ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିଲି ନାହିଁ। ବୋଉ ଏବଂ ବଡ଼ମାଙ୍କ କାନ୍ଦ ବୋବାଳିରେ ସାରା ଘର ଫାଟି ପଡ଼ିଲା। କାଳବିଳମ୍ବ ନକରି, ଆମେ ସେଇ ସ୍ଥିତିରେ ହିଁ ଜେ.କେ. ପୁର ଅଭିମୁଖେ ବାହାରିଲୁ।

## 🌹 ପରିଚ୍ଛେଦ ୨: ଆତୁର ଯାତ୍ରା ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ

ସେତେବେଳେ କାଶୀପୁରରୁ ରାୟଗଡ଼ା ଦେଇ ଜେ.କେ. ପୁର ଯିବା ଏତେ ସହଜ ନଥିଲା। ବସରେ ପ୍ରାୟ ୬ ଘଣ୍ଟାର ଦୀର୍ଘ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିକର ଯାତ୍ରା। ବସର ଝରକା ବାହାରକୁ ଚାହିଁ ମୋ ମନ ଭିତରେ କେବଳ ମୀନା ନାନୀର ସେଇ ନିଷ୍ପାପ ଚେହେରା ଭସିଉଠୁଥାଏ। ବୋଉ ଓ ବଡ଼ମା ଲୁଗା କାନିରେ ଆଖି ପୋଛୁଥାନ୍ତି।

ବସରୁ ଓହ୍ଲାଇବା ପରେ ଆମେ ଗୋଟିଏ ଚଳନ୍ତି ଟ୍ରେକର (Tracker) ଧରିଲୁ। ଜେ.କେ. ପୁରରେ ପହଞ୍ଚୁ ପହଞ୍ଚୁ ସେତେବେଳକୁ ରାତି ଅନ୍ଧାର ମାଡ଼ି ଆସିଥିଲା। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭାବୁଥିଲୁ, ନାନୀର ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତ ତାକୁ ଦେଖିପାରିଲୁନି, ଏବେ ବୋଧହେଉ ତାର ନିଶ୍ଚଳ ଶରୀରଟାକୁ ବି ଦେଖିବାକୁ ପାଇବୁ କି ନାହିଁ। ମନରେ ଅସହ୍ୟ କଷ୍ଟ ଓ ଆଖିରେ ଲୁହ ନେଇ ଆମେ ନାନୀଙ୍କ ଘର ଗଳି ଭିତରକୁ ପଶିଲୁ।

କିନ୍ତୁ ନାନୀଙ୍କ ଘର ଦାଣ୍ଡରେ ପହଞ୍ଚି ଆମେ ଯାହା ଦେଖିଲୁ, ସେଥିରେ ଆମ ଆଖି ଆମକୁ ବିଶ୍ୱାସ ହେଲାନି! ସମସ୍ତେ ଭୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚକିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଡ଼ ପାଲଟିଗଲୁ।

ଘର ସାମ୍ନା ଦାଣ୍ଡ ପିଣ୍ଡାରେ ଆରାମରେ ବସି ମୀନା ନାନୀ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କୁଣ୍ଡାଉଥିଲେ! ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବିତ, ସୁସ୍ଥ ଏବଂ ସେମିତି ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲେ।

ଆମକୁ ସେମିତି ହତବାକ୍ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବାର ଦେଖି ମୀନା ନାନୀ ତାଙ୍କର ସେଇ ପୁରୁଣା ଢଙ୍ଗରେ ଖିଲିଖିଲି ହୋଇ ହସିଉଠିଲେ। ଆମ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଶୁଖିନଥାଏ, ହେଲେ ସେପଟେ ନାନୀଙ୍କର ସେଇ ନିଷ୍ପାପ ହସ ଦେଖି ଆମେ ସମସ୍ତେ ବାକଚତୁର ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥାଉ। ପରେ ଯେତେବେଳେ ପିଉସୀଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଲୁ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଚିଠିର ପ୍ରକୃତ ଓ ରହସ୍ୟମୟ କାହାଣୀ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା।

## 🌹 ପରିଚ୍ଛେଦ ୩: କାଉ ଯୁଳ ରହସ୍ୟ

ତାହା କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ବା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକର କାରସାଦି ନଥିଲା, ବରଂ ଥିଲା ସେ ସମୟର ସରଳ ମଣିଷଙ୍କ ମନର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୋକବିଶ୍ଵାସର ପରିଣତି।

ଘଟଣାଟି ଥିଲା ଏମିତି— ସେଦିନ ପିଉସୀ ବାହାରେ କାମ କରୁଥିବା ବେଳେ ହଠାତ୍ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଦୁଇଟି କାଉ— ଅର୍ଥାତ୍ **'କାଉ ଯୁଲ' (ଜୁଡ଼ା କାଉ)** ଦେଖିଦେଇଥିଲେ। ଗାଁ ଗଣ୍ଡାରେ ସେତେବେଳେ ଏକ ଦୃଢ଼ ପାରମ୍ପରିକ ବିଶ୍ଵାସ ଥିଲା ଯେ, ଯଦି କେହି ଏକାସାଙ୍ଗରେ 'କାଉ ଯୁଳ' ଦେଖିଦିଏ, ତେବେ ତାହା କୌଣସି ଅଶୁଭ ବା ମୃତ୍ୟୁର ସଙ୍କେତ ଆଣିଥାଏ। ଏହି ଅଶୁଭ ବିପଦକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରୁ ଟାଳିବା ପାଇଁ, ତୁରନ୍ତ କାହା ପାଖକୁ ଏକ ଚିଠି ଲେଖି, ସେଥିରେ ମୃତ୍ୟୁର ମିଛ ଖବର ଲେଖି ପୋଷ୍ଟ କରିଦେବାକୁ ପଡ଼େ। ଏପରି କଲେ ସେହି ଅଶୁଭ ଗ୍ରହଦଶା କୁଆଡ଼େ କଟିଯାଏ ଏବଂ ପରିବାର ରକ୍ଷା ପାଇଯାଏ।

ସେଇ ଅଜଣା ଭୟରେ ଏବଂ ସେହି ସରଳ ବିଶ୍ଵାସର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ପିଉସୀ ନିଜେ ହିଁ ସେଇ ହଳଦିଆ କାର୍ଡଟି ଆଣିଥିଲେ। ମନର ବ୍ୟାକୁଳତା ଭିତରେ କାଳେ କ’ଣ ଅମଙ୍ଗଳ ହୋଇଯିବ, ସେ ନିଜେ ହିଁ କାର୍ଡର ଚାରିକଣକୁ ରଙ୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ନିଜେ ହିଁ ଲେଖିଦେଇଥିଲେ— *"ମୀନା ଆଉ ଏ ଦୁନିଆରେ ନାହିଁ।"*

ସେହି କାଉ ଯୁଳର ମାୟା ଆମକୁ କାଶୀପୁରରୁ ରାୟଗଡ଼ା ଦେଇ ଜେ.କେ. ପୁର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୌଡ଼େଇ ଆଣିଥିଲା। ଆଜି ଭାବିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗେ, ସେ ସମୟର ମଣିଷଙ୍କ ମନ କେତେ ସରଳ ଓ ନିଷ୍ପାପ ଥିଲା! ଗୋଟିଏ କାଉ ଯୁଲ ଦେଖି ମଣିଷର ହୃଦସ୍ପନ୍ଦନ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲା, ଆଉ ଗୋଟିଏ ହଳଦିଆ ଚିଠି ପୂରା ପରିବାରକୁ ଏକାଠି କରିଦେଉଥିଲା।

ଆଜି ସେଇ ଡାକ ପେଢ଼ି ନାହିଁ କି ସେଇ କାଉଯୁଳ କୁ ନେଇ ଡରିଯିବାର ସରଳତା ମଧ୍ୟ ଆଉ ଆଧୁନିକ ଦୁନିଆରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ସେଇ ଆଶା-ଆଶଙ୍କାର ଦୋଳନ ଭିତରେ, ଆମକୁ ଦେଖି ନାନୀଙ୍କର ସେଇ ଖିଲିଖିଲି ହସ ଆଜି ବି ମୋ ସ୍ମୃତିର ଆଲବମ୍‌ରେ ସବୁଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହିଛି...।


ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

ଲକ୍ଷେ ଚମ୍ପା ର ଗାଁ

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ:୧୧


 ଲକ୍ଷେ ଚମ୍ପା ର ଗାଁ 



 

## **ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ପାହାଡ଼ ଘେରାର ସେଇ ଚମ୍ପା ଗାଁ**


କାଶୀପୁର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଗାଁ ନଥିଲା, ସେଇଟା ଥିଲା ପ୍ରକୃତିର ଏକ ଜୀବନ୍ତ କାନଭାସ୍। ଚାରିପଟେ ସବୁଜ ପାହାଡ଼ର ପ୍ରାଚୀର, ଆଉ ତାରି ଭିତରେ ହସୁଥିଲା ଆମ ଗାଁ। ଗାଁକୁ ପଶିଗଲା ବେଳକୁ ଚମ୍ପା, ଆମ୍ବ, ପଣସ ଆଉ ଶାଳ ଗଛର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ମନକୁ ମୋହି ନେଉଥିଲା। ବିଶେଷ କରି ଯେତେବେଳେ ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଫୁଟେ, ପବନରେ ଏମିତି ଏକ ମହକ ଭାସିଆସେ ଯେ ମନେହୁଏ ସତେ ଯେମିତି କେହି ସାରା ଗାଁରେ ଅତର ଢାଳି ଦେଇଛି।


ଛୋଟ ପିଲା ଦିନର ସେଇ ସ୍ମୃତି ସବୁ ଆଜି ଆଖି ଆଗରେ ନାଚିଉଠେ। ଗାଁର ସେଇ ସବୁଜିମା ଭିତରେ ସମୟ ଯେମିତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲୁଥିଲା।


## **ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଶିବ ମନ୍ଦିର ଓ ଚମ୍ପା ବଣର ରହସ୍ୟ**


ଗାଁର ସବୁଠୁ ପୁରୁଣା ଓ ଜାଗ୍ରତ ସ୍ଥାନ ଥିଲା କାଶୀପୁରର ଶିବ ମନ୍ଦିର। ମନ୍ଦିରର ଠିକ୍ ପାଖକୁ ଲାଗି ରହିଥିଲା ଗାଁର ଶ୍ମଶାନ। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା, ସେଇ ଶ୍ମଶାନକୁ କେହି ଭୟ କରୁନଥିଲେ। ବୁଢ଼ୀମା ଆମକୁ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ "ଚମ୍ପା ବଣ" ବୋଲି ପରିଚୟ କରାଇଥିଲା।


ନୂଆ ହୋଇ ଗାଁକୁ ଆସୁଥିବା ବୋହୂମାନଙ୍କୁ ବୁଢ଼ୀମା ସେଇ ଚମ୍ପା ବଣକୁ ଦେଖାଇ କହୁଥିଲା:


> *"ଲୋ ବୋହୂ, ଏ ଗାଁକୁ ତୁ ପାଦ ଦେଇଛୁ ସିନା, ମନେରଖିଥା... ଦିନେ ଏଇ ଚମ୍ପା ବଣର କୋଳରେ ହିଁ ତୋର ଶେଷ ଦାହ ସଂସ୍କାର ହେବ। ଏଇଠି ମଲା ମଣିଷ ବି ଚମ୍ପା ଫୁଲର ସୁବାସରେ ଶୋଇପଡ଼େ।"*


ମୃତ୍ୟୁ ସେଠି ଭୟଙ୍କର ନଥିଲା, ବରଂ ଏକ ସୁଗନ୍ଧିତ ବିଦାୟ ଥିଲା। ବଡ଼ବାପା ଥିଲେ ସେଇ ମନ୍ଦିରର ପୂଜାରୀ। ବଡ଼ବାପାଙ୍କ ହାତ ଧରି ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ମନ୍ଦିର ଗର୍ଭଗୃହକୁ ଯାଏ, ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଏତେ ପାଖରୁ ଦେଖିବାର ଅପୂର୍ବ ସୁଯୋଗ ମୋତେ ମିଳୁଥିଲା।


## **ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଲକ୍ଷେ ଚମ୍ପା ଓ ସେଇ ମୂଲ୍ୟବାନ ସେଓ**


ମହଦେବଙ୍କ ମହିମା ଏମିତି ଥିଲା ଯେ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ, ବିଶେଷ କରି ମାର୍ବାଡ଼ି ଓ ସିନ୍ଧି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ଗାଁକୁ ଆସୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷ ମାନସିକ ଥାଏ— "ଲକ୍ଷେ ଚମ୍ପା ସମର୍ପଣ"। ସେତେବେଳେ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ବେପାରୀମାନେ ଗାଁର ଚମ୍ପା ଫୁଲରୁ ଅତର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଭିଡ଼ ଜମାଉଥିଲେ।


ସେହି ଧନୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ଭୋଗ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଲାଲ୍ ଟକ୍‌ଟକ୍ ସେଓ  ଆଣୁଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଆମ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେଓ ମିଳିବା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା, ତାହା ଥିଲା ଆମ ପାଇଁ ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ। ଭୋଗ ସରିବା ପରେ ମୁଁ ବଡ଼ବାପାଙ୍କ କାନି ଧରି ଲୋଭିଲା ଆଖିରେ ଚାହିଁ ରହୁଥିଲି ଆଉ କହୁଥିଲି— *"ବଡ଼ବାପା, ମୋତେ ଟିକେ ସେଓ ଦିଅ ..."*


ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଦେଖେ, ବୁଢ଼ୀମା ମନ୍ଦିରରୁ ଆସିଥିବା ଅଧାଫାଳ ନଡ଼ିଆ ସବୁକୁ ସାଇତି ରଖି ସେଥିରୁ ତେଲ ବାହାର କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ସେଇ ତେଲରେ ବି ଯେମିତି କାଶୀପୁରର ମାଟିର ବାସ୍ନା ଥାଏ।


## **ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: ସମୟର କରାଳ ରୂପ ଓ ଖାଁ ଖାଁ ଗାଁ**


ସମୟ ବଦଳିଲା। ପ୍ରଗତି ଓ ସହରୀକରଣର କୁଠାରଘାତ ଗାଁ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ପାହାଡ଼ କଟାହେଲା, ଗାଁର ଆମ୍ବ, ପଣସ ଆଉ ଶାଳ ଗଛ ସହିତ ସେଇ ମହକୁଥିବା "ଚମ୍ପା ବଣ" କୁ ବି କାଟି ସଫା କରିଦିଆଗଲା। ବେପାରୀମାନେ ଆଉ ଅତର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଆସିଲେନି, କାରଣ ଫୁଲ ଫୁଟିବାକୁ ଗଛ ହିଁ ନଥିଲା।


