kashipur diary

କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୨୦  **ସଂଗ୍ରାମୀ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ର ଏବଂ କାଶୀପୁରର ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମ** ବିନାୟକ ମିଶ୍ର ଙ୍କ ଜନ୍ମ ଆଖୁରାଜପୂର୍ ରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାର ରେ ୧୦.୧୦.୧୯୧୦   ମସିହା ରେ ହୋଇଥିଲା ।ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ତନ୍ତ୍ର ସାଧକ ଥିଲେ । କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସରେ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ରଙ୍କ ନାମ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷରରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଛି । ସ୍ଥାନୀୟ ସଂଗ୍ରାମୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଅନୁସାରେ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ କଂଗ୍ରେସର ଡାକରାରେ ଯେତେବେଳେ କାଶୀପୁରରେ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ର ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋଧା ସାଜିଥିଲେ ।   **ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୂପରେଖ ଓ ଯୋଜନା:** ୧୯୩୯ ମସିହାରେ କାଶୀପୁରରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ସଭା କାଶୀପୁର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶକୁ ଆଧାର କରି ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନା ସଂଗ୍ରାମୀ ବିନାୟକ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୦ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୯ରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଗୁପ୍ତ ସଭାଟି କେବଳ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଗଡ଼ଜାତ ଶାସନର ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରତିବାଦ ଥିଲ...

କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୯ ଅମର ସଂଗ୍ରାମୀ ଆପୁଡୁ ସାହୁ: କାଶୀପୁରର ବିପ୍ଳବୀ ଗାଥା ପିତା: ନୀଳକଣ୍ଠ ସାହୁ ଗ୍ରାମ କାଶୀପୁର ଜନ୍ମ ୧୯୧୦ ମସିହାରେ । ନୀଳକଣ୍ଠ ସାହୁ ଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ପୁଅ। ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ଅପର ପ୍ରାଇମେରୀ। ସେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ । ### ଉପକ୍ରମ: ସରକାରୀ ଚାକିରିରୁ ସଂଗ୍ରାମର ମଇଦାନ ତତ୍କାଳୀନ କଳାହାଣ୍ଡି ଇଷ୍ଟେଟ୍‌ର ଜମିଦାରୀ ଅଞ୍ଚଳ (ବର୍ତ୍ତମାନର ରାୟଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଅନ୍ତର୍ଗତ) କାଶୀପୁରର ପାର୍ବତ୍ୟ ମାଟିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଆପୁଡୁ ସାହୁ। ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ନିର୍ଭୀକ, ଦେଶପ୍ରେମୀ, ସ୍ୱାଧୀନଚେତା ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦେଶାତ୍ମବୋଧ ଓ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ସେ ବ୍ରିଟିଶ ତଥା ସ୍ଥାନୀୟ ଗଡ଼ଜାତ ଶାସନର ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ଦେଶପ୍ରେମର ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ନିଜର ସରକାରୀ ଚାକିରିକୁ ତୁଚ୍ଛ ମନେକରି ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଜନସେବା ତଥା ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଝାସ ଦେଇଥିଲେ। ### ଆଦିବାସୀ ସେବାମଣ୍ଡଳ ଗଠନ ଓ ଶିକ୍ଷାର ବିପ୍ଳବ ଆପୁଡୁ ସାହୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଚେତନତା ବିନା ଶୋଷଣମୁକ୍ତ ସମାଜ ଗଠନ ଅସମ୍ଭବ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରେରଣା ଓ ନେତୃତ୍ୱରେ **୭ ଜୁନ୍ ୧୯୪୬** ଦିନ କାଶୀପୁରଠାରେ **"ଆଦିବାସୀ ସେବାମଣ୍ଡଳ"** ନାମକ...