କାଶୀପୁର ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସ ଓ ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର
# **କାଶୀପୁର ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସ ଓ ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର
**
### **ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିସ୍ତୃତ ତଥା ମହାନ ସାରସ୍ୱତ ଓ ଐତିହାସିକ ଉପନ୍ୟାସିକ ଆଲେଖ୍ୟ**
---
## **ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ମୂଳଦୁଆ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା**
କାଶୀପୁର ମାଟିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନା ସହିତ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ସମ୍ପର୍କ ଅତି ନିବିଡ଼ ଓ ପ୍ରାଚୀନ। ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଯେତେବେଳେ କାଶୀପୁରର ଶାସନ ଭାର ସୁଯୋଗ୍ୟ ଶାସକ **ବୈଦ୍ୟନାଥ ସିଂଙ୍କ** ହାତରେ ନ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା। ଏହା ୧୮୪୮ ମସିହାରୁ ୧୮୮୫ ମସିହା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କାଳର କଥା। ପ୍ରଜାବତ୍ସଳ ରାଜା ବୈଦ୍ୟ ନାଥ ସିଂଙ୍କ ସମୟରେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଧାର୍ମିକ ଜାଗରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକ ଭବ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନିଆଯାଇଥିଲା।
ଏହି ପବିତ୍ର ସଂକଳ୍ପକୁ ସାକାର କରିବା ପାଇଁ ସେତେବେଳର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ କଳାନିପୁଣ **ପାଟଦୋଷି ପରିବାରର** ଜଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ସଦସ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ନିର୍ମାଣର ଗୁରୁଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହାତର ନିପୁଣ କାରିଗରୀରେ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠିଥିଲେ କାଶୀପୁରର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା।
---
## **ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ**
ସାଧାରଣତଃ ଓଡ଼ିଶା ତଥା ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ଥିବା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତି ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଓ ଶ୍ରୀ ସୁଦର୍ଶନ ପୂଜା ପାଇଥାନ୍ତି। ମାତ୍ର କାଶୀପୁରର ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାଳରେ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ବାହକ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତି ବଦଳରେ କେବଳ **ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି** ପୂଜା ପାଉଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସେତେବେଳେ ନଥିଲା।
ଏହି ବିଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ବିଷୟ ଥିଲା ଯେ, ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ର ଓ ମାତା ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କର ଗଠନ ଶୈଳୀ ଓ ଅବୟବ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାରମ୍ପରିକ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ବିଗ୍ରହଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଥିଲା, ଯାହା କାରିଗରଙ୍କ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଞ୍ଚଳିକ କଳା ଚାତୁରୀକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରୁଥିଲା।
ରାଜପରିବାର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତିଶୟ ଅନୁରକ୍ତ ଥିଲେ। ମନ୍ଦିରର ଶୋଭା ବର୍ଦ୍ଧନ ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ନୀତିକାନ୍ତି ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ତରଫରୁ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ **ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୌପ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର** ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ବର୍ଷ ସାରା ହେଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଯାନିଯାତ୍ରା, ରଥଯାତ୍ରା ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣରେ ସଜ୍ଜିତ କରାଯାଇ ମନୋରମ ବେଶ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦେବଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ବେଶ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରୁ ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ହେଉଥିଲା।
---
## **ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: କାଳର କରାଳ ଗ୍ରାସ ଓ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥା**
କାଳକ୍ରମେ ସମୟର ଚକ୍ର ଘୂରି ଚାଲିଲା। ଶତାବ୍ଦୀ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ଉପଯୁକ୍ତ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣର ଅଭାବ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ପାଣିପାଗର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ଐତିହାସିକ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରଟି ଧୀରେ ଧୀରେ ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। କାନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଏବଂ ମନ୍ଦିରଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ଚାଲିଆସିଲା।
ଯେଉଁ ପୀଠ ଦିନେ କାଶୀପୁରର ଗୌରବ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିଲା, ତାହାର ଏଭଳି ଦୟନୀୟ ସ୍ଥିତି ଦେଖି ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଜା ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଗଭୀର ବେଦନାରେ ଭରିଗଲା। ସମସ୍ତେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ଯଦି ତୁରନ୍ତ କିଛି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆନଯାଏ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ କୀର୍ତ୍ତି ସଦାଦିନ ପାଇଁ ମାଟିରେ ମିଶିଯିବ।
---
## **ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଜନ ଏକତା ଓ 'ମୁଠି ଭିକ୍ଷା'ର ମହାଯଜ୍ଞ**
ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରେ କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ନୂତନ ଜାଗରଣ ଆସିଲା। ମନ୍ଦିରର ପୁନଃନିର୍ମାଣ ପାଇଁ କୌଣସି ବଡ଼ ସରକାରୀ ପାଣ୍ଠି କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ସମ୍ବଳ ନଥିଲା। ମାତ୍ର ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲା ଅଦମ୍ୟ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଓ ଭଗବତ ବିଶ୍ୱାସ। କାଶୀପୁରର ଗରିବ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଧନୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜନସାଧାରଣ ଏକଜୁଟ ହେଲେ। ସେମାନେ ନୂତନ ମନ୍ଦିର ଗଠନ ପାଇଁ **'ମୁଠି ଭିକ୍ଷା'** (ଘରୁ ମୁଠିଏ ଲେଖାଏଁ ଚାଉଳ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ସାହାଯ୍ୟ ଆଦାୟ) କରିବାର ଏକ ଅଭିନବ ମହାଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସେହି ସମୟରେ କାଶୀପୁରକୁ ଯାତାୟତ କରିବା ପାଇଁ ଗମନାଗମନର କୌଣସି ସୁବିଧା ନଥିଲା, ରାସ୍ତାଘାଟ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଏବଂ ପାହାଡ଼ିଆ ଥିଲା। ନିର୍ମାଣ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିବା ଅତି କଷ୍ଟକର ବ୍ୟାପାର ଥିଲା। ମାତ୍ର ସବୁ ବାଧାବିଘ୍ନକୁ ପଛରେ ପକାଇ, ଲୋକଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଏକତା ଏବଂ ଶ୍ରମଦାନ ବଳରେ ପଥର ଉପରେ ପଥର ଯୋଡ଼ି ହେଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ସେହି ମାଟିରେ ଏକ ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ମସ୍ତକ ଟେକି ଛିଡ଼ା ହେଲା।
---
## **ପଞ୍ଚମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଐତିହାସିକ ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର ଓ ପରିଚାଳନା କମିଟି ଗଠନ**
ସେହି ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସତ୍ୟ, ଅହିଂସା ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଥିବା ନିଷ୍ଠା ସାରା ଦେଶ ଭଳି କାଶୀପୁରର ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ଏହି ପବିତ୍ର ବାତାବରଣ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାତନ ମନ୍ଦିରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର ଏବଂ ଏହାର ସୁପରିଚାଳନା ପାଇଁ **୨୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୫୬** ଦିନ ଏକ ଐତିହାସିକ ବୈଠକରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚାଳନା କମିଟି ଗଠନ କରାଗଲା।
ଏହି କମିଟିରେ ଅଞ୍ଚଳର ବହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସାମିଲ କରାଯାଇ ମନ୍ଦିରର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସେବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ବିବରଣୀ ନିମ୍ନରୂପେ ଥିଲା:
* **\ଶ୍ରୀ ଦାଶରଥି ପାତ୍ର (କାଶୀପୁର)** – ସଭାପତି
* **ଶ୍ରୀ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ର (କାଶୀପୁର)** – ସମ୍ପାଦକ
* **ଶ୍ରୀ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପାତ୍ର (କାଶୀପୁର)** – ସହ-ସମ୍ପାଦକ
* **\ଶ୍ରୀ ଶଙ୍କର ପ୍ରସାଦ ପାତ୍ର (କାଶୀପୁର)** – କୋଷାଧ୍ୟକ୍ଷ
* **ରାଜମାତା ଶୁଭନାଥ ପ୍ରିୟା ଦେବୀ** – ମୁଖ୍ୟ ଉପଦେଷ୍ଟା
* **ରାଜାସାହେବ ରୁଦ୍ର ପ୍ରତାପ ସିଂହ ଦେଓ** – ଉପଦେଷ୍ଟା
## **ଷଷ୍ଠ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଆଧୁନିକ ରୂପାନ୍ତରଣ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଆଗମନ**
ସମୟ ବଦଳିବା ସହ କାଶୀପୁର ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନର ସମୟରେ ମନ୍ଦିରର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆଣିବା ପାଇଁ **ଶ୍ରୀ କିଶୋର ମହାପାତ୍ରଙ୍କ** ସୁଯୋଗ୍ୟ ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ମହାନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
ତାଙ୍କରି ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ମନ୍ଦିରର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା। ଏହି **ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବଦେବୀଙ୍କର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ବେଳେ**, କାଶୀପୁର ମନ୍ଦିରର ସେହି ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ଅପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ମତରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଆୟୁଧ ସ୍ୱରୂପ **ଶ୍ରୀ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କର ଭବ୍ୟ ବିଗ୍ରହ ନିର୍ମାଣ କରାଗଲା**। ଯେଉଁ ମନ୍ଦିରରେ ଦିନେ କେବଳ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା ପାଉଥିଲେ, ଶ୍ରୀ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ **ଏବେ ସେଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ 'ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତି' ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି**। ଏହି ଘଟଣା ସାରା କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆନନ୍ଦ ଖେଳାଇ ଦେଇଛି।
ଏହି ନୂତନ ବିପ୍ଳବରେ ମନ୍ଦିରର ପାର୍ଶ୍ୱଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିପୂର୍ବକ ନୂତନ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପିତ କରି ନୂଆ ମନ୍ଦିର ଗଠନ କରାଯିବା ସହ ଗ୍ରାମର ସମସ୍ତ ଆବାଳବୃଦ୍ଧବନିତା ଏବଂ **ସମସ୍ତ ମାନ୍ୟଗଣ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି** ନିଜର ଶ୍ରମ, ଭକ୍ତି ଓ ସାମୂହିକ ସହଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି।
ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଏବଂ ଉତ୍ସାହର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ସ୍ୱରୂପ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଭବ୍ୟ ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ କାଶୀପୁରରେ ଏକ **ନୂଆ ରଥ ନିର୍ମାଣର କାମ** ଅତି ଜୋରସୋରରେ ଚାଲିଛି। କାରିଗରମାନେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରଥ ଗଠନରେ ଦିନରାତି ଏକ କରି ଦେଇଛନ୍ତି।
---
## **ଉପସଂହାର: ଭାଇଚାରାର ଚିରନ୍ତନ ପ୍ରତୀକ**
ରାଜା ବୈଦ୍ୟ ନାଥ ସିଂଙ୍କ ଅମଳରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରର 'ମୁଠି ଭିକ୍ଷା' ଏବଂ ଆଜି ବର୍ତ୍ତମାନ କିଶୋର ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତିରୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—କାଶୀପୁର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସ ଏକ ମହାନ ସଂଘର୍ଷ ଓ ସିଦ୍ଧିର କାହାଣୀ କହେ। ଏହି ପୀଠ କେବଳ ଏକ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି କାଶୀପୁରବାସୀଙ୍କ ଆତ୍ମାର ସ୍ପନ୍ଦନ।
ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି, କାଶୀପୁରରେ ଯେତେବେଳେ ବି ପ୍ରଭୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆସିଛି, ଲୋକମାନେ ନିଜ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମତଭେଦ ଭୁଲି ଏକାଠି ଛିଡ଼ା ହୋଇଛନ୍ତି। ପ୍ରାର୍ଥନା, କାଶୀପୁର ମାଟିରେ ସଦାସର୍ବଦା ଏହିପରି ଭକ୍ତିଭାବ, ସଂହତି ଏବଂ ମଧୁର **ଭାଇଚାରା** ରହିଥାଉ ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନକୁ ମଙ୍ଗଳମୟ କରିଦେଉ।
ମାନସ କୁମାର ସାହୁ
Comments
Post a Comment