ବଡ଼ବାପା ଆଖି ବୁଜିଲେ, ବୁଢ଼ୀମା ବି ସେଇ ଶ୍ମଶାନରେ ସେଦିନ ଲୀନ ହୋଇଗଲା ।


ଆଜି ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ  ନିଜ ଗାଁ କାଶୀପୁର କୁ ଦେଖିଲେ ଲାଗେ  ମନ୍ଦିରଟି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଆବେଗ ନାହିଁ। ଆଖପାଖକୁ ଚାହିଁଲେ ଛାତିଟା ଫାଟିଯାଉଛି। କାହିଁ ସେଇ ଲକ୍ଷେ ଚମ୍ପାର ବାସ୍ନା? ଆଜି ସେଇ ଚମ୍ପା ବଣ ନାହିଁ କି ସେଇ ମଣିଷ ନାହାନ୍ତି। ସାରା ଗାଁଟା ଆଜି ଶୂନଶାନ, "ଖାଁ ଖାଁ" କରୁଛି। ମନ୍ଦିର ଚଉତରାରେ ବସି କେବଳ ଲୁହ ଗଡ଼ାଇ ଆଉ ପବନରେ ସେଇ ପୁରୁଣା ଚମ୍ପାର ମହକକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି...।


---


ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

ଧୂଳିର ଧରଣୀରେ ଚଳନ୍ତି ନାରାୟଣ

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ:୧୦


## ଧୂଳିର ଧରଣୀରେ ଚଳନ୍ତି ନାରାୟଣ



ସେଦିନ ଭିତର ପଦା ମାଝୀ ଗାଁର ଆକାଶ-ପବନରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶିହରଣ ଥିଲା। ସକାଳୁ ସକାଳୁ ଗାଁ ସାରା ଚହଳ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା—"ଆଜି ଆମ ଗାଁକୁ ଗଜପତି ମହାରାଜ ଆସୁଛନ୍ତି!" ଗାଁରେ ନୂତନ ଭାବେ ନିର୍ମିତ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଦିରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଉତ୍ସବ। କାନ୍ଥରେ ନୂଆ ଚୂନର ବାସ୍ନା, ଦାଣ୍ଡ ଦୁଆରେ ରଙ୍ଗାରଙ୍ଗ ଝୋଟି,  ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରେ ମହୁରୀ ଓ ଶଙ୍ଖର ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନି।


ମୁଁ ସେତେବେଳେ ମାତ୍ର ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ୁଥାଏ। ହାତରେ ସ୍ଲେଟ୍‌-ଖଡ଼ି ଧରିବାର ବୟସ, ଦୁନିଆର ଜଟିଳତା ବୁଝିବାକୁ ବହୁତ ବାକି ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବାପା-ଜେଜେବାପାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଶୁଣିଥିଲି ଯେ ଗଜପତି ହେଉଛନ୍ତି ସାକ୍ଷାତ୍ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଦ୍ୟ ସେବକ, ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବା। ସେଥିପାଇଁ ମୋର ସେହି କୁନି ଆଖି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ସେହି ଗୌରବମୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲା।


---


### ଭକ୍ତିର ଅପୂର୍ବ ମହାସମୁଦ୍ର


ଶେଷରେ ସେହି ମହେନ୍ଦ୍ର ବେଳା ଆସିଲା। ଗଜପତି ମହାରାଜଙ୍କ ଗାଡ଼ି ଗାଁ ସୀମାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସ୍ଵୟଂ ମହାରାଜ ଗାଡ଼ିରୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ—ଶାନ୍ତ, ସମାହିତ ଏବଂ ଓଜସ୍ୱୀ ଚେହେରା। କିନ୍ତୁ ତା’ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହା କୌଣସି ପୁରାଣର ଦୃଶ୍ୟଠାରୁ କମ୍ ନଥିଲା।


> ଗାଁର ଶହ ଶହ ଆବାଳବୃଦ୍ଧବନିତା ମହାରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ କେବଳ ଜଣେ ରାଜା ନଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ସ୍ଵୟଂ 'ଚଳନ୍ତି ନାରାୟଣ'।


ଭକ୍ତିର ସେହି ଆବେଗରେ ଲୋକେ ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ମହାରାଜ ଯେଉଁ ଧୂଳିମାଟି ରାସ୍ତାରେ ଚାଲି ଚାଲି ଆସୁଥିଲେ, ଗାଁର ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ସେହି ରାସ୍ତା ଉପରେ ଦଣ୍ଡବତ ହୋଇ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଜିଦ୍—ମହାରାଜ ସେମାନଙ୍କ ପିଠି ଉପରେ ପାଦ ଦେଇ ଆଗକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ସେହି ଧୂଳିରେ ଲୋଟି ପଡ଼ିଥିବା ମଣିଷଗୁଡ଼ିକର ଆଖିରୁ ବହିଯାଉଥିଲା ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ।


---


### ଅମାଇକ ପଣରେ ଅଭିଭୂତ ମହାରାଜ


ରାଜାରାଜୁଡ଼ା ଶାସନ କାହିଁ କେଉଁ କାଳରୁ ସରିଯାଇଥିଲେ ବି, ପ୍ରଜାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସେହି ନିଷ୍କପଟ ଭକ୍ତି ଦେଖି ସ୍ଵୟଂ ଗଜପତି ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଗଲେ।


* ମହାରାଜ ଅତି ବିନମ୍ରତାର ସହ ଲୋକଙ୍କୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

* ସେ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, "ଆପଣମାନେ ଉଠନ୍ତୁ, ମୁଁ ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଜଣେ ସାଧାରଣ ସେବକ ମାତ୍ର।"

* କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ଆଗରେ ଯୁକ୍ତି ହାର୍ ମାନିଥିଲା। ଗାଁର ସରଳ ଲୋକମାନେ ମହାରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅମାୟିକ ଜିଦ୍ ଆଗରେ ରାଜକୀୟ ଗାରିମା ତରଳି ଯାଇଥିଲା।


ଲୋକଙ୍କର ଏହି ନିଷ୍ପାପ ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଅପରିସୀମ ଭକ୍ତି ଦେଖି ଗଜପତି ମହାରାଜଙ୍କ ଆଖି ମଧ୍ୟ ଓଦା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ମୋ କୁନି ମନରେ ସେଦିନ ଏକ ଗଭୀର ରେଖାପାତ କରିଥିଲା, ଯାହା ଆଜି ବି ମୋ ସ୍ମୃତି ପଟରେ ସତେଜ ରହିଛି।


---


### ସ୍ମୃତିର ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୃଷ୍ଠା


ଆଜି ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେହି ଦିନ କଥା ଭାବେ, ମୋତେ ଅନୁଭବ ହୁଏ ଯେ ଭକ୍ତି କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହୋଇପାରେ। ଭିତର ପଦା ମାଝୀ ଗାଁର ସେହି ମାଟି ଏବଂ ସେଠାକାର ଲୋକଙ୍କର ସେହି ଅମାଇକ ପଣ, ଓଡ଼ିଶାର ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ। ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀର ସେହି କୁନି ପିଲାଟି ଆଜି ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମହାରାଜଙ୍କ ସେହି ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେହେରା ଏବଂ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କର ସେହି ସାକ୍ଷାତ୍ ନାରାୟଣ ଦର୍ଶନର ବ୍ୟାକୁଳତା ଆଜି ବି ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଉପନ୍ୟାସ ଭଳି ଜୀବନ୍ତ ହୋଇ ରହିଛି।


ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

ମାଟିର ବାସନା ଓ ଜୀବନର ଶୃଙ୍ଖଳ

 କାଶୀପୁରର କାହାଣୀ: ୯


ମାଟିର ବାସନା ଓ ଜୀବନର ଶୃଙ୍ଖଳ



## ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ମେଘ, ମାଟି ଏବଂ ଆଗୁଆ ସଞ୍ଚୟ


ବର୍ଷକୁ ବାର ମାସରୁ ପ୍ରାୟ ଦଶ ମାସ ତ ଝିପିଝିପି ବର୍ଷା ଲାଗି ରହିଥାଏ। କାଶୀପୁରର ଆକାଶଟା ସତେ ଯେମିତି ସବୁବେଳେ କଳା ମେଘର ଚାଦର ଘୋଡ଼େଇ ହେଇ ଶୋଇଥାଏ। ପାହାଡ଼ିଆ ରାସ୍ତା, ପବନରେ ଭିଜା ମାଟିର ବାସନା ଆଉ ସବୁଜିମାର ଏକ ଅପୂର୍ବ ସମାହାର। ସେ ସମୟରେ ଗାଁକୁ ବାହାର ଦୁନିଆର ସଂପର୍କ ବହୁତ କମ୍ ଥିଲା। ସହରରୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ସରକାରୀ ବସ୍ ଦିନକରେ ଥରେ ଆସେ, ଯାହା ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ରାୟଗଡ଼ା ସହ ସଂଯୋଗ କରେ। ବସ୍ ଆସିବା ସମୟରେ ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଚହଳ ପଡ଼େ, ତା’ପରେ ପୁଣି ସବୁ ନିଶବ୍ଦ।


ଆଜିକାଲି ଭଳି ବଜାରରେ ସେତେବେଳେ ଚାରିଆଡ଼େ ପନିପରିବା ମିଳୁ ନଥିଲା। ପ୍ରକୃତି ଯାହା ଦେଉଥିଲା, ତାକୁ ନେଇ ଚଳିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏହି ଅଭାବ ଓ ବର୍ଷାର ପ୍ରକୋପରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ କାଶୀପୁରରେ ଗୋଟିଏ ଅଘୋଷିତ ନିୟମ ଚାଲିଆସିଥିଲା— **"ଆଗୁଆ ସଞ୍ଚୟ"**।


### ଭଟା ଜମିର ରଙ୍ଗ ଧାନ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶସ୍ୟର ସମ୍ଭାର


ଗାଁର ପ୍ରତିଟି ଘରେ ବର୍ଷକ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆଣୀମାନେ ଧାନ ସାଇତି ରଖୁଥିଲେ 'କୁଲ୍କି' (ମାଟି ବା ବାଉଁଶର ବଡ଼ ପାତ୍ର) ଭିତରେ। ସେ ଧାନ କୌଣସି ଆଧୁନିକ ବିହନ ନଥିଲା, ତାହା ଥିଲା କାଶୀପୁରର ନିଜସ୍ୱ ଭଟା ଜମିର 'ରଙ୍ଗ ଧାନ'। ଗାଁର ଯେଉଁମାନେ ହାତଗଣତି ଧନୀ ଲୋକ ଥିଲେ, ସେମାନେ ହିଁ କେବଳ ସରୁ ଚାଉଳର ଭାତ ଖାଉଥିଲେ। ବାକି ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଘରେ ଭଟା ଧାନର ମୋଟା ଚାଉଳ ହିଁ ସିଝୁଥିଲା। ଚାଉଳଟା ଦେଖିବାକୁ ଟିକେ ମୋଟା ଓ ନାଲିଚା ହେଲେ ବି, ତା’ର ସ୍ୱାଦ ଥିଲା ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଖୁବ୍ ମିଠା। ମିଠା ନହେବ ବା କେମିତି? ସେଥିରେ କୌଣସି ରାସାୟନିକ ସାର ବା ବିଷ ପଡ଼ୁନଥିଲା, ସବୁ ଥିଲା ମାଟିର ନିଚ୍ଛକ ଆଶୀର୍ବାଦ।


ତା’ ସାଙ୍ଗକୁ ଘରେ ଥାଏ ସୁବାସିତ 'ବସୁମତୀ ଚାଉଳ'। ଆମେ ପିଲାମାନେ ତାକୁ 'ଦଉଳ ଭୋଗ ଚାଉଳ' ବୋଲି କହୁଥିଲୁ। ତା’ର ମହକ ଏତେ ତେଜ୍ ଥିଲା ଯେ ହାଣ୍ଡିରେ ସେ ଚାଉଳ ପଡ଼ିଲେ ସାରା ସାହି ମହକି ଉଠୁଥିଲା। ଏହି ଚାଉଳ ସବୁଦିନ ରନ୍ଧା ହୁଏନାହିଁ, କେବଳ ପୂଜାପାର୍ବଣ କିମ୍ବା କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦିନରେ ଭୋଗ ପାଇଁ ସାଇତି ରଖାଯାଏ।


ଧାନ ସାଙ୍ଗକୁ ପାହାଡ଼ିଆ କୋଲଥ ଓ ପୋଡୁ ଜମିରେ ସେତେବେଳେ ସୁନା ଭଳି ଫଳୁଥିଲା **କାଙ୍ଗୁ ଚାଉଳ, ସୁଆଁ ଓ ମାଣ୍ଡିଆ**। ଏସବୁ କେବଳ ଫସଲ ନଥିଲା, ବରଂ ଅଭାବ ଦିନରେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ପେଟକୁ ସାହାରା ଦେଉଥିବା ଅମୃତ ଥିଲା।


> **ରୋଷେଇ ଘରର ସାଇତା ସମ୍ପତ୍ତି:**

> * **ତେଲ:** ବର୍ଷକ ପାଇଁ ନିଜ ବିଲରୁ ଆଦାୟ ହୋଇଥିବା ସୋରିଷ ନହେଲେ ଅଳସି ତେଲ।

> * **ଡାଲି:** କାନ୍ଦୁଲ ଡାଲିକୁ ଭଲଭାବେ ଭାଜି  ସାଇତି ରଖାଯାଏ।

> * **ଶୀତଦିନିଆ ପରିବା:** ସାନ ଆଳୁ ଓ ମଟରକୁ ନଷ୍ଟ ନହେବା ପାଇଁ ଖଟ ତଳେ ଅନ୍ଧାରରେ ବିଛେଇ ରଖାଯାଇଥାଏ।

> * **ମକା:** ମକା କାନ୍ଦିକୁ ସିକା ଭଳିଆ କରି ଘରର ଚାଳରେ ବାନ୍ଧି ଝୁଲାଇ ଦିଆଯାଏ।

> * **ଆମିଷ:** ଯେଉଁମାନେ ଆମିଷ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ବର୍ଷା ଦିନ ପାଇଁ ଶୁଖୁଆ ବାନ୍ଧି ସାଇତି ରଖିଥାନ୍ତି।


---


## ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଋତୁ ବଦଳେ, ସ୍ୱାଦ ବଦଳେ


ବର୍ଷା କମି ଶୀତର ଶେର ଶେର ପବନ ବହିଲେ କାଶୀପୁରର ବାଡ଼ି ବଗିଚା ସବୁ ହସିଉଠେ। ଶୀତଦିନ ଆସିଲେ ଗାଁର ମହିଳାମାନେ ଖରା ଦେଖି ବଡ଼ି ପକାଇବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି। କଖାରୁ ବଡ଼ି, ଲିଆ ବଡ଼ି, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ 'ଫୁଲ ବଡ଼ି'ର ସମ୍ଭାରରେ ପିଣ୍ଡା ସବୁ ଶୋଭାପାଏ।


ତା’ପରେ ଆସେ ଖରାଦିନ ଏବଂ ଆମ୍ବ ଋତୁ। ବଣୁଆ ଆମ୍ବକୁ ଚିରି, ଶୁଖାଇ 'ଆମ୍ବୁଲ' ତିଆରି କରାଯାଏ ଏବଂ ତାକୁ ସଯତ୍ନେ ମାଟି ହାଣ୍ଡିରେ ଲୁଣ  ରେ ଯୁଆଇ ବନ୍ଦ କରି ରଖାଯାଏ, ଯାହା ବର୍ଷସାରା ବିଭିନ୍ନ ତରକାରୀକୁ ଆମ୍ବିଳା ସ୍ଵାଦ ଦିଏ। ଏହା ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଚମ୍ପେଇତ ଆଚାର, ଟମାଟୋ ଆଚାର ଏବଂ କାଗଜି ଲେମ୍ବୁର ଆଚାର। ଖରାରେ ଶୁଖୁଥିବା ସେହି ଆଚାର ବାସନା ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଟିରୁ ଲାଳ ଗଡ଼େଇ ଦିଏ।