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୮ # ପୁଞ୍ଜିଗୁମାର ରକ୍ତତୀର୍ଥ ପୁଞ୍ଜିଗୁମା ଗାଁର ସେହି ସଞ୍ଜ ଦେଖୁଦେଖୁ ରକ୍ତମୁଖା ହୋଇଉଠିଲା। ଆକାଶରେ କାଳବୈଶାଖୀର କଳାହାଣ୍ଡିଆ ମେଘ ଜମାଟ ବାନ୍ଧୁଥିବା ବେଳେ, ଗାଁ ଦାଣ୍ଡରେ ଶୁଭୁଥିଲା ବୁଟ୍ ଜୁତାର କର୍କଶ ଶବ୍ଦ ଏବଂ କିଛି ଅମାନୁଷିକ ଚିତ୍କାର। ଟିକ୍ରି ପୋଲିସର ଏକ ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀ ସେଦିନ ସଂଗ୍ରାମୀ ପଦ୍ମଲୋଚନ ପାତ୍ରଙ୍କ ଘର ଚାରିପଟେ ଘେରି ଯାଇଥିଲେ। ପଦ୍ମଲୋଚନ ଥିଲେ ସେହି ମାଟିର ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର, ଯିଏ ଦରବାର ସରକାର ଓ ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସାରା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରିବା ପୋଲିସ ପାଇଁ ସହଜ ନଥିଲା। କିଛି ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ସେହି ପୁଞ୍ଜିଗୁମା ଗାଁରେ ହିଁ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଏବଂ ପୋଲିସ୍ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଆସିଥିବା ବେଳେ, ପଦ୍ମଲୋଚନ ନିଜ ସୁଚତୁର ବୁଦ୍ଧି ବଳରେ ମୁଣ୍ଡରେ ପଗଡି, କାନ୍ଧରେ ଟାଙ୍ଗିଆ ଓ ଅଣ୍ଟାରେ ଲେଙ୍ଗୁଟୀ ପିନ୍ଧି ଜଣେ ସାଧାରଣ ଆଦିବାସୀ ବେଶରେ ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଧୂଳି ଦେଇ ବାହାରି ଆସିଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ହିଁ ଆଦିବାସୀ ଭାଷାରେ "ସେ ଏଠାରେ ନାହିଁ" ବୋଲି ପୋଲିସକୁ କହି ସେମାନଙ୍କ ଗାଡ଼ିରେ ବସି ଚତୁରତାର ସହ ରାୟଗଡ଼ା ଖସି ଯାଇଥିଲେ। ଏପରିକି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବା ପାଇଁ ଭବାନୀପାଟଣା ସରକାର ୧୦୦୦ ଟଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଛଦ୍ମବେଶରେ ସେହି ଭବାନୀପାଟଣା ଗଡ଼କୁ ଯାଇ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାମୀର ଏ...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୭ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଖୀର ଚେର ନିଜ ଭିଟାମାଟିର ସନ୍ଧାନରେ ଗୋଟିଏ ଗାଁ ବା ଅଞ୍ଚଳର ସାମଗ୍ରିକ ଇତିହାସ ଲେଖିବା ପୂର୍ବରୁ, ନିଜ ଘରର ଚେରକୁ ଖୋଜିବା ନିହାତି ଜରୁରୀ। ଏହା କୌଣସି ଆତ୍ମ-ପ୍ରଶଂସା ବା ନିଜକୁ ବଡ଼ କରି ଦେଖାଇବାର ଅହଂକାର ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ମାଟିର, ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ସେଇ ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟକୁ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆଣିବାର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାପର ପ୍ରୟାସ। ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ କାଶୀପୁର କୁ ନେଇ ଅନେକ ସମୟରେ ନକାରାତ୍ମକ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କା ଯାଇଛି। ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଅଭାବ, ଅନଗ୍ରସରତା ଆଉ ଅନ୍ଧାରର ସେଇ ପୁରୁଣା ଛବି ପଛରେ ଯେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ, ସ୍ଵାଭିମାନୀ ଏବଂ ସଂଘର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୌରବମୟ ଇତିହାସ ଲୁଚି ରହିଛି, ତାହା ପ୍ରାୟତଃ ଅଲୋଚିତ ରହିଯାଇଛି। ସେଇ ନକାରାତ୍ମକତାର ବିପରୀତ ସତ୍ୟକୁ ଦୁନିଆ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବା ହିଁ ଏହି ଲେଖାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ### ⏳ ଅତୀତର ସେଇ ସାକ୍ଷୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମ ଘରର ପୁରୁଣା କାନ୍ଥ,  ଆଉ ପରିବାରର ସ୍ମୃତିକୁ ପୃଷ୍ଠା ପରେ ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇବା, ସେତେବେଳେ ଅଜାଣତରେ ସେ ସମୟର ସାମଗ୍ରିକ କାଶୀପୁରର ଚିତ୍ର ଆପେ ଆପେ ଆଖି ଆଗକୁ ଚାଲିଆସିବ। ସେ ସମୟର ମଣିଷଙ୍କ ସରଳତା, ସେମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ବନ୍ଧନ ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ସହ ତାଙ୍କର ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କର କାହାଣୀ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠିବ। > *"ମାଟିର ଇତିହାସ କେବଳ ରାଜା-ମହାରାଜାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଥାଏ, ତାହା ଥାଏ ସାଧାରଣ ମଣିଷର ଝାଳ, ଶ୍ରମ ଆଉ ...