kashipur diary

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୨୩ ### **କାଶୀପୁରର ସେହି ଭୟଙ୍କର ଅତୀତ** ଅତୀତର ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ କଥା ଟିକେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ । କାଶୀପୁର ଥିଲା ଏକ ଘଞ୍ଚ, ନିବିଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଘେରା ଛୋଟ ଗାଁଟିଏ । ସନ୍ଧ୍ୟା ନଇଁଲେ ସେଠି ପକ୍ଷୀଙ୍କ କାକଳି ବଦଳରେ ଶୁଭୁଥିଲା ହିଂସ୍ର ବାଘର ଗର୍ଜନ । ଭୟ ଏମିତି ଥିଲା ଯେ, ଲୋକେ କାହା ଉପରେ ରାଗିଲେ ଗାଳି ଦେଇ କହୁଥିଲେ— **"ତତେ ବାଘ ଖାଉ!"** ଅର୍ଥାତ୍ ବାଘ ହିଁ ଥିଲା ସେହି ସମୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆତଙ୍କ । କିନ୍ତୁ ସେହି ଆତଙ୍କ ଭିତରେ ଗାଁର ସୁରକ୍ଷା କବଚ ସାଜି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ଜଣେ ମହାନ ବୀର— **ଆମ ବଣ୍ଡା ଅଜା** । ### **ବଣ୍ଡା ଅଜା: ବୀରତ୍ୱର ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତୀକ** ବଣ୍ଡା ଅଜା କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ନଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ତତ୍କାଳୀନ ରାଜାଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ସେନାପତି । ତାଙ୍କର ସାହସ ଆଗରେ କାଶୀପୁରର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟ ମଥାନତ କରୁଥିଲା । ଜେଜେମା’ଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ନିଜ ଜୀବନକୁ ପାଣି ଛଡ଼ାଇ ସେ **୪୦୦ରୁ ଅଧିକ ବାଘ** ଶିକାର କରି ଗାଁକୁ ଆତଙ୍କମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଟି ଶର ଓ ପ୍ରତିଟି ଆଘାତରେ ଥିଲା ମାତୃଭୂମିର ସୁରକ୍ଷାର ସଂକଳ୍ପ । ### **ରାଜଭକ୍ତିରୁ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି** ବଣ୍ଡା ଅଜା ବାଘ ମାରିବା ପରେ ସେହି ବାଘମାନଙ୍କର ନଖଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ପାଖରେ ଅହଂକାର କରି ରଖିନଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ବାଘ ନଖ ନେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଇଥିଲେ । ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେହି ବୀରତ୍ୱର ମୂଲ୍...

  କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୨୨ ରାଣୀ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣିଙ୍କ ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: କାଶୀପୁର ଆକାଶରେ କଳାବାଦଲ ଆଜିର କଥା ନୁହେଁ, ଏହା ସେହି ସମୟର କଥା ଯେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷ ଗୋରା ସାହେବମାନଙ୍କ ବୁଟ୍‌ ଜୋତାର ଶବ୍ଦରେ କମ୍ପୁଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନର କ୍ରୁର "ଅପୁତ୍ରିକ ସ୍ଵତ୍ଵଲୋପ ନୀତି" (Doctrine of Lapse) ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ଵ ହରାଉଥିଲେ। ଯଦି କୌଣସି ରାଜାଙ୍କର ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ନଥାଇ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିଲା, ତେବେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଜମିଦାରୀ ବା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସେହି ରାଜ୍ୟକୁ ନିଜ ଅକ୍ତିଆରକୁ ନେଇଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଏକ ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ, କାଶୀପୁରର ଅଧିପତି ରାଜା ବୈଦ୍ୟନାଥ ସିଂହ ଙ୍କର ହଠାତ୍ ଅକାଳ ବିୟୋଗ ହେଲା। ଗୋଟିଏ ପଟେ ସ୍ଵାମୀ ହରାଇବାର ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ କାଶୀପୁର ସିଂହାସନକୁ ଗୋରା ସାହେବମାନେ ଗ୍ରାସ କରିବାର ଭୟ — ଏହି ଦୁଇ ଦୋଛକିରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ପାଟରାଣୀ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣି ଦେବୀ । ସେତେବେଳେ ସେ ଥିଲେ ଅନ୍ତଃସତ୍ତ୍ଵା। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ସତେ ଯେମିତି ଚଡ଼କ ପଡ଼ିଗଲା। କାଶୀପୁରର ଭବିଷ୍ୟତ ଅନ୍ଧକାରମୟ ମନେହେଲା। ଦ୍ଵିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ପାଟକପଡ଼ାର ଛଳନା ଓ ରାଜକୀୟ ସଂକଳ୍ପ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଏଜେଣ୍ଟମାନେ ଛେଞ୍ଚାଣ ପରି ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ କାଶୀପୁରକୁ ନିଜ ଅକ୍ତିଆରକୁ ନେବା ପାଇଁ। ମାତ୍ର ରାଣୀ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣି ଦେବୀ କେବଳ ଜଣେ କୋମଳମତୀ ନାରୀ ନଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ବୀର ରମଣୀ ଏବଂ ଚତୁର ରା...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୨୧ # ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ: ମାଟିର  ରାଜା ## ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ପ୍ରଜାବତ୍ସଳତାର ମୂଲ୍ୟ କାଶୀପୁରର ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲଘେରା ଶୀତଳ ଉପତ୍ୟକାରେ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଓ କଳାହାଣ୍ଡି ଦରବାରର ଅତ୍ୟାଚାର ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶାର କିରଣ ଥିଲେ ଥାଟରାଜା ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓ । ସେ କଳାହାଣ୍ଡି ମହାରାଜାଙ୍କ ବଂଶଜ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କକୁ ପରିବାର ଭଳି ଦେଖୁଥିଲେ । ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସାମିଲ ହେବା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସୁସମ୍ପର୍କ ରଖିବା କଳାହାଣ୍ଡିର ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସକଙ୍କୁ ଆଦୌ ପସନ୍ଦ ନଥିଲା । ଫଳରେ ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ ସଂକୁଚିତ କରାଗଲା ।ସେତିକିରେ ଦରବାରର ରାଗ ଶାନ୍ତ ହେଲାନାହିଁ । ୧୯୪୫ ମସିହା ଜୁଲାଇ ୨୭ ତାରିଖରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ସ୍ୱାଭିମାନୀ କର୍ମଚାରୀ ଜମାଦାର ମାର୍କଣ୍ଡ ରଥ ଓ ହିସାବ ରକ୍ଷକ ବାଳକୃଷ୍ଣ ହରିଚନ୍ଦନଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ବାହାର କରି ଦରବାର ଅଫିସ୍ ଦଖଲ କଲା । ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ନିଜ ପ୍ରଜା ଓ ସଂଗ୍ରାମୀଙ୍କ ସହ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ । ## ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତି ଓ ସଂଗ୍ରାମର ବହ୍ନି କାଶୀପୁର ଜମିଦାର ପରିବାର ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସକ୍ରିୟ ସମର୍ଥନ ଓ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଯୋଗାଉଥିଲେ । ଏହି ‘ଅପରାଧ’ ପାଇଁ **୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୫** ...

କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୨୦  **ସଂଗ୍ରାମୀ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ର ଏବଂ କାଶୀପୁରର ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମ** ବିନାୟକ ମିଶ୍ର ଙ୍କ ଜନ୍ମ ଆଖୁରାଜପୂର୍ ରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାର ରେ ୧୦.୧୦.୧୯୧୦   ମସିହା ରେ ହୋଇଥିଲା ।ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ତନ୍ତ୍ର ସାଧକ ଥିଲେ । କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସରେ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ରଙ୍କ ନାମ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷରରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଛି । ସ୍ଥାନୀୟ ସଂଗ୍ରାମୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଅନୁସାରେ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ କଂଗ୍ରେସର ଡାକରାରେ ଯେତେବେଳେ କାଶୀପୁରରେ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରହରାଜ ବିନାୟକ ମିଶ୍ର ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋଧା ସାଜିଥିଲେ ।   **ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୂପରେଖ ଓ ଯୋଜନା:** ୧୯୩୯ ମସିହାରେ କାଶୀପୁରରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ସଭା କାଶୀପୁର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶକୁ ଆଧାର କରି ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଜନା ସଂଗ୍ରାମୀ ବିନାୟକ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୦ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୯ରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଗୁପ୍ତ ସଭାଟି କେବଳ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଗଡ଼ଜାତ ଶାସନର ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରତିବାଦ ଥିଲ...

କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୯ ଅମର ସଂଗ୍ରାମୀ ଆପୁଡୁ ସାହୁ: କାଶୀପୁରର ବିପ୍ଳବୀ ଗାଥା ପିତା: ନୀଳକଣ୍ଠ ସାହୁ ଗ୍ରାମ କାଶୀପୁର ଜନ୍ମ ୧୯୧୦ ମସିହାରେ । ନୀଳକଣ୍ଠ ସାହୁ ଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ପୁଅ। ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ଅପର ପ୍ରାଇମେରୀ। ସେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ । ### ଉପକ୍ରମ: ସରକାରୀ ଚାକିରିରୁ ସଂଗ୍ରାମର ମଇଦାନ ତତ୍କାଳୀନ କଳାହାଣ୍ଡି ଇଷ୍ଟେଟ୍‌ର ଜମିଦାରୀ ଅଞ୍ଚଳ (ବର୍ତ୍ତମାନର ରାୟଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଅନ୍ତର୍ଗତ) କାଶୀପୁରର ପାର୍ବତ୍ୟ ମାଟିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଆପୁଡୁ ସାହୁ। ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ନିର୍ଭୀକ, ଦେଶପ୍ରେମୀ, ସ୍ୱାଧୀନଚେତା ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦେଶାତ୍ମବୋଧ ଓ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ସେ ବ୍ରିଟିଶ ତଥା ସ୍ଥାନୀୟ ଗଡ଼ଜାତ ଶାସନର ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ଦେଶପ୍ରେମର ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ନିଜର ସରକାରୀ ଚାକିରିକୁ ତୁଚ୍ଛ ମନେକରି ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଜନସେବା ତଥା ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଝାସ ଦେଇଥିଲେ। ### ଆଦିବାସୀ ସେବାମଣ୍ଡଳ ଗଠନ ଓ ଶିକ୍ଷାର ବିପ୍ଳବ ଆପୁଡୁ ସାହୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଚେତନତା ବିନା ଶୋଷଣମୁକ୍ତ ସମାଜ ଗଠନ ଅସମ୍ଭବ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରେରଣା ଓ ନେତୃତ୍ୱରେ **୭ ଜୁନ୍ ୧୯୪୬** ଦିନ କାଶୀପୁରଠାରେ **"ଆଦିବାସୀ ସେବାମଣ୍ଡଳ"** ନାମକ...

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୮ # ପୁଞ୍ଜିଗୁମାର ରକ୍ତତୀର୍ଥ ପୁଞ୍ଜିଗୁମା ଗାଁର ସେହି ସଞ୍ଜ ଦେଖୁଦେଖୁ ରକ୍ତମୁଖା ହୋଇଉଠିଲା। ଆକାଶରେ କାଳବୈଶାଖୀର କଳାହାଣ୍ଡିଆ ମେଘ ଜମାଟ ବାନ୍ଧୁଥିବା ବେଳେ, ଗାଁ ଦାଣ୍ଡରେ ଶୁଭୁଥିଲା ବୁଟ୍ ଜୁତାର କର୍କଶ ଶବ୍ଦ ଏବଂ କିଛି ଅମାନୁଷିକ ଚିତ୍କାର। ଟିକ୍ରି ପୋଲିସର ଏକ ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀ ସେଦିନ ସଂଗ୍ରାମୀ ପଦ୍ମଲୋଚନ ପାତ୍ରଙ୍କ ଘର ଚାରିପଟେ ଘେରି ଯାଇଥିଲେ। ପଦ୍ମଲୋଚନ ଥିଲେ ସେହି ମାଟିର ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର, ଯିଏ ଦରବାର ସରକାର ଓ ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସାରା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରିବା ପୋଲିସ ପାଇଁ ସହଜ ନଥିଲା। କିଛି ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ସେହି ପୁଞ୍ଜିଗୁମା ଗାଁରେ ହିଁ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଏବଂ ପୋଲିସ୍ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଆସିଥିବା ବେଳେ, ପଦ୍ମଲୋଚନ ନିଜ ସୁଚତୁର ବୁଦ୍ଧି ବଳରେ ମୁଣ୍ଡରେ ପଗଡି, କାନ୍ଧରେ ଟାଙ୍ଗିଆ ଓ ଅଣ୍ଟାରେ ଲେଙ୍ଗୁଟୀ ପିନ୍ଧି ଜଣେ ସାଧାରଣ ଆଦିବାସୀ ବେଶରେ ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଧୂଳି ଦେଇ ବାହାରି ଆସିଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ହିଁ ଆଦିବାସୀ ଭାଷାରେ "ସେ ଏଠାରେ ନାହିଁ" ବୋଲି ପୋଲିସକୁ କହି ସେମାନଙ୍କ ଗାଡ଼ିରେ ବସି ଚତୁରତାର ସହ ରାୟଗଡ଼ା ଖସି ଯାଇଥିଲେ। ଏପରିକି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବା ପାଇଁ ଭବାନୀପାଟଣା ସରକାର ୧୦୦୦ ଟଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଛଦ୍ମବେଶରେ ସେହି ଭବାନୀପାଟଣା ଗଡ଼କୁ ଯାଇ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାମୀର ଏ...