### ପିଠାପଣାର ପର୍ବ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶସ୍ୟର ସ୍ୱାଦ


ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଆସିଲେ କାଶୀପୁରର ରୂପ ବଦଳିଯାଏ। ସେତେବେଳେ ବଜାରରୁ ମିଠା କିଣିବାର ଚଳନ ନଥିଲା। ସୁନା ରଙ୍ଗର ଛୋଟ ଛୋଟ ଦାନା ବିଶିଷ୍ଟ **କାଙ୍ଗୁ ଚାଉଳ**ର କ୍ଷୀରି ବା ଭାତ ପର୍ବପର୍ବାଣୀରେ ଠାକୁରଙ୍କ ପାଖରେ ଭୋଗ ଲାଗୁଥିଲା। ପ୍ରତିଟି ଘରର ଚୁଲି ମୁଣ୍ଡରେ **ମାଣ୍ଡିଆ** ଗୁଣ୍ଡର ହାଣ୍ଡି ସବୁବେଳେ ଥାଏ। ସକାଳୁ ସକାଳୁ ତାତିଲା ମାଣ୍ଡିଆ ଜାଉ ପିଇ ମଣିଷ ବିଲକୁ ବାହାରି ପଡ଼ୁଥିଲେ, ଆଉ ପର୍ବ ଦିନରେ ମାଣ୍ଡିଆରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା ସୁଆଦିଆ ମାଣ୍ଡିଆ ତମ୍ପା,ମାଣ୍ଡିଆ ଚକୁଳି।


ମା’ ମାନଙ୍କ ହାତର ନିପୁଣତାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା ଭଳିକି ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ପିଠା:


1. **ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି:** ସୁନା ରଙ୍ଗର, ପାଟିରେ ଦେଲେ ମିଳେଇଯାଏ।

2. **ଶୁଆଲି :** ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ନିଆରା ସ୍ୱାଦର ପିଠା।

3. **ଆରିସା ପିଠା:** ଗୁଡ଼ ଓ ଚାଉଳ ଚୁନାର କଡ଼ା ପାଗରେ ତିଆରି।

4. **ମିଡ଼ିଝିଲା ଗଜା:** ଯାହାର ସ୍ୱାଦ ଆଜିର ସହରୀ ମିଠାକୁ ବି ପଛରେ ପକାଇଦେବ।


---


## ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଅଭାବର ଅମୃତ ଏବଂ ସଞ୍ଜ ନଈର ମାଛ


କାଶୀପୁରରେ ସବୁଦିନ ସମାନ ଯାଏନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ପରିବା ପତ୍ରର ଘୋର ଅଭାବ ଦେଖାଦିଏ, ସେତେବେଳେ ରୋଷେଇ ଘରର ମଙ୍ଗ ଧରନ୍ତି 'ମିଲମିକର' (ସୋୟାବିନ୍ ବଡ଼ି) ଆଉ ଆଳୁ। ନହେଲେ ବାଡ଼ି ପଟୁ ତୋଳା ହେଇ ଆସେ କଞ୍ଚା ଅମୃତଭଣ୍ଡା। ଅମୃତଭଣ୍ଡା ଆଉ ଆଳୁର ସେହି ସାଧାରଣ ତରକାରୀ ବି ସେତେବେଳେ ଅମୃତ ଭଳି ଲାଗେ। ଶୀତ ଓ ବର୍ଷାର ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ ଯେତେବେଳେ ଘରେ ଧାନ ସରି ଆସେ, ସେତେବେଳେ ବିନା ସାରରେ ପାହାଡ଼ ଚଟାଣରେ ହେଉଥିବା **'ସୁଆଁ' ଚାଉଳର ଗରମ ଗରମ ଭାତ** ସାଙ୍ଗକୁ କାନ୍ଦୁଲ ଡାଲିର ଜୁସ୍ ମିଶିଗଲେ ଶରୀରକୁ ଅସରନ୍ତି ବଳ ଦେଉଥିଲା। ହେଲେ ଆମ ଘର ଠୁ ଘାସି ଭାଇନା ଘର ଯାଏଁ ବାଡ ମିଶିକି ଥିଲା ।ଏଣୁ ଖାଇବା ବେଳେ ସବୁ ଘରରୁ ତରକାରୀ ଆସେ । ଘରେ ଗୋଟିଏ ତରକାରୀ ହେଲେ ବି ଖାଇଲା ବେଳେ ୪ ୫ ପ୍ରକାର ତରକାରୀ ଖାଇବାକୁ ମିଳି ଯାଉଥିଲା । ବାଡ ରେ ବଡ ଆମ୍ବ ତୋଟା ବି ଥିଲା ।ଆମ୍ବ ଦିନରେ ପବନ ବର୍ଷା ହେଲେ ଲଣ୍ଠନ ଆଉ ଅଖା ବସ୍ତା ଧରି ସବୁ ବାଡକୁ ଧାଇଁ ଯାଉଥିଲୁ ଆମ୍ବ ଗୋଟାଇବା ପାଈଁ। ଆମ ବାଡ ରେ ଗୋଟିଏ କରମଙ୍ଗା ଗଛ ଥିଲା ଯାହା କାଶୀପୁର ର ଏକ ମାତ୍ର ଗଛ ଥିଲା ।


କିନ୍ତୁ ଦିନସାରାର ପରିଶ୍ରମ ଓ ଅଭାବ ପରେ, ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ଗାଁକୁ ଏକ ନୂଆ ଖୁସି ଆସେ। ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲେ ପାଖ ନଈ ଓ ଜୋଡ଼ରୁ ବନବାସୀ ମା’ ମାନେ ତାଙ୍କ ପଶୁରୀ (ବାଉଁଶ ଟୋକେଇ)ରେ ଜଳଜଳ ହେଉଥିବା ଜୀବନ୍ତ **'ଚୁନା ମାଛ'** ଧରି ଗାଁ ଭିତରକୁ ଆସନ୍ତି। ସେହି ଚୁନା ମାଛକୁ ଶୋରିଷ ବଟା ଦେଇ, ଆମ୍ବୁଲ ପକାଇ ଯେତେବେଳେ ଚୁଲିରେ ବସାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଧୂଆଁ ସାଙ୍ଗକୁ ମିଶିଯାଏ କାଶୀପୁରର ଏକ ଆପଣାର ବାସନା।


ସେହି ମୋଟା ଭଟା ଚାଉଳ କିମ୍ବା ସୁଆଁର ଭାତ, କାନ୍ଦୁଲ ଡାଲି ଆଉ ଚୁନା ମାଛର ଚଡ଼ଚଡ଼ି ଭିତରେ ହିଁ କାଶୀପୁରର ମଣିଷ ତା’ର ସାରା ଦିନର କ୍ଲାନ୍ତି ଭୁଲିଯାଏ। ବାହାରେ ଝିପିଝିପି ବର୍ଷା ଚାଲିଥାଏ, ଆଉ ଭିତରେ ଜଳୁଥାଏ ଜୀବନର ଉଷ୍ମତା। ଏଇଆ ତ ଥିଲା କାଶୀପୁରର ସେହି ସରଳ ସୁନ୍ଦର ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ନିଜ ମାଟିର ପୁଷ୍ଟିସାରରେ ହସଖୁସିରେ ଜୀବନ ଜିଇଁବାର ଶୈଳୀ।


ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

ଗୋଧୂଳିର ସ୍ମୃତି ଓ ବଳି ଅଜାର ରସଗୋଲା

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୮

# ଗୋଧୂଳିର ସ୍ମୃତି ଓ ବଳି ଅଜାର ରସଗୋଲା



## ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: କାଶୀପୁରର ସେହି ସୁନେଲୀ ଦିନ


ସେତେବେଳେ କାଶୀପୁର ଗାଁର ଚେହେରା ଆଜିଭଳି ନଥିଲା। ସହରର କଳାଧୂଆଁ କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ୍‌ ଫୋନ୍‌ର କୃତ୍ରିମ ବ୍ୟସ୍ତତା ଭିତରେ ଗାଁର ସରଳତା ହଜିଯାଇ ନଥିଲା। ଗାଁର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ମାନ୍ୟଗଣ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ କୈଳାସ ପଟ୍ଟନାୟକ। ତାଙ୍କର ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପରୋପକାରୀ ଗୁଣ ପାଇଁ ସାରା ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଙ୍କର ନାଁ ଥିଲା। ସେହି କୈଳାସ ବାବୁ ହିଁ ଦିନେ କେଉଁଠାରୁ ଖୋଜି ଆଣିଥିଲେ "ବଳି ଅଜା"ଙ୍କୁ।


ବଳି ଅଜା— ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଜଣେ ମିଠା କାରିଗର ନଥିଲେ, ବରଂ ଥିଲେ ମଧୁରତାର ଏକ ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା। ଗାଁ ମୁଣ୍ଡ ଛୋଟ ଚାଳିଆ ଦୋକାନରେ ବଳି ଅଜା ଯେତେବେଳେ ମାଟି ଚୁଲିରେ ବଡ଼ ହାଣ୍ଡି ବସାଇ କ୍ଷୀରକୁ ଫୁଟାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେହି କ୍ଷୀର ଓ ରସଗୋଲାର ସୁବାସରେ ସାରା କାଶୀପୁର ମହକି ଉଠେ। ସେତେବେଳେ ଆଜିଭଳି ବଜାରରେ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗର ଆଧୁନିକ ମିଠା ନଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ବଳି ଅଜାର ସେହି ଗରମାଗରମ, ନରମ ରସଗୋଲା ଖାଇବା ପାଇଁ ସଞ୍ଜ ନହେଉଣୁ ଦୋକାନରେ ଲୋକଙ୍କର ଆସର ଜମିଯାଏ।


ବଳି ଅଜାଙ୍କୁ ଏହି କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଗାଁର ପୁଅ 'କାନ୍ତରୁ'। କାନ୍ତରୁର ହାତ ସାହାଯ୍ୟ ଏବଂ ବଳି ଅଜାଙ୍କ ଅନୁଭବ, ଦୁହେଁ ମିଶି କାଶୀପୁରକୁ ମିଠାମୟ କରି ରଖିଥିଲେ। ବଳି ଅଜା ଦୋକାନ ସରିବା ପରେ ଏକ ବଡ଼ କିଟିଲିରେ ରସଗୋଲା ଭର୍ତ୍ତି କରି ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି ବିକ୍ରି କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଡାକ ଶୁଣି ପିଲାଠୁ ବୁଢ଼ା ସମସ୍ତେ ଘରୁ ବାହାରି ଆସନ୍ତି।


---


## ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଗୋ-ଧନ ଓ ସବୁଜିମାର ସଂସାର


ସେହି ସମୟରେ କାଶୀପୁରରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଥିଲେ ବି ଅଭାବ ନଥିଲା। କାରଣ ଗାଁର ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ଘରେ ଗାଈ ଥିଲେ। ଗରିବଠାରୁ ଧନୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁହାଳରେ କମ ସେ କମ ଚାରିରୁ ପାଞ୍ଚ ପଟ ଗାଈ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଘରେ ଘରେ କ୍ଷୀର, ଦହି, ସର ଓ ଘିଅର ନଦୀ ବହୁଥିଲା କହିଲେ ଚଳେ।


ବଳି ଅଜାଙ୍କ ରସଗୋଲା ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଛେନାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ। ଆଉ ସେହି ଛେନା ଯୋଗାଇବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା ଗାଁର ଖୈରୁ ଉପରେ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳୁ ସବୁ ଘରୁ କ୍ଷୀର ସଂଗ୍ରହ କରେ। ତା’ ପରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅଣାଯାଇଥିବା ଶାଲ ପତ୍ରରେ ବେଶ୍ ଯତନର ସହ ଗୋଡ଼େଇ, ତାଜା ଛେନା ଆଣି ବଳି ଅଜାଙ୍କ ଦୋକାନରେ ପହଞ୍ଚାଇ ଦିଏ। ଆମ ଘର କୁ ବି କେବେ କେବେ ଛେନା ଆଣିଦିଏ। ସେହି ଶାଲ ପତ୍ରର ବାସ୍ନା ଆଉ କ୍ଷୀରର ଶୁଦ୍ଧତା ହିଁ ଥିଲା ବଳି ଅଜାଙ୍କ ରସଗୋଲାର ଅସଲ ରହସ୍ୟ। ସେତେବେଳେ ଆମ ଗାଁ ରେ କ୍ଷୀର ଛେନା ଦହି ଘିଅ ର ଅଭାବ ନ ଥିଲା ।


ଆମ ସ୍କୁଲ୍ ଘଣ୍ଟି ବାଜିଲେ ଯେମିତି ଆମେ ପିଲାମାନେ ବହିବସ୍ତାନୀ ଧରି ଆନନ୍ଦରେ ଘର ଅଭିମୁଖେ ଦଉଡୁ, ସେମିତି ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପଡ଼ିଆରୁ ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଗାଁ ଅଭିମୁଖେ ଫେରନ୍ତି। ଗୋଧୂଳି ସମୟରେ ଗାଈଙ୍କ ଖୁରା ସେହି ଧୂଳିଆ ରାସ୍ତାରେ ଉଡ଼ାଉଥିବା ଧୂଳି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ହମ୍ବା ରଡ଼ିରେ ସାରା ଗାଁ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠେ।


---


## ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: କାବେରୀ, ଗୁରୁବାରି ଓ ରଙ୍ଗୁଡ଼ି


ଆମ ଗୁହାଳରେ ବି ତିନୋଟି ସୁନ୍ଦର ଗାଈ ଥିଲେ— କାବେରୀ, ଗୁରୁବାରି ଆଉ ରଙ୍ଗୁଡ଼ି। ସେମାନେ କେବଳ ପଶୁ ନଥିଲେ, ଆମ ପରିବାରର ଅତି ଆପଣାର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ।


* **କାବେରୀ:** କାବେରୀ ଟିକେ ଚଗଲୀ ଆଉ ରାଗୀ ଥିଲା। କ୍ଷୀର ଦୁହିଁବା ବେଳେ ସେ ବେଳେବେଳେ ଏମିତି ଲାତ ମାରେ ଯେ କ୍ଷୀର ହାଣ୍ଡି ଓଲଟିଯିବାର ଭୟ ଥାଏ। ସେଥିପାଇଁ ତା’ ଗୋଡ଼କୁ ଦଉଡ଼ିରେ 'ଛନ୍ଦା' ପକାଇବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତା’ର ସେହି ରାଗ ପଛରେ ବି ଏକ ଅପୂର୍ବ ସ୍ନେହ ଥିଲା।

* **ଗୁରୁବାରି ଓ ରଙ୍ଗୁଡ଼ି:** ଏହି ଦୁଇଜଣ ଥିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଓ ସରଳ। ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କରୁଣା ଥାଏ।


ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ କୁନି କୁନି ବାଛୁରୀମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି, ମୋର ଖୁସି କହିଲେ ନସରେ। ସ୍କୁଲରୁ ଫେରି ମୁଁ ସେହି ନରମ, କୋମଳ ବାଛୁରୀମାନଙ୍କ ବେକ ଆଉ ପିଠି ଆଉଁଶି ଦିଏ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବାରେ ମୋର ସଞ୍ଜ କଟିଯାଏ।


କେବେ କେବେ ଯଦି କୌଣସି ଗାଈ ବାଟ ହୁଡ଼ି ସଞ୍ଜ ସୁଦ୍ଧା ଘରକୁ ନଫେରେ, ଆମ ଘରେ ଚହଳ ପଡ଼ିଯାଏ। ମନ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇଉଠେ, ଆଖିରୁ ଲୁହ ଶୁଖେନାହିଁ। ପ୍ରାୟତଃ ସେମାନେ ବାଟ ଭୁଲି ଆମର ଚାଷ ଜମି ଥିବା ପଡ଼ୋଶୀ ଗାଁକୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଆଉ ଯେତେବେଳେ ବାପା ସେମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ଆଣନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଯାଇ ଆମ ଜୀବନରେ ଜୀବନ ଆସେ।


---


## ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଖାଁ ଖାଁ ଗାଁ ଏବଂ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ


ସମୟର ଚକ ଘୂରିଗଲା। କାଶୀପୁରର ସେହି ମାଟି ରାସ୍ତା ଆଜି ପିଚୁ ରାସ୍ତାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। କାନ୍ତରୁ ଆଉ ନାହିଁ, କି ଅଡ୍ରି ବୁଢ଼ା ହେଇଗଲାନି ସେହି ଶାଲ ପତ୍ରର ଛେନା ପୁଡ଼ିଆ ବି ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ବଳି ଅଜା କେବେଠାରୁ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କଲେଣି ଆଉ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଯାଇଛି ସେହି ପାରମ୍ପରିକ ରସଗୋଲାର ସ୍ୱାଦ।


ଆଜି ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ଗାଁ ରାସ୍ତା ଆଉ ଗାଈଙ୍କ ହମ୍ବା ରଡ଼ିରେ କମ୍ପୁନାହିଁ। ସେହି ମଧୁର କୋଳାହଳ ସ୍ଥାନରେ ଆଜି ରାଜପଥର ବାଇକ୍ ଓ ଗାଡ଼ିର ହର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣାଯାଉଛି। ଗାଁର ପ୍ରାୟ ସବୁ ଗୁହାଳ ଆଜି ଶୂନ୍ୟ। କେବଳ ଗଣିତ ଗୁଣ୍ଠିର କେତେଟା ଘରେ ଗାଈ ବନ୍ଧା ହୋଇଛନ୍ତି। ଗାଁଟା ଯେମିତି ଶେଷ ସଞ୍ଜର ନିଶବ୍ଦତା ଭିତରେ ଖାଁ ଖାଁ କରୁଛି।


ମନ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ— ଆଉ କ’ଣ କେବେ ଫେରିବ ସେହି ଦିନ? ସେହି କାବେରୀ, ଗୁରୁବାରିଙ୍କ ସ୍ନେହ, ବଳି ଅଜାର କିଟିଲି ରସଗୋଲାର ବାସ୍ନା ଆଉ ସେହି ପବିତ୍ର ଗୋଧୂଳିର ସ୍ମୃତି? ବୋଧହୁଏ ନା, ସେସବୁ ଆଜି କେବଳ ସ୍ମୃତିର ପୃଷ୍ଠାରେ ଏକ ସୁନେଲୀ ଉପନ୍ୟାସ ହୋଇ ରହିଯାଇଛି।


---

ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

ଫେରିବନି ସେ କାର୍ତ୍ତିକ

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ: ୭


ଫେରିବନି ସେ କାର୍ତ୍ତିକ



## ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ସ୍ମୃତିର ଆକାଶ ଦୀପ


ଏ କଥା ଆଜିର ନୁହେଁ, ମୋ ଛୋଟବେଳର କଥା… ଯେତେବେଳେ କାଶୀପୁର ଗାଁର ମାଟିରେ ଆଧୁନିକତାର କଳାଧୂଆଁ ପଶି ନଥିଲା। ସମୟ ବଦଳିଛି, ହେଲେ ଆଶ୍ୱିନ ଶେଷ ହୋଇ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପହିଲି ପବନ ଦେହକୁ ଛୁଇଁଲା ମାତ୍ରେ, ମନଟା ଆପେ ଆପେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଏ। ସ୍ମୃତିର ପେଡ଼ି ଭିତରୁ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇଉଠନ୍ତି ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣ ବୁଢ଼ୀ, ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ ସେ ସମୟରେ କାଶୀପୁରର କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତର ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର।


ମୋ ଜେଜେମା, ଦୁରା ଆଜ୍ଞାଙ୍କ ମା’, ସାହେବାନି ଆତା, ରମା ଆଇ, ଆଉ ଦାଦା ମା’—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ଗାଁର କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଜମିଉଠେ। କେବଳ ସେମାନେ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆଉ ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ଆଖପାଖ ଗାଁର ଅନ୍ୟ ବୁଢ଼ୀମାନେ ବି ଆସି ଏମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି। ବୟସର ଅପରାହ୍ନରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଏହି ମଣିଷଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସଟା କେବଳ ଏକ ବ୍ରତ ନଥିଲା, ବରଂ ଥିଲା ଏକ ମହାଉତ୍ସବ।


---


## ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଜେଜେମା’ର ଚପଳତା ଓ ଦୂତିର ସ୍ମୃତି


କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିବା ଆଗରୁ ଆମ ଘରେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ବ୍ୟସ୍ତ ରହେ ମୋ ଜେଜେମା। ତା’ର ସେହି ତରତର ଭାବ ଆଜି ବି ମୋ ଆଖିରେ ନାଚିଯାଏ।


> "ରେ ବାବୁ! କୁମ୍ଭାର ଶାଳରୁ ହାଣ୍ଡି ଆସିଲା କି ନାହିଁ ବୁଝିଲୁ? ବାଉଁଶଟା କାଟି ଆଣିଲୁ, ଚଉଁରା ମୂଳେ ଆକାଶ ଦୀପ ଟାଙ୍ଗିବାକୁ ହେବ। ସମୟ ନାହିଁ, ଶୀଘ୍ର କର!"


ଜେଜେମା’ର ଆଉ ଏକ ରୂପ ଥିଲା କଳାକାରର ରୂପ। ବଜାରରୁ କେମିକାଲ ରଙ୍ଗ କିଣିବାର ସେ ପ୍ରଥା ନଥିଲା। ଜେଜେମା ପ୍ରକୃତିରୁ ରଙ୍ଗ ଖୋଜି ଆଣୁଥିଲା। କୃଷ୍ଣଚୂଡ଼ା ପତ୍ରକୁ ବାଟି ସବୁଜ ରଙ୍ଗ, ନଡ଼ିଆ ସଢେଇକୁ ପୋଡ଼ି କଳା ରଙ୍ଗ, ଶୁଖିଲା ହଳଦୀ ଗୁଣ୍ଡରୁ ଚମତ୍କାର ହଳଦିଆ ଆଉ ଚୂନ ପଥରକୁ ଘଷି ଧଲା ରଙ୍ଗ ତିଆରି କରୁଥିଲା। ସେହି ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗର ଚମକ ଆଜିର ମାର୍କେଟ ରଙ୍ଗରେ କାହିଁ!


---


## ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ହବିଷର ନିୟମ ଓ ପୁରାଣର ସ୍ୱର


ମାସ ସାରା ଜେଜେମା ଗୋଟିଏ ଓଳି ଅନ୍ନ ଖାଇ ହବିଷ ପାଳନ କରେ। ସେତେବେଳେ ଘରର ନିୟମ କାନୁନ ବହୁତ କଡ଼ା। ପୂଜା ଘର ହେଉ କି ହବିଷ ରାନ୍ଧିବା ସ୍ଥାନ—ଆମକୁ ସେପଟେ ଯିବା ମନା।

"ଆରେ ଛୁଆଁଛୁଇଁ ହେଇଯିବ, ଦୂରେଇ ରୁହ!" ଜେଜେମା’ର ଏହି ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଆମେ ସବୁ ଦୂରରେ ଥାଇ ତା’ର ସେହି ନିଷ୍ଠାକୁ ଦେଖୁ।


ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ଜେଜେମା ମୋତେ ପାଖକୁ ଡାକେ। ହାତରେ କାର୍ତ୍ତିକ ପୁରାଣ ବହିଟି ବଢ଼େଇ ଦେଇ କହେ, "ପଢ଼ ବାବୁ, ମୁଁ ଶୁଣେ।" ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସୁର ଧରି ପୁରାଣ ପଢ଼େ, ଜେଜେମା ଆଖି ବୁଜି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ସେହି ଭକ୍ତିରସରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ। ସେ ସମୟର ସେହି ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ଆଉ ପୁରାଣର ପ୍ରତିଟି ଧାଡ଼ି ମୋ ଭିତରେ ଜଣେ ସଂସ୍କାରୀ ମଣିଷ ଗଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା।


ଝୁଟି ଚିତା ପକାଇବାରେ ଜେଜେମା’ର ବୁଦ୍ଧି ଥିଲା ଅଦ୍ଭୁତ। ପୁରୁଣା ଟିଣ ଡବା ସବୁକୁ କଣ୍ଟାରେ କଣା କରି ସେଥିରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ରା, ବୃନ୍ଦାବତୀ, ବଗ-ବଗୁଲି ଆଉ ରାଧା-କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିତ୍ରର ଛାପ (ଷ୍ଟେନସିଲ୍) ତିଆରି କରୁଥିଲା। ଚଉଁରା ମୂଳରେ ପିଠଉ ଦେଇ ସେହି ଡବାକୁ ବୁଲାଇ ଦେଲେ ଚଟ୍କିନା ଚମତ୍କାର ଚିତ୍ର ସବୁ ଆଙ୍କି ହୋଇଯାଉଥିଲା।


---


## ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତର ସ୍ନାନ ଓ ବାଲୁକା ପୂଜା


ରାତି ସେତେବେଳେ ୩ଟା। ଚାରିଆଡ଼େ ନିଶବ୍ଦ ଅନ୍ଧାର, କେବଳ କାକର ପଡ଼ିବାର ଝିପିଝିପି ଶବ୍ଦ। ସେହି ସମୟରେ ଜେଜେମା ଆଉ ସେହି ପାଞ୍ଚ ବୁଢ଼ୀ ଗାଁ ପୋଖରୀକୁ ଗାଧେଇବାକୁ ବାହାରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ଥାଏ ପୂଜา ଥାଳି ଆଉ ଗାଧୋଇବା ଲୁଗା। ପୋଖରୀ ତୁଠରେ ଶୀତୁଆ ପବନକୁ ଖାତିର ନକରି ବୁଡ଼ ପକାଇ, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଫେରନ୍ତି, ସେତେବେଳକୁ ଗାଁ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଉଠେ।


ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ବାଲିରେ ଚଉରା ତିଆରି କରି ବାଲୁକା ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସେହି ପାଞ୍ଚ ବୁଢ଼ୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଏବଂ ହୁଳହୁଳି ଧ୍ୱନିରେ କାଶୀପୁରର ଆକାଶ ବୈକୁଣ୍ଠ ପରି ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।


---


## ପଞ୍ଚମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ସେହି ଅମୃତ ହସ୍ତର ସ୍ୱାଦ


ଜେଜେମା ହାତର ରନ୍ଧାରେ କି ଯାଦୁ ଥିଲା କେଜାଣି! କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସେ ଯେଉଁ ହବିଷାନ୍ନ ରାନ୍ଧେ—ଅରୁଆ ଭାତ, ମୁଗ ଡାଲି, କାଙ୍କଡ଼, ସାରୁ ଆଉ ଓଉ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ସୁଆଦିଆ ମହୁରର ବାସ୍ନା ପୂରା ପଡ଼ିଶା ଘର କାହିଁକି, ପୂରା ସାହିକୁ ମହକାଇ ଦିଏ।


ଘିଅ ଆଉ ଜୀରା-ମରିଚର ସେହି ସୁଗନ୍ଧ ଏତେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା ଯେ, ଗାଁର ଅନେକ ଲୋକ ନିଜ ନିଜ ଘରୁ 'ଚଞ୍ଚା' (ପିତ୍ତଳ ବା କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର) ପଠାନ୍ତି ଜେଜେମା ହାତର ହବିଷ ଟିକିଏ ପାଇବା ପାଇଁ। ଜେଜେମା ବି କାହାକୁ ନିରାଶ କରେନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାତ୍ରରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ପ୍ରସାଦ ବାଢ଼ିଦିଏ।


---


## ଉପସଂହାର: ସମୟର କାନ୍ଥ ଓ ଦାଦା ମା’


ଆଜି ବି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସୁଛି। କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟିଲେ ପୁଣି ସେହି ପବିତ୍ର ମାସର ଆଗମନ ହେଉଛି। କିନ୍ତୁ ଆଜିର କାର୍ତ୍ତିକ ଆଉ ସେଦିନର କାର୍ତ୍ତିକ ଭିତରେ ଅନେକ ଫରକ୍, ଆକାଶ ପାତାଳର ତଫାତ୍।


ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣ ପବିତ୍ର ବୁଢ଼ୀଙ୍କ ଭିତରୁ ଆଜି କେବଳ **"ଦାଦା ମା’"** ହିଁ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ସେ ଆଜି ବି ସେହି ପୁରୁଣା ଦିନର ସ୍ମୃତିକୁ ନିଜ ଭିତରେ ସାଉଁଟି ରଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନେହୁଏ, ସତେ ଯେମିତି କାଶୀପୁରର ସେହି ଅତୀତ ଗୌରବ ଆଜି ବି ତାଙ୍କ ରୂପରେ ଚେଇଁ ରହିଛି। ବାକି ସମସ୍ତେ ଆଜି ସ୍ମୃତିର ସେପାରିରେ।


ଜେଜେମା’ର ସେହି ତରତର ଭାବ, ପ୍ରକୃତିରୁ ରଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବାର ସେହି କଳା, ଆଉ ଟିଣ ଡବାରେ ଛାପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ସେହି କୌତୁହଳ ଆଜି ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଆଉ ରେଡିମେଡ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଚିତାର ଚାକଚକ୍ୟ ଭିତରେ ହଜିଯାଇଛି। ଘରର କୋଣରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ପୁରୁଣା କାର୍ତ୍ତିକ ପୁରାଣ ବହିଟିକୁ ଦେଖିଲେ ଆଜି ବି ଆଖି କୋଣରୁ ଦୁଇ ଟୋପା ଲୁହ ଝରିପଡ଼େ। ସମୟ ଆଗକୁ ଚାଲିଯାଇଛି ସତ, ହେଲେ କାଶୀପୁର ଗାଁର ସେହି ଶୈଶବର କାର୍ତ୍ତିକ, ଆକାଶ ଦୀପର ସେହି ସ୍ନିଗ୍ଧ ଆଲୋକ ଆଉ ଜେଜେମା ହାତର ସେହି ମହୁରର ବାସ୍ନା ମୋ ସ୍ମୃତିର ମୁକୁରରେ ସଦା ସର୍ବଦା ପାଇଁ ଅମର ହୋଇ ରହିବ।


ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

ଗାଁର ମୂରବୀ ଓ ସଙ୍ଗାତ ସମ୍ପର୍କ

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୬



## ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଗାଁର ମୂରବୀ ଓ ସଙ୍ଗାତ ସମ୍ପର୍କ



କାଶୀପୁର ଖଣ୍ଡମଣ୍ଡଳରେ ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଥିଲେ ଏକମାତ୍ର ଭଣ୍ଡାରି ପରିବାର। ଗାଁଯାକର ଖିଅର କାମ ସେହି ଗୋଟିଏ ପରିବାର ହିଁ କରୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ପରିଚୟ କେବଳ ସେତିକିରେ ସୀମିତ ନଥିଲା। ପିଲାଙ୍କ ଝଡ଼ାଫୁଙ୍କା ହେଉ, ବାହାଘର ବେଳେ ବେଦୀ-ମୁକୁଟ ସଜାଇବା ହେଉ କିମ୍ବା ଗାଁରେ କାହା ଘରେ ଚୋରି ହେଲେ ଚୋର ଧରିବାକୁ କୁଲାରେ କଇଁଚି ବୁଲାଇବା— ସବୁଥିରେ ସେହି ପରିବାର ହିଁ ଥିଲା ଗାଁର ଭରସା। ସେହି ପରିବାରର ମୂରବୀ ଥିଲେ ନାଥ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ‘ନାଥ ବଡ଼ବାପା’ ବୋଲି ଡାକୁଥିଲି।


ଆମ ଜେଜେବାପା ଆଉ ତାଙ୍କ ବାପା କୁଆଡ଼େ ପିଲାବେଳର ସଙ୍ଗାତ ଥିଲେ। ସେଇ ସମ୍ପର୍କର ଡୋରି ଏମିତି ଛନ୍ଦି ହୋଇ ରହିଥିଲା ଯେ, ପିଲାବେଳୁ ମୁଁ ଦେଖି ଆସିଛି— ନାଥ ବଡ଼ବାପା ଆମ ପାଇଁ ନିଜର ଜଣେ ମୂରବୀ ସଦୃଶ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ଆଉ ଗାଁ ପ୍ରତି ଥିବା ଆପଣାପଣରେ କେବେ ହେଲେ କମି ଦେଖାଯାଇ ନଥିଲା।


---


## ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ସେବା ଓ ମାନବିକତାର ସେଇ ଦିନଗୁଡ଼ିକ


ସେତେବେଳେ ଗାଁ ମେଡିକାଲର ବାତାବରଣ ବହୁତ ନିଆରା ଥିଲା। ମେଡିକାଲକୁ ଯେଉଁ ଡାକ୍ତର, କମ୍ପାଉଣ୍ଡର ଆଉ ନର୍ସ ଆସୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କର ବହୁତ ଯତ୍ନ ନେଉଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଏକ ପରିବାର ଭଳି ଚଳୁଥିଲେ। ସେ ଚୌଧୁରୀ ଡାକ୍ତର ବାବୁ ହୁଅନ୍ତୁ, କମ୍ପାଉଣ୍ଡର କପିଲ ଆଜ୍ଞା, ସେଠୀ ଆଜ୍ଞା କିମ୍ବା ହେମ୍ରମ୍ ଦିଦି— ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଫୁରନ୍ତ ସ୍ନେହ ଭରି ରହିଥିଲା।


ମୋର ଆଜି ବି ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେଅଛି, ଦିନେ ସେଠୀ ଆଜ୍ଞା ମେଡିକାଲରୁ ଫେରିବା ବେଳେ ବନ୍ଧ ସାହିରେ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଭାଲୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା। ଗାଁ ଲୋକେ ସେଦିନ ଜୀବନ ବିକଳରେ ଧାଇଁଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ସେହିପରି ମୋ ସାଙ୍ଗ କାଳିଆ ଘରେ ଦିନେ ସମସ୍ତେ ଅଜାଣତରେ ବିଷାକ୍ତ ଛତୁ ଖାଇଦେଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତର ଥିବାବେଳେ, ଏହି ମେଡିକାଲ କର୍ମଚାରୀମାନେ ଦିନରାତି ଏକ କରି ସେମାନଙ୍କର ସେବାଯତ୍ନ କରିଥିଲେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇଥିଲେ। ସାହୁ କମ୍ପାଉଣ୍ଡର ବାବୁ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ସେମିତି ଜଣେ ପରୋପକାରୀ ମଣିଷ ଥିଲେ।


---


## ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବିଶ୍ୱାସର ନିବିଡ଼ତା


ଗାଁରେ ଚୌଧୁରୀ ସାର୍ ଟିକେ ଅଲଗା ସ୍ୱଭାବର ଥିଲେ। ସେ ନାଥ ବଡ଼ବାପାଙ୍କ ଝଡ଼ାଫୁଙ୍କାକୁ ‘ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ’ ବୋଲି କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭିତରେ ଭିତରେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅନାବିଳ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଚୌଧୁରୀ ସାର୍‌ଙ୍କ ନିଜ ପିଲା ଜ୍ୱର କିମ୍ବା କୌଣସି ଅସୁସ୍ଥତା ଯୋଗୁଁ କିଛି ଖାଉ ନଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ସବୁ ଯୁକ୍ତି ଭୁଲି ନିଜେ ତାଙ୍କ ପିଲାକୁ ନାଥ ବଡ଼ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ଝଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ସେହିପରି ନାଥ ବଡ଼ବାପାଙ୍କ ଘରେ କାହାର ଦେହ ଖରାପ ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଚୌଧୁରୀ ସାର୍‌ଙ୍କ ପାଖକୁ ହିଁ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ। ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପରମ୍ପରା ଏମିତି ଏକାଠି ହୋଇ କାଶୀପୁରକୁ ଏକ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲା।


---


## ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଏକ ଯୁଗର ଅବସାନ


ସମୟର ଚକ ବୁଲିଗଲା, ଆଉ ସେହି ସୁନେଲୀ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଦୁଃଖର କଳାବାଦଲ ମାଡ଼ିଆସିଲା। କିଛି ଦିନ ହେବ ନାଥ ବଡ଼ବାପା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆରପାରିକୁ ଚାଲିଗଲେଣି। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ କାଶୀପୁରର ସେହି ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରା, ସ୍ନେହ ଆଉ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ବିରାଟ ଶୂନ୍ୟତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।


ଗାଁର ସେହି ଏକମାତ୍ର ଭଣ୍ଡାରି ପରିବାରର ମୂରବୀ ଆଜି ଆଉ ନାହାନ୍ତି ସତ, କିନ୍ତୁ କାଶୀପୁରର ମାଟିରେ ଏବଂ ଜେଜେବାପାଙ୍କ ସଙ୍ଗାତ ସମ୍ପର୍କର କଥାରେ ନାଥ ବଡ଼ବାପା ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଅମର ହୋଇ ରହିବେ।


---


> **ଉପସଂହାର:**

> ମଣିଷ ଚାଲିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତା’ର ମଣିଷପଣିଆ ଆଉ ଗାଁ ପ୍ରତି ଥିବା ଅବଦାନ କେବେ ଲିଭିଯାଏ ନାହିଁ। ନାଥ ବଡ଼ବାପାଙ୍କ ଅମର ଆତ୍ମାକୁ ଭଗବାନ ସଦ୍‌ଗତି ଓ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।


---

କାଶୀପୁରର ସେହି ଝିପିରି ବର୍ଷା ଓ ସ୍କୁଲ୍ ସଂଗ୍ରାମ

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୫

# କାଶୀପୁରର ସେହି ଝିପିରି ବର୍ଷା ଓ ସ୍କୁଲ୍ ସଂଗ୍ରାମ



### ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ସ୍ମୃତିର ସହର କାଶୀପୁର


ତିରିଶ ବର୍ଷ ତଳର କଥା। କାଶୀପୁରର ଆକାଶ ସବୁବେଳେ ମେଘୁଆ, ଆଉ ଧରାପୃଷ୍ଠ ଝିପିରି ଝିପିରି ବର୍ଷାରେ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ। ସେତେବେଳେ ମୁଁ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀର ଛାତ୍ର। ଶରୀରରେ ଟିକେ ଦୁର୍ବଳ ଆଉ ଶାନ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ମୋର ଥିଲା ଅଦମ୍ୟ ଉତ୍ସାହ। ବକ୍ତୃତା ହେଉ କି ଗୀତ, ସ୍କୁଲର ସବୁ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ମୁଁ ଭାଗ ନେଉଥିଲି। ଶ୍ରେଣୀରେ ଭଲ ପାଠ ପଢ଼ୁଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଆଖିର ମୁଁ ପ୍ରିୟ ଛାତ୍ର ଥିଲି।


ସେତେବେଳେ ଆମ ୟୁ.ପି. ସ୍କୁଲର ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ **ନବୀନ ଦଣ୍ଡସେନା ସାର୍**। ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷ ପରିଚାଳନା ସହିତ ନଳିନୀ ସାର୍, ବାସୁ ସାର୍, ବୁଟି ସାର୍ ଏବଂ ବାସନ୍ତୀ ଦିଦି—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଅହେତୁକ ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ସେହି ଆଦର କାଶୀପୁରର ବର୍ଷାଦିନିଆ ଶୀତଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଷୁମ କରି ରଖୁଥିଲା।


### ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ପ୍ରଥମ ପୁରସ୍କାର ଓ ସେହି କମ୍ପାସ୍


ମୋ ଜୀବନର ସେହି ସ୍ମୃତି ଆଜି ବି ମୋ ମନରେ ତାଜା ଅଛି। ସ୍କୁଲର ଏକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ମୁଁ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ଗୀତ ଗାଇଥିଲି। ମୋର ସେହି କୁନି କଣ୍ଠରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଭାବଭରା ଗୀତ ଗାଇଥିଲି—


> **"ତୁ କାହିଁକି କଳା ହେଲୁ କହ କାଳିଆ...!"**

 ସେଦିନ ମୁଁ ସ୍କୁଲରେ ପ୍ରଥମ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲି। ପୁରସ୍କାର ଆକାରରେ ମୋତେ ମିଳିଥିଲା ଗୋଟିଏ ସୁନ୍ଦର କମ୍ପାସ୍ (ଜ୍ୟାମିତି ବାକ୍ସ)। ଜୀବନର ସେହି ପ୍ରଥମ ପୁରସ୍କାର, ସେହି କମ୍ପାସ୍ ଟି ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି କୋହିନୂର ହୀରାଠାରୁ କମ୍ ନଥିଲା। ସେହି ସାହସ ଆଉ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ମୋତେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା।


### ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଭୁଶୁଡ଼ିଲା ସ୍ୱପ୍ନର ପ୍ରାଚୀର


କିନ୍ତୁ ସ୍ୱପ୍ନର ସେହି ଦୁନିଆରେ ହଠାତ୍ ବିପତ୍ତି ମାଡ଼ିଆସିଲା। ବର୍ଷ ତମାମ ଲାଗି ରହୁଥିବା ସେହି ଅବିଶ୍ରାନ୍ତ ଝିପିରି ବର୍ଷା ଦିନେ ଆମ ଉପରେ ଦାଉ ସାଧିଲା। ପୁରୁଣା ଆମ ସ୍କୁଲ ଘରର କାନ୍ଥଟି ସେହି ଲଗାତାର ବର୍ଷା ସହି ନପାରି ହଠାତ୍ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲା।  ପିଲାମାନେ ଅସହାୟ ହୋଇ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ, ଗୁରୁଜୀମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ଥିଲା ଗଭୀର ଚିନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ସେହି ଅସହାୟତାକୁ ସଂଗ୍ରାମର ଶକ୍ତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ ଆମ ଗାଁର କିଛି ସାହସୀ ଯୁବକ।


### ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ: ଅଣ୍ଟା ଭିଡ଼ିଲେ ଟୁକୁ ଭାଇ


ସ୍କୁଲର ଏଭଳି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଟୁକୁ ଭାଇ ଆଉ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ସ୍କୁଲ ଘର ମରାମତି ଦାବିରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିବାକୁ ଅଣ୍ଟା ଭିଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ନେତୃତ୍ୱ ନେବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ ଟୁନା ଭାଇ ଓ ପଦ ଭାଇନା। ସ୍କୁଲ ସାମ୍ନାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଆମରଣ ଅନଶନ। ମୁଁ ସେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିବା ସେହି ସାହସୀ ପିଲାଟିଏ, ମୋ ସ୍କୁଲ ପାଇଁ ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ତେଜ ଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଅନଶନରେ ସାମିଲ ହୋଇଗଲି।


### ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଭଙ୍ଗା ସ୍କୁଟର ଓ ପୋଲିସର ଅଟକ


ଆନ୍ଦୋଳନର ବାର୍ତ୍ତା ସବୁଆଡ଼େ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଆମେ ଗୋଟିଏ ଭଙ୍ଗା ସ୍କୁଟରରେ ବସି ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲୁ। ମୁଁ ସେହି ସ୍କୁଟର ପଛରେ ବସି ସାହସର ସହ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଉଥାଏ। ବାଟରେ ପୋଲିସ ଆମକୁ ଅଟକାଇଲା। ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପୋଲିସବାବୁମାନେ ମୋତେ ଦେଖି ନରମି ଗଲେ। ଏତେ ଛୋଟ ପିଲାଟିଏ ନିଜ ସ୍କୁଲ ପାଇଁ ଲଢୁଛି ଦେଖି, ସେମାନେ ମୋତେ କେବଳ 'ଛୋଟ ପିଲା' ଭାବି ଆଦରରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ।


### ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ: ବିଜୟର ଉଲ୍ଲାସ


ଲଗାତାର ତିନି ଦିନର ସେହି କଠିନ ଅନଶନ ଓ ଜନସଂଗ୍ରାମ ଆଗରେ ଶେଷରେ ସରକାର ଆମ ଦାବି ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ସ୍କୁଲ ଘର ମରାମତି ପାଇଁ ଲିଖିତ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ। ଅଳ୍ପ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ସ୍କୁଲ ଘର ପୁଣି ଥରେ ନୂଆ ରୂପରେ ଗଢ଼ା ହେଲା। ସେଦିନ ମୋ କୁନି ମନରେ ଯେଉଁ ଖୁସି ଓ ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ ଥିଲା, ତାହା ମୋ ଜୀବନର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବିଜୟ ଥିଲା।


---


**ଉପସଂହାର:**

ଆଜି ତିରିଶ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଏ, ମୋ ଆଖି ଓଦା ହୋଇଯାଏ ଆଉ ଛାତି ଗର୍ବରେ ଫୁଲି ଉଠେ। ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ ନବୀନ ଦଣ୍ଡସେନା ସାର୍‌ଙ୍କ ଶୃଙ୍ଖଳା, ନଳିନୀ ସାର୍ ଆଦି ଗୁରୁଜୀମାନଙ୍କର ସ୍ନେହ, ଟୁକୁ ଭାଇ, ଟୁନା ଭାଇ ଓ ପଦ ଭାଇନାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ମୋତେ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ସଂଗ୍ରାମ ଶିଖାଇଥିଲା। କାଶୀପୁରର ସେହି ଝିପିରି ବର୍ଷା, ମୋର ସେହି ପ୍ରଥମ "କାଳିଆ ଗୀତ", ପୁରସ୍କାରର ସେହି "କମ୍ପାସ୍" ଆଉ ଭଙ୍ଗା ସ୍କୁଟରର ସ୍ମୃତି ମୋ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ହୋଇ ସଦା ସର୍ବଦା ରହିବ।


--

ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

ସ୍ମୃତିର ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସକାଳ (ଅତୀତର କାହାଣୀ)

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୪

## ## ଅଧ୍ୟାୟ ୧: ସ୍ମୃତିର ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସକାଳ (ଅତୀତର କାହାଣୀ)



ଆଶ୍ୱିନ ମାସର କାକରଭିଜା ସକାଳ। କାଶୀପୁର ରାଜବାଟିର ଟିଣ ଛପର ଓ ଧଳା ପ୍ରାଚୀର ଉପରେ ଶରତର କୋମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡ଼ି ଏକ ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା। ପ୍ରାସାଦ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ବଗିଚାର ସବୁଜ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଶୀତଳ ପବନରେ ଦୋହଲି ଯେମିତି କହୁଥିଲେ— "ମା’ ଆସୁଛନ୍ତି!"