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୭ # ରକ୍ତର ସ୍ୱାକ୍ଷର: ଆଦିବାସୀ ସେବା ମଣ୍ଡଳ ## ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ସଂକଳ୍ପର ପ୍ରଥମ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସେଦିନ ଥିଲା ୧୯୪୬ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୨୫ ତାରିଖ। ଆକାଶରେ ମେଘର କଳା ଅନ୍ଧାର ଥିଲେ ବି, କିଛି ମଣିଷଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିଲା ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସେବାର ଏକ ନୂଆ ଆଲୋକ। 'ଆଦିବାସୀ ସେବା ମଣ୍ଡଳ'ର ପରିଚାଳନା ସଭା ବସିଥିଲା। ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ କର୍ମୀଙ୍କ ଭିତରେ ଥିଲା ଅପୂର୍ବ ଉତ୍ସାହ। ଦେଶ ପାଇଁ, ମାଟି ପାଇଁ ଏବଂ ନିଷ୍ପେଷିତ ଜନତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଗୁରୁ ଦାୟିତ୍ୱ ବଣ୍ଟନ କରାଗଲା। କର୍ମୀମାନଙ୍କର ଅକ୍ଲାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ ରଙ୍ଗ ଆଣିଲା। ଅଳ୍ପ ଦିନ ଭିତରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅକ୍ଟୋବର ୯ ତାରିଖ ବେଳକୁ ମଣ୍ଡଳର ସଭ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ୪୨୨ରେ ପହଞ୍ଚିଗଲା। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ଗରିବ ଜନତାଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ୧୧୫୫ ଟଙ୍କାର ଏକ ସାଧାରଣ ପାଣ୍ଠି ମଧ୍ୟ ସଂଗୃହିତ ହେଲା। ସେହି ସମୟରେ ଏହି ଅର୍ଥର ମୂଲ୍ୟ ଥିଲା ଅନେକ। ସେହି ସଂଗୃହିତ ଅର୍ଥରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ୧୪ ଟି 'ଚାଟଶାଳୀ' ନିର୍ମାଣ କରାଗଲା, ଯେଉଁଠି ଆଦିବାସୀ ଶିଶୁମାନେ ଅକ୍ଷର ଚିହ୍ନିଲେ। ସେହି ଦିନ ୧୨୬ ଜଣ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକ ନିଜ ଜୀବନକୁ ବାଜି ଲଗାଇ ମଣ୍ଡଳରେ ଯୋଗ ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ବୀରାଙ୍ଗନା ମହିଳା ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ଥିଲେ। ## ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ପରିବର୍ତ୍ତନର ପବନ ଏବଂ ବିପତ୍ତିର କଳାବାଦଲ ସଂଗଠନ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥ...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୭ --- # ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରୁ: କାଶୀପୁରର ପ୍ରଜା ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ବିପ୍ଳବର ଅକୁହା କାହାଣୀ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ଗଡ଼ଜାତ ପ୍ରଜା ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସ ଅନେକ ନିଆରା କାହାଣୀରେ ସମୃଦ୍ଧ। ସେହିଭଳି ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ତଥା ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ରାୟଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଜା ବିଦ୍ରୋହ। କଳାହାଣ୍ଡି ଇଷ୍ଟେଟ୍ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଏହି ଜମିଦାରୀ ରାଜ୍ୟରେ ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ମହାସ୍ରୋତରେ ମିଶି ଏକ ନୂତନ ଇତିହାସ ରଚନା କରିଥିଲା। ### ଅନ୍ଧକାରର ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ସେତେବେଳେ କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଜନସାଧାରଣ ଥିଲେ ଅତି ସରଳ, ନିରୀହ, ଭୟାଳୁ ଏବଂ ଧର୍ମଭୀରୁ। ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷାର ସ୍ପର୍ଶ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜମାରୁ ଛୁଇଁ ନଥିଲା। ସ୍ଥିତି ଏପରି ଥିଲା ଯେ, ସହରୀ ବାହ୍ୟ ଜଗତର କୌଣସି ଧୋତି-କୁର୍ତ୍ତା ପିନ୍ଧା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଲୋକେ ପ୍ରାଣ ଭୟରେ ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ଘର ଭିତରେ ଆତ୍ମଗୋପନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସରଳତାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ବେଠି, ବେକାରୀ ଓ ଗାଲା ଭଳି ଅମାନୁଷିକ ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା। ଅଞ୍ଚଳବାସୀ ନିଜ ଘରୁ ଖାଦ୍ୟ ପେୟ ନେଇ ବିନା ମୂଲ୍ୟରେ ଦିନ ଦିନ ଧରି ଶ୍ରମ ଦାନ କରୁଥିଲେ। ତେବେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ କାଶୀପୁରର ତତ୍କାଳୀନ ରାଜା ଥିଲେ ପ୍ରଜାବତ୍ସଲ। ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦୁଃଖସୁଖକୁ ...