kashipur diary

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୭ --- # ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରୁ: କାଶୀପୁରର ପ୍ରଜା ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ବିପ୍ଳବର ଅକୁହା କାହାଣୀ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ଗଡ଼ଜାତ ପ୍ରଜା ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସ ଅନେକ ନିଆରା କାହାଣୀରେ ସମୃଦ୍ଧ। ସେହିଭଳି ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ତଥା ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ରାୟଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଜା ବିଦ୍ରୋହ। କଳାହାଣ୍ଡି ଇଷ୍ଟେଟ୍ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଏହି ଜମିଦାରୀ ରାଜ୍ୟରେ ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ମହାସ୍ରୋତରେ ମିଶି ଏକ ନୂତନ ଇତିହାସ ରଚନା କରିଥିଲା। ### ଅନ୍ଧକାରର ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ସେତେବେଳେ କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଜନସାଧାରଣ ଥିଲେ ଅତି ସରଳ, ନିରୀହ, ଭୟାଳୁ ଏବଂ ଧର୍ମଭୀରୁ। ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷାର ସ୍ପର୍ଶ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜମାରୁ ଛୁଇଁ ନଥିଲା। ସ୍ଥିତି ଏପରି ଥିଲା ଯେ, ସହରୀ ବାହ୍ୟ ଜଗତର କୌଣସି ଧୋତି-କୁର୍ତ୍ତା ପିନ୍ଧା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଲୋକେ ପ୍ରାଣ ଭୟରେ ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ଘର ଭିତରେ ଆତ୍ମଗୋପନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସରଳତାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ବେଠି, ବେକାରୀ ଓ ଗାଲା ଭଳି ଅମାନୁଷିକ ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା। ଅଞ୍ଚଳବାସୀ ନିଜ ଘରୁ ଖାଦ୍ୟ ପେୟ ନେଇ ବିନା ମୂଲ୍ୟରେ ଦିନ ଦିନ ଧରି ଶ୍ରମ ଦାନ କରୁଥିଲେ। ତେବେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ କାଶୀପୁରର ତତ୍କାଳୀନ ରାଜା ଥିଲେ ପ୍ରଜାବତ୍ସଲ। ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦୁଃଖସୁଖକୁ ...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୬ ଅଭିମାନରୁ ସମ୍ମାନ ### ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ପିଲାଦିନର ସେଇ ଅନ୍ଧାର ମୋ ଜନ୍ମ ଗୋଟିଏ ନିମ୍ନ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରରେ। ପିତା କୃଷି ବିଭାଗର ଜଣେ ସାଧାରଣ କର୍ମଚାରୀ ଥିଲେ। ପିଲାବେଳୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ସେହି କଷ୍ଟମୟ ଜୀବନକୁ ଖୁବ୍ ନିକଟରୁ ଦେଖିଛି। ସେ ଶ୍ୱାସ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ, ତଥାପି ନିଜ ଦେହକୁ ଖାତିର ନକରି, ଅତି କଷ୍ଟରେ ସେ ଆମକୁ ବଡ଼ କରିଥିଲେ। ଏହା ଆଜିର କଥା ନୁହେଁ, ମୋ ପିଲାଦିନର ସେହି କାଶୀପୁର ଗାଁର ସ୍ମୃତି, ଯାହା ଆଜି ବି ମୋ ମନରେ ସତେଜ ଅଛି। କାଶୀପୁରରେ ଯେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାର ରହୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଥିଲେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଜମିଦାର। ହେଲେ ଆମ ଭଳି କା ଭା (ଖୁବ୍ କମ୍) ପରିବାର ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ନାମକୁ ମାତ୍ର ଅଳ୍ପ କିଛି ଜମି ଥିଲା। ଗାଁରେ ରଥଯାତ୍ରା ଆମ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପର୍ବ ଥିଲା। ସାରା ଗାଁ ଉତ୍ସବମୁଖର ହେଉଥିଲା, ହେଲେ ରଥଯାତ୍ରା ଆସିଲେ ମୋ ଛୋଟ ମନରେ ଏକ ଅଜଣା ଦୁଃଖ ମାଡ଼ି ଆସୁଥିଲା। ରଥ ଉପରେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ସେବାୟତମାନେ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜେଇ ହୋଇ ଅଭିମାନର ସହ ଠିଆ ହେଉଥିଲେ, ମୁଁ ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ମେଳରେ ନିଜକୁ ଅତି ଛୋଟ ମନେ କରୁଥିଲି। ମୋ ହାତ ବେକ ସେତେବେଳେ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା, ନା ଥିଲା ଭଲ ପୋଷାକ, ନା ଗହଣା। ଏହା ହିଁ ଥିଲା ମୋ ମନର ସେହି ଅକୁହା କଥା, ଯାହା କାହାକୁ କହିପାରୁ ନଥିଲି। ସେତେବେଳେ ଜେଜେବାପାଙ୍କ ଉପରେ ଭାରି ରାଗ ...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୫  ଉପାନ୍ତର ଅଗ୍ନିଶିଖା (ରାଜମାତା ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଦେବୀ) ## ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଷଢ଼େଇକଳାରୁ କାଶୀପୁର ସେତେବେଳେ ସମୟ ଥିଲା ୧୮୯୨ ମସିହା। ବିହାରର (ବର୍ତ୍ତମାନର ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ) ସଂସ୍କୃତିସମ୍ପନ୍ନ ଷଢ଼େଇକଳା ରାଜପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏକ କନ୍ୟା ରତ୍ନ— ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା। ପିଲାଦିନୁ ହିଁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିଲା ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଏବଂ ମନରେ ଥିଲା ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ପ୍ରବଳ ଆକାଂକ୍ଷା। ମାତୃଭାଷା ସହ ସଂସ୍କୃତ, ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ ସେ ଅଳ୍ପ ବୟସରୁ ଗଭୀର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ହାସଲ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚକିତ କରିଦେଇଥିଲେ। ଦିନ ଗଡ଼ିଲା, ଏବଂ ୧୯୦୬ ମସିହାରେ ମାତ୍ର ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ବଧୂ ସାଜି ପାଦ ଥାପିଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ‘କାଶୀପୁର’ର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ। ସେଠାକାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଯେତିକି ମନୋରମ ଥିଲା, ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର କ୍ରୂରତା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନଜୀବନର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ସେତିକି ହିଁ ହୃଦୟବିଦାରକ ଥିଲା। --- ## ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ବିପ୍ଳବର ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ୟୋକ୍ତା ପରାଧୀନ ଭାରତର ସେହି ଅନ୍ଧକାରମୟ ସମୟରେ, ଯେଉଁଠି ନାରୀମାନେ ଅନ୍ତଃପୁରର ଚାରିକାନ୍ଥ ଭିତରେ ଆବଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାଣୀ ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଏକ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ କେବଳ ରାଜପ୍ରାସାଦର ସୁଖ-ବିଳାସରେ ବୁଡ଼ି ରହିଲେ ନାହିଁ। କାଶୀପୁର ଭଳି ଏକ ଦୁର୍ଗମ, ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନରେ ସ୍ୱା...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ-୧୪ # ସଞ୍ଜବତୀର ସେପାରିେ** ## ୧. କାଶୀପୁରର ସେହି ଦୁଆର କାଶୀପୁର ଗାଁର ମଝି ପଡ଼ାରେ ଆମ ଘରୁ ମାତ୍ର ଦୁଇ-ତିନିଟା ଘର ଛାଡ଼ି କାହ୍ନୁ ଦାଦାଙ୍କ ସେହି ପୁରୁଣା ଝାଟିମାଟିର ଚାଳ ଛପର ଘର। ଦାଣ୍ଡ ଦୁଆରେ ସବୁବେଳେ ଲାଗି ରହିଥାଏ ଦୁଃଖ ଆଉ ଅଭାବର ଅନ୍ଧାର। କିନ୍ତୁ ସେହି ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ବି ଜଣେ ଜାଜ୍ୱଲ୍ୟମାନ ପ୍ରତିଭା ଥିଲେ—କାହ୍ନୁ ଦାଦାଙ୍କ ଆଈ। ବୟସର ଭାରରେ ନଇଁ ପଡ଼ିଥିବା ଶରୀର, ଆଖିରେ ଥିଲା ଅଦମ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ। ସାରା କାଶୀପୁର ଜାଣେ, ସେ ଘରେ ଚୁଲି ଜଳୁ କି ନଜଳୁ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ସେହି ପବିତ୍ର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥି ଆସିଲେ ଆଈଙ୍କ ସଂସାର ଯେମିତି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଏକ ନୂଆ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗେଇ ହୋଇଯାଏ। ସେହି ଦିନଟି ଥିଲା ଦୂତିବାହନ ପୂଜା ବା ଜିତିଆ ଓଷାର ପବିତ୍ର ଦିନ। ## ୨. ଅଭାବର ନିଷ୍ଠା ଘରେ ଚାଉଳ ଗଣ୍ଡେ ନଥିବ, ହେଲେ ଆଈ କାହ୍ନୁ ଦାଦାଙ୍କକୁ ସଜବାଜ କରିବାକୁ ସକାଳୁ ଡାକ ପକାନ୍ତି। ଗାଁ ପୋଖରୀ ତୁଠରୁ ଚିକ୍‌ଣ ମାଟି ଆଣି ଆଈ ନିଜ ହାତରେ ଗଢ଼ନ୍ତି ଭଗବାନ ଜୀମୂତବାହନ, ଚିଲ ଏବଂ ଶିଆଳୀର ମୂର୍ତ୍ତି। କେଉଁଠୁ ଆଖୁ ଗଛ ତ କେଉଁଠୁ ଓଷା ଖଇ, ସବୁ ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ଆଈଙ୍କ ପୂଜାଥାଳି କେବେ ଉଣା ପଡ଼େନାହିଁ। ସାରା ଦିନ ନିର୍ଜଳା ଉପବାସ ରହି, ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ଯେତେବେଳେ ଆଈ ତୁଳସୀ ଚଉରା ମୂଳେ ଖୋଳାଯାଇଥିବା ଛୋଟ ପୁଷ୍କରିଣୀ କୂଳରେ ବସି ଜିତିଆର ବ୍ରତକଥା ପଢ଼ନ୍ତି, ତାଙ୍କ କଣ୍ଠର ସେହି ଆକୁ...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୧୩ ଶେଷ କାହାଳୀର ସ୍ୱର ## ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: କାଶୀପୁରର ସେହି ପୁରୁଣା ସଞ୍ଜ କାଶୀପୁର ଗାଁର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ବେଢ଼ାରେ ଯେତେବେଳେ ସଞ୍ଜ ନଇଁଆସେ, ସେତେବେଳେ ଆକାଶର ରଙ୍ଗ ସହ ମିଶିଯାଏ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ୱର। ସେ ସ୍ୱର କୌଣସି ସାଧାରଣ ବାଦ୍ୟର ନୁହେଁ, ସେଇଟି ଥିଲା ଶିବ ଦାଦାଙ୍କ ହାତର ସେହି ପୁରୁଣା 'ତୂରୀ' ବା କାହାଳୀର ସ୍ୱର। ଶିବ କାହାଲିଆ—ଗାଁ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଏଇ ନାଁରେ ହିଁ ଜାଣନ୍ତି। କୋଉ ଅନାଦି କାଳରୁ, ଯେତେବେଳେ ଏ ଗାଁର ଇତିହାସ ଲେଖା ହେଇନଥିଲା, ସେବେଠୁ ସେଇ କାହାଳୀ ଏ ମାଟିରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଛି। କିଏ ଏହାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା, ସେ କଥା ଆଜି କାହାକୁ ଜଣା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କାଶୀପୁରର ଶିବ ଦାଦା ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଅତୀତର ସୂତାକୁ ଆଜି ବି ନିଜ ଶ୍ୱାସରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ। ମନ୍ଦିରର ସାନ୍ଧ୍ୟ ଆଳତି ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଶିବ ଦାଦା ନିଜର ସବୁଯାକ ଶକ୍ତି ଦେଇ ତୂରୀଟିକୁ ଫୁଙ୍କନ୍ତି, ମନେହୁଏ ସତେ ଯେମିତି ସେହି ସ୍ୱର ବୈକୁଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭୁଛି। ଅନ୍ୟପଟେ, ତାଙ୍କ ଖୁଡି ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଠାର ସହ ଠାକୁରଙ୍କ ବାସନକୁସନ ମାଜି ସଫା କରନ୍ତି। ମନ୍ଦିର ତରଫରୁ ଯେଉଁ ସାମାନ୍ୟ ଅନ୍ନପ୍ରସାଦ ବା ଭୋଗ ମିଳେ, ସେତିକିରେ ହିଁ ସେ ଦୁହିଁଙ୍କ ସଂସାର ହସିଉଠେ। ଏହା କେବଳ ଏକ ସେବା ନଥିଲା, ଏହା ଥିଲା ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ। ## ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଅଭାବର ଅତୀତ ଓ ଜେଜେବାପାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ଏ କଥା ଆଜିର...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୨ ## 🌹 ପରିଚ୍ଛେଦ ୧: ଲାଲ୍ ପେଢ଼ି ଏବଂ ସେହି ହଳଦିଆ ଚିଠି ଆମ ଘର ଆଗରେ ସବୁବେଳେ ଗର୍ବର ସହ ଠିଆ ହୋଇଥାଏ ଗୋଟିଏ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ପୋଷ୍ଟଲ୍ ପେଢ଼ି (Mailbox)। ସେଇଟା କେବଳ ଲୁହାର ଏକ ବାକ୍ସ ନଥିଲା, ବରଂ ଥିଲା ସେ ସମୟର ସମ୍ପର୍କର ସେତୁ। ଠିକ୍ ସେମିତି ଆଉ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ପେଢ଼ି ଥାଏ ଗାଁ ର ମୁଖ୍ୟ ପୋଷ୍ଟ ଅଫିସ୍ ସାମ୍ନାରେ। ସେତେବେଳେ ଆଜି ଭଳି ମୋବାଇଲ୍‌ର ରିଂ-ଟୋନ୍ ନଥିଲା କି ହ୍ୱାଟସ୍‌ଆପ୍‌ର ନୀଳ ରଙ୍ଗର ଟିକ୍ ଚିହ୍ନ ନଥିଲା। ସମ୍ପର୍କର ଉଷ୍ମତା ମାପିବା ପାଇଁ ସେତେବେଳେ ସବୁଠାରୁ ଶସ୍ତା ଓ ପ୍ରିୟ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ସେଇ ପନ୍ଦର ପଇସାର ହଳଦିଆ ପୋଷ୍ଟ କାର୍ଡ। କୋଉ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ କିମ୍ବା ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ କଥା ମନେପଡ଼ିଲେ, ମନର ସବୁଯାକ ଭାବନାକୁ ସେଇ ଛୋଟ ହଳଦିଆ କାଗଜ ଖଣ୍ଡକରେ ଚାପି ଚାପି ଲେଖିଦେଉ। ତା’ପରେ ଠିକଣା ଲେଖି ସେଇ ଲାଲ୍ ପେଢ଼ି ଭିତରେ ଗଲେଇ ଦେଉ। ସେପଟୁ ବି ମାମୁ, ପିଉସୀ କିମ୍ବା ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଚିଠି ଆସେ। ଚିଠିର ଅପେକ୍ଷା ଭାରି ମଧୁର ଥିଲା। ଡାକବାଲା (ପୋଷ୍ଟ ପିଅନ) ଯେତେବେଳେ ସାଇକେଲ୍ ଘଣ୍ଟି ବଜାଇ ଆମ ଘର ଆଗ ପେଢ଼ିଟିକୁ ଚାବି ଖୋଲି ଖୋଲନ୍ତି, ଆମେ ପିଲାସବୁ ସେଠି ଗହଳି ଜମେଇ ଦେଉ। "ପେଡ଼ି ଭିତରୁ ଆଜି ଆମର କିଛି ଚିଠି ବାହାରିବ କି?" କାହାର ପରୀକ୍ଷା ରେଜଲ୍ଟ ହେଉ କି କାହାର ଚାକିରିର ଅଫର୍ ଲେଟର, ସବୁ ସେଇ ଡାକରେ ହିଁ ଆସୁଥିଲା। ବେଳେବେଳେ ଟିକେ ଲମ୍ବା ଚିଠି ଲ...