ରାଜବାଟିର ପ୍ରଶସ୍ତ ବାରଣ୍ଡାରେ ଗମ୍ଭୀର ପଦଚାରଣା କରୁଥିଲେ ରାଜା ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆବେଗ। ଦଶହରା ପାଖେଇ ଆସୁଛି, କାଶୀପୁରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପର୍ବ। ଏହି ସମୟରେ ସାରା ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଜାମାନେ ରାଜବାଟି ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ରହିଥାନ୍ତି। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପୂଜା ଆରାଧନା ଏବଂ ଲାଖ ମରା ଯାତ୍ରାର ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ରାଜବଂଶ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା।


"ରୁଦ୍ର! ପୂଜାର ପ୍ରସ୍ତୁତି କେତେଦୂର ଗଲା?" — ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ପଛକୁ ଚାହିଁଲେ ରାଜା। ଧଳା ଶାଢ଼ୀ ପରିହିତା, ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଚେହେରା ଓ ଆଖିରେ ମାତୃସୁଲଭ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ନେଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ରାଜମାତା ଶମ୍ଭୁପ୍ରୀୟା ଦେବୀ।


ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ମା’ଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ, "ପ୍ରଣାମ ମା! ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଠିକ୍ ଚାଲିଛି। ସେବକମାନେ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଗର୍ଭଗୃହ ଓ ସିଂହାସନ ମାର୍ଜନା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଚଳିତ ବର୍ଷର ଦଶହରା ଯେମିତି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ସ୍ମରଣୀୟ ହେବ, ସେଥିପ୍ରତି ମୁଁ ନିଜେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି।"


ରାଜମାତା ସନ୍ତୋଷର ହସଟିଏ ହସିଲେ। ସେ ରାଜବାଟିର ସେଇ ପୁରୁଣା ପାହାଚ ଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହିଁଲେ, ଯେଉଁଠି ଦିନେ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ପଡ଼ିଥିଲା। ସେ କହିଲେ, "ମନେରଖିବୁ ରୁଦ୍ର, ଏହି ରାଜବାଟି କେବଳ ଇଟା-ପଥରର ଘର ନୁହେଁ, ଏହା କାଶୀପୁରବାସୀଙ୍କ ଭରସାର କେନ୍ଦ୍ର। ଆଉ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଆମ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ। ମା’ଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ବିନା ଏହି ରାଜପ୍ରାସାଦର କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।"


କାଶୀପୁରର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବୀ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରୁ ଘଣ୍ଟ ଓ ଶଙ୍ଖର ମହୁରୀ ସ୍ୱର ଭସି ଆସିଲା। ରାଜା ଓ ରାଜମାତା ଉଭୟ ଅନ୍ତଃପୁରରୁ ବାହାରି ମା’ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗଲେ। ମା’ଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଅଥଚ ତେଜୋମୟୀ ରୂପ ଦେଖିଲେ ମନର ସବୁ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଯାଉଥିଲା। ମା’ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆରତି ସମୟରେ ରାଜା ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ସଂକଳ୍ପ କଲେ— କାଶୀପୁରର ମାଟିରେ ଯେମିତି କେହି କ୍ଷୁଧାର୍ତ ନ ରୁହନ୍ତି, ସବୁରି ମନରେ ଯେମିତି ଦଶହରା ଆନନ୍ଦ ଭରିଦିଏ।


---


## ## ଅଧ୍ୟାୟ ୨: ସମୟର କ୍ରୂର ଚକ୍ର ଓ ଭଗ୍ନ ଅବଶେଷ (ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି)


କିନ୍ତୁ ସମୟ ଏକାଭଳି ରହେନାହିଁ। ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା... କାଶୀପୁର ମାଟିରେ ଅନେକ ଶରତ ଆସିଲା ଆଉ ଗଲା। ଆଜି ସେଇ ପୁରୁଣା ଦିନର କୋଳାହଳ ଆଉ ନାହିଁ। ଆଜି ରାଜା ନାହାନ୍ତି, କି ସେହି ରାଜପ୍ରଥା ନାହିଁ। ସମୟର କ୍ରୂର ପଞ୍ଝାରେ ସବୁ କିଛି ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ହଜିଯାଇଛି।


ଆଜିର କାଶୀପୁର ରାଜବାଟିକୁ ଦେଖିଲେ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଚାଲିଆସେ,। ରାଜପ୍ରାସାଦର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଗ୍ନପ୍ରାୟ। ଯେଉଁ କାନ୍ଥ ଦିନେ ରାଜକୀୟ ବୈଭବ ଏବଂ ଶମ୍ଭୁପ୍ରୀୟା ଦେବୀଙ୍କ ଶାସନର ସାକ୍ଷୀ ଥିଲା, ଆଜି ସେଠି ବଣୁଆ ଲତା, ଅନାବନା ଗଛ ଓ ଅରଣ୍ୟ ମାଡ଼ିଗଲାଣି। କାନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗି ମାଟିରେ ମିଶିବାକୁ ବସିଲାଣି। ଛପରଗୁଡ଼ିକ କଳଙ୍କିତ ହୋଇ ଖସିପଡ଼ୁଛି ଏବଂ ସିଂହଦ୍ୱାରର ସେଇ ପୁରୁଣା ପଥରଗୁଡ଼ିକ ଯେମିତି ନିଜର ଭାଗ୍ୟକୁ ନେଇ ନିଃଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ରାଜବାଟିର ଅଗଣାରେ ଏବେ କେବଳ ଶୁଖିଲା ପତ୍ରର ମର୍ମର ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଏକ ଶୂନ୍ୟତା ବିରାଜମାନ କରୁଛି।


ରାଜପ୍ରାସାଦର ଏହି ଦେଶାନ୍ତର ରୂପ ଦେଖି ଗାଁର ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମଉସା ମାନେ ସେହି ଭଙ୍ଗା ପଥର ଧାରରେ ବସି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ପକାନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ପୋଛି ଗାଁର ପିଲାମାନଙ୍କୁ କହନ୍ତି— *"ଏଇ ସେଇ ପ୍ରାସାଦ, ଯେଉଁଠି ଦିନେ ଦଶହରା ସମୟରେ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ନଛତ୍ର ଖୋଲୁଥିଲା। ରାଜା ସାହେବ ନିଜେ ଆସି ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁଖଦୁଃଖ ବୁଝୁଥିଲେ। ଆଜି ରାଜା ନାହାନ୍ତି କି ସେହି ରାଜପଣ ନାହିଁ, ବାକି ରହିଯାଇଛି କେବଳ ଏହି ଭଙ୍ଗା କାନ୍ଥର କାହାଣୀ।"*


---


## ## ଅଧ୍ୟାୟ ୩: ଭଗ୍ନ ସ୍ତୂପରେ ବି ଜୀବିତ ଭକ୍ତି (ଉପସଂହାର)


ପ୍ରାସାଦ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ କାଶୀପୁରବାସୀଙ୍କ ମନରୁ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ଭକ୍ତିକୁ ସମୟ ଆଦୌ କମାଇ ପାରିନାହିଁ। ଆଜି ବି ଆଶ୍ୱିନ ମାସ ଆସିଲେ, ସେହି ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଭଗ୍ନ ପ୍ରାସାଦର ପରିବେଶ ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ନୂଆ ଚେତନା ଜାଗିଉଠେ। ରାଜବାଟିର ବାହ୍ୟ ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଲୋକଙ୍କ ଆସ୍ଥା ଆଜି ବି ଅତୁଟ।


ଗାଁର ନୂତନ ପିଢ଼ିର ଯୁବକମାନେ ଏବେ ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ସମ୍ଭାଳିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭଙ୍ଗା ପ୍ରାଚୀରର ଚାରିପାଖ ସଫା କରନ୍ତି। ଦଶହରା ଦିନ ଯେତେବେଳେ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ପୁରୁଣା ବାରଣ୍ଡାରୁ ଆଜି ବି ଶଙ୍ଖ ଓ ମହୁରୀର ସ୍ୱର ଗୁଞ୍ଜରିତ ହୋଇଉଠେ।


ରାଜବାଟିର ସେହି ଶୂନ୍ୟତା ଭିତରେ ସେଦିନ ଯେମିତି ରାଜା ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ଏବଂ ରାଜମାତାଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆତ୍ମା ଆଶୀର୍ବାଦ ଢାଳିଦିଏ। କାଶୀପୁରର ଲୋକେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି— ରାଜା ଶାରୀରିକ ଭାବେ ନାହାନ୍ତି ସତ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭଗ୍ନ ପ୍ରାସାଦର ପ୍ରତିଟି ଧୂଳିକଣାରେ ତାଙ୍କର ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟତା, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ମହିମା ଆଜି ବି ଅମର ହୋଇ ରହିଛି। ସେହି ଭଗ୍ନ ପ୍ରାଚୀର ହିଁ କାଶୀପୁରର ମୂକ ସାକ୍ଷୀ ଆଉ ଗୌରବର ପ୍ରତୀକ।


---

ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

କାଶୀପୁରର ସେହି କଳା ରଜ: ଏକ ଅଭୁଲା ସ୍ମୃତି

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୩


# କାଶୀପୁରର ସେହି କଳା ରଜ: ଏକ ଅଭୁଲା ସ୍ମୃତି


## ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ସ୍ନେହର ସେହି ଦୁଇ କିଲୋମିଟର


ଆଜିକୁ ପଚିଶ ବର୍ଷ ତଳର କାଶୀପୁର। ଆଜିକାଲି ଭଳି ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ରଜ ପର୍ବ ସେତେ ଧୁମ୍‌ଧାମ୍‌ରେ ପାଳନ ହେଉ ନଥିଲା। ସହରର କୋଳାହଳଠାରୁ ଦୂରରେ, ପାହାଡ଼ ଘେରା ସେହି ଶାନ୍ତ ଇଲାକାରେ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସାଧାରଣ ସ୍ପର୍ଶ ହିଁ ଆସୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ନିରୁତା ପରିବେଶକୁ ଉତ୍ସବମୁଖର କରିଦେଇଥିଲା କଟକରୁ ବଦଳି ହୋଇ ଆସିଥିବା ଏକ କୃଷି ଅଧିକାରୀଙ୍କ (Agriculture Officer) ପରିବାର।


ମୋ ବାପା ମଧ୍ୟ ସେହି କୃଷି ଅଫିସରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସମାନ କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଯୋଗୁଁ ଆମ ପରିବାର ଏବଂ ସେହି ଅଫିସର ସାର୍‌ଙ୍କ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତି ନିବିଡ଼, ଆତ୍ମୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା। ସେମାନେ ବ୍ଲକ୍ କ୍ଵାର୍ଟର୍ସରେ ରହୁଥିଲେ, ଯାହା ଆମ ଘରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ କିଲୋମିଟର ଦୂର ଥିଲା। ସେହି ଘରେ ଥିଲେ ସାର୍‌, ମାଉସୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସୁନା ଭଳି ଝିଅ 'ସିଲ୍‌ଭର୍'।


ଦୂରତା ଦୁଇ କିଲୋମିଟର ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମନର ଦୂରତା ଜମା ସେତିକି ନଥିଲା। ରଜ ଆସିଲେ ମାଉସୀ ଆମକୁ ନିଜ ଘରକୁ ଆଦରରେ ଡାକନ୍ତି। କାରଣ କାଶୀପୁରର ସେହି ସରକାରୀ କ୍ଵାର୍ଟର୍ସ ଭିତରେ ମାଉସୀ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଝୁଲଣା ବା ଦୋଳି ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି। ମୁଁ ଓ ସିଲ୍‌ଭର୍ ମିଶି ଦୋଳି ଖେଳୁ, ହସ-ଖୁସିରେ ସାରା ଘର କମ୍ପୁଥାଏ। ମାଉସୀ ନିଜ ହାତରେ ସୁଆଦିଆ ପୋଡ଼ପିଠା ତିଆରି କରି ଆମକୁ ଖୁଆନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ମିଠା ରଜପାନ ଓଠରେ ଚିପି ଦିଅନ୍ତି।


ରଜ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲେ। ଆମ ବାଡ଼ିରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ମେହେନ୍ଦି ଗଛ ଥାଏ। ବୋଉ ନିଜ ହାତରେ ସେହି ଗଛରୁ ପତ୍ର ତୋଳି, ଶିଳରେ ବାଟି ଏକ ପାତ୍ରରେ ଧରି ମାଉସୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ। ମାଉସୀ ବୋଉ ହାତରେ ଚମତ୍କାର ମେହେନ୍ଦିର ସାଧ କରିଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ବୋଉ ମଧ୍ୟ ମାଉସୀଙ୍କ ହାତକୁ ସଜାଇ ଦିଏ।


ମାଉସୀଙ୍କ ରୂପ ଆଜି ସ୍ମୃତି ପଟଳରେ ସତେଜ। ସେ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ଗୋରା ତକତକ ଚେହେରା, ସାଙ୍ଗକୁ ଦେହସାରା ସୁନା ଗହଣା ଏବଂ ପାଦରେ ସେ ସବୁବେଳେ ଲାଲ୍ ଅଳତା ଲଗାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନେହେଉଥିଲା ସାକ୍ଷାତ୍ କେହି ଜଣେ ଦେବୀ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଛନ୍ତି। ହେଲେ କିଏ ଜାଣିଥିଲା, ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ କାହାର ନଜର ଲାଗିଯିବ ବୋଲି!


---


## ଦ୍ଵିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଅନ୍ଧାର ରାତିର ପଦଶବ୍ଦ


ରଜର ସେହି ବିଶେଷ ଦିନ। ଦିନସାରା ଦୋଳି ଖେଳ, ପିଠାପଣା ଏବଂ ହସକୌତୁକରେ ସମୟ କେତେବେଳେ ବିତିଗଲା ଜଣାପଡ଼ିଲାନି। ସଞ୍ଜ ନଇଁବା ପରେ ଆମେ ମାଉସୀଙ୍କ ଘରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲୁ। ରାତି ବଢ଼ିବା ସହ କାଶୀପୁରର ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ଆହୁରି ନିଶବ୍ଦ ହୋଇଗଲା।


ସେତେବେଳେ ରାତି ପ୍ରାୟ ବାରୋଟି ବାଜିବ। ଚାରିଆଡ଼େ ଅନ୍ଧାର ଘୋଟି ରହିଥାଏ। ହଠାତ୍ ସେହି ସରକାରୀ କ୍ଵାର୍ଟର୍ସର କବାଟ ଉପରେ କାହାର ଭାରି ହାତ ବାଜିଲା— *ଖଟ୍, ଖଟ୍, ଖଟ୍...*


ମାଉସୀ ଭିତରୁ ସନ୍ତର୍ପଣରେ ପଚାରିଲେ, "କିଏ? ଏତେ ରାତିରେ କିଏ କବାଟ ବାଡ଼ଉଛ?"


ବାହାରୁ ଜଣେ କ୍ଷୀଣ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ସ୍ଵରରେ କହିଲା, "ମାଉସୀ! ମୁଁ ବହୁତ ବାଟରୁ ଚାଲି ଚାଲି ଆସୁଛି। ଭୀଷଣ ଥକି ଗଲିଣି, ଶୋଷରେ କଣ୍ଠ ଶୁଖିଯାଉଛି। ଟିକିଏ ପାଣି ମିଳିବ କି?"


ମାଉସୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଥିଲା କୋମଳ ଓ ଦୟାଳୁ। ଜଣେ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ମଣିଷର ଆକୁଳ ନିବେଦନ ସେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କୌଣସି ପରିଣାମ ନଭାବି ସେ ସହଜରେ କବାଟଟି ଖୋଲିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ କବାଟ ଖୋଲିବା ମାତ୍ରେ ବାହାରର ଶାନ୍ତ ପବନ ବଦଳରେ ଘର ଭିତରକୁ ପଶିଆସିଲା ଏକ ବିରାଟ କାଳବୈଶାଖୀ।


ସେହି ଅଜଣା ପଥିକ ପଛରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଗୋଟିଏ ସଂଘବଦ୍ଧ ଚୋର ଦଳ ହିଂସ୍ର ପଶୁ ଭଳି ଘର ଭିତରକୁ ଧସେଇ ପଶିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ମାଉସୀଙ୍କ ଦେହରେ ଚକ୍‌ଚକ୍ କରୁଥିବା ସେହି ସୁନା ଗହଣାଗୁଡ଼ିକ। ସେମାନେ ମାଉସୀଙ୍କୁ ଘେରିଯାଇ ଜୋର୍‌ଜବରଦସ୍ତ ଗହଣା ଛିଣ୍ଡାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।


ଏହା ଦେଖି ସାର୍ (ମଉସା) ସହ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସେହି ସଶସ୍ତ୍ର ଚୋରମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ନିରୀହ, ନିରସ୍ତ୍ର ଭଦ୍ରଲୋକ ସେହି ନିଷ୍ଠୁର ଅପରାଧୀଙ୍କ ଆଗରେ କେତେ ସମୟ ବା ତିଷ୍ଠିଥାନ୍ତେ? ଜଣେ ଚୋର ଏକ ଶକ୍ତ ବାଡ଼ିରେ ମଉସାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ପ୍ରହାର କଲା। ଗଭୀର ଆଘାତ ଯୋଗୁଁ ମଉସା ରକ୍ତ ଜୁଡ଼ୁବୁଡ଼ୁ ଅବସ୍ଥାରେ ସେହିଠାରେ ହିଁ ମୂର୍ଚ୍ଛା ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।


ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ଛୋଟ ଝିଅ ସିଲ୍‌ଭର୍ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଖଟ ତଳେ ଲୁଚିଗଲା। ତା'ର ସେହି କୁନି ଆଖିରେ ଥିଲା କେବଳ ମୃତ୍ୟୁର ଆଶଙ୍କା। ସ୍ଵାମୀ ମୂର୍ଚ୍ଛାଗତ, ଝିଅ ଭୟଭୀତ— ଏଭଳି ଏକ ଚରମ ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମାଉସୀ ନିଜ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଇଲେ ନାହିଁ। ବୀରାଙ୍ଗନା ଭଳି ସେ ନିଜ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ସାହସ ସଞ୍ଚୟ କଲେ ଏବଂ ଘରେ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଦର୍ପଣ (ବୁରା ଦର୍ପଣ) ସାହାଯ୍ୟରେ ସେହି ଚୋରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।


---


## ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ରବଣା ଡ୍ରାଇଭରର ବୀରତ୍ଵ


ଲୁଟ୍‌ପାଟ୍ କରୁ କରୁ ଜଣେ ଚୋର ହାତରେ ଥିବା ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍‌ଟିକୁ ବାହାର ଆଡ଼କୁ ଫିଙ୍ଗିଲା। ସେହି ଆଲୋକର ରଶ୍ମି ଯାଇ ପଡ଼ିଲା ପାଖରେ ରହୁଥିବା ରବଣା ଡ୍ରାଇଭରଙ୍କ ଘର ଉପରେ।


ରବଣା ଥିଲା ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହୃଷ୍ଟପୃଷ୍ଟ, ବଳବାନ ଏବଂ ପରୋପକାରୀ ମଣିଷ। ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ବିପଦରେ ସେ ସବୁବେଳେ ଠିଆ ହେଉଥିଲା। ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଏବଂ କ୍ଵାର୍ଟର୍ସରୁ ଆସୁଥିବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ପାଟିତୁଣ୍ଡ ଶୁଣି ତାଙ୍କ ଘରର ଛୋଟ ପିଲାଟି କାନ୍ଦି ଉଠିଲା। રବଣାର ସ୍ତ୍ରୀ ଚମକି ପଡ଼ି କହିଲେ, "ଏତେ ରାତିରେ କିଏ ବାହାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ମାରୁଛି? ଦେଖ ତ, କିଛି ଗଣ୍ଡଗୋଳ ହେଉଛି କି?"


ରବଣା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବିଛଣାରୁ ଉଠି ବାହାରକୁ ଆସିଲା। ଅନ୍ଧାରରେ ସାର୍‌ଙ୍କ କ୍ଵାର୍ଟର୍ସ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ସେ ବୁଝିଗଲା ଯେ ଭିତରେ ଚୋର ପଶିଛନ୍ତି। ବିନା ଦ୍ଵିଧାରେ, ସେ ନିଜ ଘରୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଠେଙ୍ଗା ଧରି ମାଉସୀଙ୍କ ଘର ଅଭିମୁଖେ ଦୌଡ଼ିଲା। ଘର ଭିତରକୁ ପଶି ସେ ଏକାକୀ ସେହି ଚୋର ଦଳ ସହ ଲଢ଼େଇ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲା। ଠେଙ୍ଗାର ମାଡ଼ରେ ଚୋରମାନେ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।


ଏହି ସଂଘର୍ଷ ସମୟରେ, ରବଣା ଜଣେ ଚୋରର ମୁହଁରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା କପଡ଼ାକୁ ଜୋରରେ ଟାଣି ଖୋଲିଦେଲା। ଚୋରର ଚେହେରା ଦେଖି ରବଣା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କିଛି ସମୟ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ସେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲା, "ଆରେ! ତୁ... ତୁ ସେହି ଟିଭି କଭର (TV Cover) ବିକାଳି ନା!"


ପରଦା ଉଠିଯାଇଥିଲା। ଗତ କିଛି ଦିନ ହେବ କିଛି ଲୋକ ଟିଭି କଭର ବିକ୍ରି କରିବା ବାହାନାରେ ସେହି ସାରା ଅଞ୍ଚଳରେ ବୁଲୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ବେପାରୀ ନଥିଲେ, ବରଂ ଦିନବେଳେ କେଉଁ ଘରେ କେତେ ସୁନା-ଗହଣା ଅଛି ଏବଂ କେଉଁଠି ଲୁଟ୍ କରିବା ସହଜ ହେବ, ତା'ର ରେକି (Rake) କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କେବଳ ଏକ ସଠିକ୍ ସମୟ ଓ ସୁଯୋଗକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ।


ନିଜର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ଧରାପଡ଼ିଯିବା ଭୟରେ ଚୋରମାନେ ହିଂସ୍ର ହୋଇଉଠିଲେ। ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ରବଣା ବଞ୍ଚି ରହିଲେ ସେମାନେ ପୋଲିସ ହାତରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ପଛପଟୁ ଆସି ରବଣାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଏକ ଧାରୁଆ ଛୁରୀ ଭୁସିଦେଲା।


---


## ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଜଣେ ବୀରର ବିଦାୟ


ଛୁରୀ ଆଘାତରେ ରାବଣାଙ୍କ ଶରୀର ରକ୍ତାକ୍ତ ହୋଇଗଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସାହସ ଭାଙ୍ଗି ନଥିଲା। ସେହି କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସଂଗ୍ରାମ ଜାରି ରଖିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସଂଘର୍ଷ ଚାଲୁ ଚାଲୁ ପୂର୍ବ ଆକାଶ ଫର୍ଚ୍ଚା ହେଲା, ସକାଳର ଆଲୋକ ଦେଖାଗଲା। ଗ୍ରାମବାସୀ ଜାଗ୍ରତ ହେବା ଆଶଙ୍କାରେ ସବୁ ଚୋର ଲୁଟ୍ ସାମଗ୍ରୀ ସହ ସେଠାରୁ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ।


ସେତେବେଳର କାଶୀପୁରରେ ଆଜି ଭଳି ଯୋଗାଯୋଗ ବା ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ (Ambulance) ର କୌଣସି ସୁବିଧା ନଥିଲା। ଏକମାତ୍ର ସହାରା ଥିଲା 'ହନୁମାନ ବସ୍', ଯାହା ସେହି ସମୟରେ ରାୟଗଡ଼ା ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଥିଲା। ରକ୍ତ ଜୁଡ଼ୁବୁଡ଼ୁ ରବଣା ଡ୍ରାଇଭରଙ୍କୁ ସେହି ବସ୍‌ରେ ଅତି କଷ୍ଟରେ ରାୟଗଡ଼ା ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ନିଆଗଲା।


କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳକୁ ବହୁତ ବିଳମ୍ବ ହୋଇସାରିଥିଲା। ପ୍ରଚୁର ରକ୍ତସ୍ରାବ ଯୋଗୁଁ ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କୁ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ 'ମୃତ' ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ଜଣେ ନିଃସ୍ଵାର୍ଥପର, ସାହସୀ ଏବଂ ଭଲ ମଣିଷ ପରୋପକାର କରିବାକୁ ଯାଇ ଏ ଦୁନିଆରୁ ସଦାଦିନ ପାଇଁ ବିଦାୟ ନେଇଗଲେ।


---


## ଉପସଂହାର: ସ୍ମୃତିର ପୃଷ୍ଠା


ଏହି ରକ୍ତାକ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟ ପରେ କାଶୀପୁରର ସେହି କ୍ଵାର୍ଟର୍ସ ଆଉ ପୂର୍ବଭଳି ରହିଲା ନାହିଁ। ମଉସା ସେହି କଷ୍ଟଦାୟକ ସ୍ମୃତିକୁ ସହି ନପାରି ସେଠାରୁ ବଦଳି (Transfer) ମାଗି ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ସେହି ଝୁଲଣା, ସେହି ପୋଡ଼ପିଠାର ମହକ ଏବଂ ହସର ସେହି ଦୁଇ କିଲୋମିଟରର ସମ୍ପର୍କ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଦୂରେଇଗଲା।


ଆଜି ସେହି ଘଟଣାକୁ ୨୫ ବର୍ଷ ବିତିଗଲାଣି। ସମୟ ବଦଳିଛି, କାଶୀପୁର ବଦଳିଛି ଏବଂ ରଜ ପାଳନର ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଛି। କିନ୍ତୁ ଆଜି ବି ଯେତେବେଳେ ମାଟିରୁ ପୋଡ଼ପିଠାର ବାସ୍ନା ଆସେ, ଯେତେବେଳେ କେଉଁଠି ଦୋଳିର କିରିକିରି ଶବ୍ଦ ଶୁଭେ, ମୋ ମନ ଚାଲିଯାଏ ସେହି ପଚିଶ ବର୍ଷ ତଳର ଅତୀତକୁ। ମୋ ଆଖି ଆଗରେ ଭାସିଉଠେ ମାଉସୀଙ୍କ ସେହି ଅଳତାଲଗା ସୁନ୍ଦର ପାଦ ଏବଂ ତା' ପଛେ ପଛେ ମନକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିଦିଏ ରଜର ସେହି ରକ୍ତାକ୍ତ କଳା ରାତ୍ରିର ଅଭୁଲା କାହାଣୀ।

ସେହି ପୁରୁଣା ଲଣ୍ଠନ

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୨

## ସେହି ପୁରୁଣା ଲଣ୍ଠନ


### ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: କାଶୀପୁରର ସେହି ଅନ୍ଧାରୁଆ ସଞ୍ଜ


ଆଜିକୁ ପ୍ରାୟ କେତେ ବର୍ଷ ତଳର କଥା। କାଶୀପୁର ଗାଁଟି ଆଜି ଭଳି ଚକ୍‌ଚକ୍ କରୁ ନଥିଲା। ବର୍ଷା ହେଉ, ଶୀତ ହେଉ କି ଗରମ— ବିଜୁଳି ଆସିବା ଏକ ବଡ଼ ପର୍ବ ଭଳି ଥିଲା। ପ୍ରାୟ ସମୟ ଗାଁଟା ଅନ୍ଧାରରେ ବୁଡ଼ି ରହୁଥିଲା। ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସାତ-ଆଠ ବର୍ଷର କୁନି ପିଲାଟିଏ।


ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ହିଁ ମା’ ମତେ କହିବେ, *"ଆରେ, ବହିବସ୍ତାନିଟା ସାଙ୍ଗରେ ଲଣ୍ଠନଟା ବି ଧର। ଜଗନ୍ନାଥ ସାର୍‌ଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବୁ।"*


ସେତେବେଳେ ପିଠିରେ ବହି ବସ୍ତାନି ଆଉ ହାତରେ କିରୋସିନି ଗନ୍ଧାଉଥିବା ସେହି କଳା ଲଣ୍ଠନଟି ଥିଲା ଆମ ପାଠପଢ଼ାର ଏକମାତ୍ର ସାହାରା। ଲଣ୍ଠନର ସେହି କ୍ଷୀଣ ହଳଦିଆ ଆଲୁଅରେ ହିଁ ଗାଁର ସବୁ ପିଲା ରାତିର ଘରକାମ (Homework) ସାରୁଥିଲେ।


### ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଜଗନ୍ନାଥ ସାର୍‌ଙ୍କ ଚାଳିଆ ଓ ଆଲୁଅର ମେଳଣ


ଜଗନ୍ନାଥ ସାର୍‌ଙ୍କ ଘର ପିଣ୍ଡାରେ ଆମେ ସବୁ ପିଲା ଧାଡ଼ି ହୋଇ ବସୁ। ସାର୍ ଆମକୁ ଇଂରାଜୀ ଗ୍ରାମାର୍ ଆଉ ସାହିତ୍ୟ ପଢ଼ାନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଲଣ୍ଠନ ଜଳୁଥାଏ। ପବନ ଅଳ୍ପ ହେଲେ ଲଣ୍ଠନର ଶିଖାଟା ଥରିଉଠେ, ଆଉ ସେହି ଆଲୁଅ-ଛାଇର ଖେଳ ଭିତରେ ଆମେ ଆମ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ୁଥିଲୁ।


କିନ୍ତୁ ଦିନେ ଦିନେ ବଡ଼ ବିପତ୍ତି ଘଟେ। ଅସାବଧାନତା ବଶତଃ କାହାର ଲଣ୍ଠନ କାଚଟି ଫାଟିଯାଏ ବା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। କାଚ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ଲଣ୍ଠନ ଲିଭିଯାଏ। ସେତେବେଳେ ଆଜି ଭଳି କାହା ପାଖରେ ମୋବାଇଲ୍ ଫ୍ଲାସ୍‌ଲାଇଟ୍ ନଥିଲା କି ଦୋକାନରୁ ତୁରନ୍ତ ନୂଆ କାଚ ଆଣିବା ସହଜ ନଥିଲା।


### ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ସ୍ନେହର ସେହି ନିଷ୍କପଟ ଆଲୁଅ


ଲଣ୍ଠନ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ସେହି ପିଲାଟି ମନଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦକାନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ। ହେଲେ ସେହି ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସ୍ନେହର ଆଲୁଅ ଜଳିଉଠେ। ପାଖରେ ବସିଥିବା ଆଉ ଜଣେ ସାଙ୍ଗ ତୁରନ୍ତ କହିବ, *"ଆରେ ତୁ କାନ୍ଦୁଛୁ କାହିଁକି? ମୋ ଲଣ୍ଠନଟାକୁ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଝିରେ ରଖିଦେଉଛି, ତୁ ବି ପଢ଼, ମୁଁ ବି ପଢ଼ିବି।"*


ସେତେବେଳେ ପିଲାଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି କପଟତା, ଈର୍ଷା ବା ଅହଂକାର ନଥିଲା। ଜଣକର ଆଲୁଅରେ ଆଉ ଜଣେ ନିଜ ବହି ପଢୁଥିଲା। ସେହି ଲଣ୍ଠନର ଧୂଆଁ ଆମ ନାକରେ ପଶୁଥିଲା, କପାଳରେ କଳା ଦାଗ ଲାଗୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି କଳା ଭିତରେ ବି ଆମ ସମ୍ପର୍କ ସବୁଠୁ ସଫା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।


### ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ: ଆଧୁନିକତାର ଚମକ ଓ ହଜିଯାଇଥିବା ସେହି ମଣିଷପଣିଆ


ସମୟ ବଦଳିଗଲା। କାଶୀପୁର ଗାଁକୁ ବିଜୁଳି ଆସିଲା। ଲଣ୍ଠନ ଜାଗାରେ ଇନଭର୍ଟର, ଏଲ୍.ଇ.ଡି (LED) ବଲ୍ବ ଏବଂ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ ଆସିଗଲା। ଆଜି ଗାଁର କୌଣସି କୋଣରେ ଆଉ ଅନ୍ଧାର ନାହିଁ। ଆଜିର ପିଲାମାନେ ଏସି ରୁମ୍‌ରେ ବସି ଦାମୀ ଆଲୁଅରେ ପଢୁଛନ୍ତି।


> ହେଲେ, ଆଜି ଚାରିଆଡ଼େ ବିଜୁଳିର ଚମକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପିଲାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସେହି ପୁରୁଣା ଦିନର ସ୍ନେହ, ଆଦର ଆଉ ସହାନୁଭୂତି ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।


ଆଜି ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ଅନ୍ଧାର ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଗ୍ରାସ କରିଛି। ଜଣେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଈର୍ଷା କରୁଛି। କାହାର ପାଠପଢ଼ାରେ ଅସୁବିଧା ହେଲେ, ଆଉ ଜଣେ ସାହାଯ୍ୟର ହାତ ବଢ଼ାଇବାକୁ କୁଣ୍ଠାବୋଧ କରୁଛି।


### ଉପସଂହାର


ଆଜି ମୁଁ ସେହି ପୁରୁଣା ଦିନକୁ ମନେ ପକାଇଲେ ଆଖିରୁ ଦୁଇ ଟୋପା ଲୁହ ଗଡ଼ିଯାଏ। ସେହି ପୁରୁଣା ଲଣ୍ଠନଟି ହୁଏତ ଆଜି କାହାର ଘର କୋଣରେ ଭଙ୍ଗା ମୁଣ୍ଡାରେ ପଡ଼ିଥିବ, କିମ୍ବା କାହାର ଆଟୁ ଉପରେ ଧୂଳି ଜମି ରହିଥିବ। ହେଲେ ମୋ ପାଇଁ ସେହି ଲଣ୍ଠନ କେବଳ ଏକ ବସ୍ତୁ ନଥିଲା, ସେଇଟା ଥିଲା ନିଷ୍କପଟ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ, ସ୍ନେହ ଓ ମାନବିକତାର ସେହି ଅଲିଭା ପ୍ରତୀକ। ସେହି ଆଲୁଅ ଆଜିର ଲାଇଟ୍ ଠାରୁ ହଜାରେ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା।


---

ମାନସ କୁମାର ସାହୁ

କାଶୀପୁରର ସେଇ ପୁରୁଣା ଛତା

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୧

କାଶୀପୁରର ସେଇ ପୁରୁଣା ଛତା

ମାନସ କୁମାର ସାହୁ 


ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ:

 ମେଘୁଆ ପିଲାଦିନ ଆଉ ନନା ଙ୍କ କଟକଣା

ଆଜିକୁ ବହୁ ବର୍ଷ ତଳର କଥା। କାଶୀପୁର ଗାଁର ସେଇ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଗଳି, ମାଟିର ବାସ୍ନା ଆଉ ଆକାଶରେ ସବୁବେଳେ ଜମି ରହୁଥିବା କଳା ମେଘ। ମୁଁ ସେତେବେଳେ ବହୁତ ଛୋଟ ଥିଲି, ଆଉ ଶରୀରରେ ଥିଲି ଟିକେ ଦୁର୍ବଳ। ଗାଁର ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନେ ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷାରେ ଭିଜି ଭିଜି ଦାଣ୍ଡରେ କାଦୁଅ ଖେଳୁଥିଲେ, ମୋ ପାଇଁ ସେତେବେଳେ କଟକଣା ଥିଲା ସବୁଠୁ ଅଧିକ। ମେଘ ଖଣ୍ଡେ ଦେଖିଲେ ନନା ଧାଇଁ ଆସି ହାତରେ ବଢ଼େଇ ଦେଉଥିଲେ ସେଇ କଳା କପଡ଼ାର ବଡ଼ ଛତାଟାକୁ।

ଖରା ହେଉ, ବର୍ଷା ହେଉ କି କାକର ପଡୁଥିବା ଶୀତ ଦିନ— ସେଇ ଛତାଟା ସବୁବେଳେ ମୋ ସାଥୀ ହୋଇ ରହୁଥିଲା। ଗାଁର ସାଙ୍ଗମାନେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ ଦାଣ୍ଡରେ ଚିଡ଼ାଉଥିଲେ, "ଏଇ ଦେଖ, ଛତା ସାହୁ ଆସିଲା!" ସେତେବେଳେ ମନରେ ଭୀଷଣ ରାଗ ଆସୁଥିଲା। ରାଗ ଆସୁଥିଲା ସେଇ ଛତା ଉପରେ,  ଆଉ ମୋର ସେଇ ଦୁର୍ବଳ ଶରୀର ଉପରେ। ଭାବୁଥିଲି, କେବେ ମୁଁ ବଡ଼ ହେବି ଆଉ ଏହି ଛତା କବଳରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବି? ହାଇସ୍କୁଲ୍‌ରେ ପଢ଼ିଲା ବେଳେ ଆମର ଗଣେଶ ସାର୍ ମଧ୍ୟ ମୋର ଏଇ ଅଭ୍ୟାସକୁ ଦେଖି କେତେବେଳେ କେମିତି ହସୁଥିଲେ, ହେଲେ ସେଥିରେ ଅପାର ସ୍ନେହ ଥିଲା।


ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ:

 ବଜାରର ସେଇ ଫଳ ଦୋକାନୀ

ସମୟ ବଦଳିଲା। ମୁଁ ବଡ ହେଲି, ଚାକିରି କଲି। ଜୀବନର ଏହି ଦୌଡ଼ାଦୌଡ଼ି ଭିତରେ ସେଇ ପିଲାଦିନର ଛତା କେଉଁ ଅତୀତର ଗର୍ଭରେ ହଜିଗଲା ପରି ମନେହେଲା। ଦିନେ ସହରର ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ବଜାରରେ ମୁଁ ଫଳ କିଣିବାକୁ ଗୋଟିଏ ଦୋକାନରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲି। ବାହାରେ ସାମାନ୍ୟ ମେଘୁଆ ପାଗ ଥିଲା। ଫଳ ଓଜନ କରୁ କରୁ ସେଇ ବେପାରୀ ଜଣକ ମୋ ଆଡ଼କୁ ଅନାଇ ହଠାତ୍ ଅଟକିଗଲେ।

ସେ ଟିକେ ହସି ଚଷମାଟାକୁ ଠିକ୍ କରି କହିଲେ, "ବାବୁ! ଚିହ୍ନି ପାରୁଛ କି ନାହିଁ ଜାଣିନି, ହେଲେ ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ କାଶୀପୁରର ସେଇ ଛତା ଧରା ପିଲା କଥା ମନେପଡ଼ିଯାଉଛି। ତୁମେ ମାନସ ନା?"

ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲି! ଏତେ ବର୍ଷ ପରେ ଏହି ଅଚିହ୍ନା ସହରରେ ମୋତେ କିଏ ଗାଁ ନାଁରେ ଚିହ୍ନୁଛି? ମୁଁ ପଚାରିଲି, "ଆଜ୍ଞା ଆପଣ...?"

ସେ ହସି ପ୍ରକାଶ କଲେ ଯେ ସେ ଆଉ କେହି ନୁହଁନ୍ତି, ଆମ ହାଇସ୍କୁଲ୍‌ର ଗଣେଶ ସାର୍‌ଙ୍କ ନିଜ ସାନ ଭାଇ। ବ୍ୟବସାୟ ସୂତ୍ରରେ ସେ ଏବେ ସହରରେ ରହୁଛନ୍ତି। ଗାଁ କଥା, ପିଲାଦିନ କଥା ପଡ଼ୁ ପଡ଼ୁ ମୋ ଆଖି ଆଗରେ ସ୍କୁଲ୍ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଭାସିଉଠିଲା। ମୁଁ ଅତି ଆଗ୍ରହରେ ଗଣେଶ ସାର୍‌ଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲି ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ସାର୍‌ଙ୍କର ବର୍ତ୍ତମାନର ଫୋନ୍ ନମ୍ବରଟା ସଂଗ୍ରହ କଲି।


ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: 

ଗୋଟିଏ ଫୋନ୍ କଲ୍ ଆଉ ସେଇ ପୁରୁଣା ପରିଚୟ

ଆଜି ବାହାରେ ସତକୁ ସତ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। ଝରକା କାଚରେ ବାଡ଼େଇ ହେଉଥିବା ପାଣି ଟୋପାକୁ ଦେଖି ମୋତେ ହଠାତ୍ ସେଇ ଫଳ ବେପାରୀଙ୍କଠାରୁ ଆଣିଥିବା ଗଣେଶ ସାର୍‌ଙ୍କ ନମ୍ବର କଥା ମନେପଡ଼ିଲା। ବହୁ ବର୍ଷ ବିତିଯାଇଛି। ମନରେ ଗୋଟିଏ ସଂକୋଚ ଥିଲା ଯେ ସାର୍ କ’ଣ ମୋତେ ଆଉ ମନେ ରଖିଥିବେ? ଏତେ ପିଲାଙ୍କ ଭିତରୁ ମୋ ଭଳି ଜଣେ ସାଧାରଣ ପିଲାକୁ ମନେ ରଖିବା କ’ଣ ସମ୍ଭବ?

ଦୋଦୋଚିନ୍ହ ମନରେ ମୁଁ ଫୋନ୍ ଲଗାଇଲି। ରିଂ ହେଲା... ଏବଂ ଆରପଟୁ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଭିଲା। ମୁଁ ଜାଣିପାରିଲି ସେ ଗଣେଶ ସାର୍‌ଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ (ଗୁରୁମା) ଥିଲେ।

ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମ୍ରତାର ସହ କହିଲି, "ଆଜ୍ଞା ନମସ୍କାର, ମୁଁ କାଶୀପୁର ହାଇସ୍କୁଲ୍‌ର ପୁରୁଣା ଛାତ୍ର ମାନସ କହୁଛି..."

ମୋ ନାଁ ଶୁଣୁ ଶୁଣୁ ସେପଟୁ ସେ ଅତି ଆପଣାର ଶୈଳୀରେ, ହସିଭରା ଗଳାରେ ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ କହିଉଠିଲେ— "ଆବେ ମାନସ! ଏବେ ବି ଖରା ବର୍ଷାରେ ସେମିତି ଛତା ଧରୁଛୁ ନା ଛାଡ଼ିଲୁଣି?"

ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: 

ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ

ସେଇ ଗୋଟିଏ ପଦ କଥା ମୋତେ କାଶୀପୁରର ସେଇ ମେଘୁଆ ଦାଣ୍ଡକୁ ସେକେଣ୍ଡକରେ ଫେରାଇ ନେଇଗଲା। ଗୁରୁମାଙ୍କ ସେଇ ଧାଡ଼ିକ କଥାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା ଯେ, ଗଣେଶ ସାର୍ ମୋ ବିଷୟରେ ଆଜି ବି ଘରେ ଗପନ୍ତି ଏବଂ ମୋର ସେଇ 'ଛତା ଧରିବା' କଥା ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ମୃତି ହୋଇ ରହିଯାଇଛି।

ମୋ ଆଖି କୋଣ ସେତେବେଳେ ଓଦା ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଓଠରେ ଥିଲା ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦର ହସ। ଯେଉଁ 'ଛତା' କୁ ନେଇ ଦିନେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ରାଗୁଥିଲି, ଆଜି ସେଇ ଛତାଟା ହିଁ ମୋର ଅସଲ ପରିଚୟ ସାଜି ମୋ ପ୍ରିୟ ଗୁରୁଜନମାନଙ୍କ ମନରେ ମୋତେ ଜୀବିତ ରଖିଛି। ସେମାନେ ମୋତେ ଭୁଲିନାହାନ୍ତି! ସହରର ଏଇ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଜୀବନ ଭିତରେ ଗାଁର ସେଇ ପଦେ ନିଚ୍ଛକ ଆପଣାର କଥା ମୋ ହୃଦୟକୁ ବହୁତ ବଡ଼ ଖୁସି ଆଉ ଶାନ୍ତି ଦେଇଗଲା।

ବର୍ଷା ଏବେ ବି ହେଉଥିଲା, ହେଲେ ଆଜି ସେଇ ବର୍ଷା ମୋତେ ଆଦୌ ବିରକ୍ତ କରୁନଥିଲା, ବରଂ ପିଲାଦିନର ମହକରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଥିଲା।


ମାନସ କୁମାର ସାହୁ