କାଶୀପୁରର ସେହି କଳା ରଜ: ଏକ ଅଭୁଲା ସ୍ମୃତି

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୩

# କାଶୀପୁରର ସେହି କଳା ରଜ: ଏକ ଅଭୁଲା ସ୍ମୃତି

## ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ସ୍ନେହର ସେହି ଦୁଇ କିଲୋମିଟର

ଆଜିକୁ ପଚିଶ ବର୍ଷ ତଳର କାଶୀପୁର। ଆଜିକାଲି ଭଳି ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ରଜ ପର୍ବ ସେତେ ଧୁମ୍‌ଧାମ୍‌ରେ ପାଳନ ହେଉ ନଥିଲା। ସହରର କୋଳାହଳଠାରୁ ଦୂରରେ, ପାହାଡ଼ ଘେରା ସେହି ଶାନ୍ତ ଇଲାକାରେ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସାଧାରଣ ସ୍ପର୍ଶ ହିଁ ଆସୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ନିରୁତା ପରିବେଶକୁ ଉତ୍ସବମୁଖର କରିଦେଇଥିଲା କଟକରୁ ବଦଳି ହୋଇ ଆସିଥିବା ଏକ କୃଷି ଅଧିକାରୀଙ୍କ (Agriculture Officer) ପରିବାର।

ମୋ ବାପା ମଧ୍ୟ ସେହି କୃଷି ଅଫିସରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସମାନ କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଯୋଗୁଁ ଆମ ପରିବାର ଏବଂ ସେହି ଅଫିସର ସାର୍‌ଙ୍କ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତି ନିବିଡ଼, ଆତ୍ମୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା। ସେମାନେ ବ୍ଲକ୍ କ୍ଵାର୍ଟର୍ସରେ ରହୁଥିଲେ, ଯାହା ଆମ ଘରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ କିଲୋମିଟର ଦୂର ଥିଲା। ସେହି ଘରେ ଥିଲେ ସାର୍‌, ମାଉସୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସୁନା ଭଳି ଝିଅ 'ସିଲ୍‌ଭର୍'।

ଦୂରତା ଦୁଇ କିଲୋମିଟର ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମନର ଦୂରତା ଜମା ସେତିକି ନଥିଲା। ରଜ ଆସିଲେ ମାଉସୀ ଆମକୁ ନିଜ ଘରକୁ ଆଦରରେ ଡାକନ୍ତି। କାରଣ କାଶୀପୁରର ସେହି ସରକାରୀ କ୍ଵାର୍ଟର୍ସ ଭିତରେ ମାଉସୀ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଝୁଲଣା ବା ଦୋଳି ବାନ୍ଧିଥାନ୍ତି। ମୁଁ ଓ ସିଲ୍‌ଭର୍ ମିଶି ଦୋଳି ଖେଳୁ, ହସ-ଖୁସିରେ ସାରା ଘର କମ୍ପୁଥାଏ। ମାଉସୀ ନିଜ ହାତରେ ସୁଆଦିଆ ପୋଡ଼ପିଠା ତିଆରି କରି ଆମକୁ ଖୁଆନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ମିଠା ରଜପାନ ଓଠରେ ଚିପି ଦିଅନ୍ତି।

ରଜ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲେ। ଆମ ବାଡ଼ିରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ମେହେନ୍ଦି ଗଛ ଥାଏ। ବୋଉ ନିଜ ହାତରେ ସେହି ଗଛରୁ ପତ୍ର ତୋଳି, ଶିଳରେ ବାଟି ଏକ ପାତ୍ରରେ ଧରି ମାଉସୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ। ମାଉସୀ ବୋଉ ହାତରେ ଚମତ୍କାର ମେହେନ୍ଦିର ସାଧ କରିଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ବୋଉ ମଧ୍ୟ ମାଉସୀଙ୍କ ହାତକୁ ସଜାଇ ଦିଏ।

ମାଉସୀଙ୍କ ରୂପ ଆଜି ସ୍ମୃତି ପଟଳରେ ସତେଜ। ସେ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ଗୋରା ତକତକ ଚେହେରା, ସାଙ୍ଗକୁ ଦେହସାରା ସୁନା ଗହଣା ଏବଂ ପାଦରେ ସେ ସବୁବେଳେ ଲାଲ୍ ଅଳତା ଲଗାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନେହେଉଥିଲା ସାକ୍ଷାତ୍ କେହି ଜଣେ ଦେବୀ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଛନ୍ତି। ହେଲେ କିଏ ଜାଣିଥିଲା, ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ କାହାର ନଜର ଲାଗିଯିବ ବୋଲି!

---

## ଦ୍ଵିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଅନ୍ଧାର ରାତିର ପଦଶବ୍ଦ

ରଜର ସେହି ବିଶେଷ ଦିନ। ଦିନସାରା ଦୋଳି ଖେଳ, ପିଠାପଣା ଏବଂ ହସକୌତୁକରେ ସମୟ କେତେବେଳେ ବିତିଗଲା ଜଣାପଡ଼ିଲାନି। ସଞ୍ଜ ନଇଁବା ପରେ ଆମେ ମାଉସୀଙ୍କ ଘରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲୁ। ରାତି ବଢ଼ିବା ସହ କାଶୀପୁରର ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ଆହୁରି ନିଶବ୍ଦ ହୋଇଗଲା।

ସେତେବେଳେ ରାତି ପ୍ରାୟ ବାରୋଟି ବାଜିବ। ଚାରିଆଡ଼େ ଅନ୍ଧାର ଘୋଟି ରହିଥାଏ। ହଠାତ୍ ସେହି ସରକାରୀ କ୍ଵାର୍ଟର୍ସର କବାଟ ଉପରେ କାହାର ଭାରି ହାତ ବାଜିଲା— *ଖଟ୍, ଖଟ୍, ଖଟ୍...*

ମାଉସୀ ଭିତରୁ ସନ୍ତର୍ପଣରେ ପଚାରିଲେ, "କିଏ? ଏତେ ରାତିରେ କିଏ କବାଟ ବାଡ଼ଉଛ?"

ବାହାରୁ ଜଣେ କ୍ଷୀଣ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ସ୍ଵରରେ କହିଲା, "ମାଉସୀ! ମୁଁ ବହୁତ ବାଟରୁ ଚାଲି ଚାଲି ଆସୁଛି। ଭୀଷଣ ଥକି ଗଲିଣି, ଶୋଷରେ କଣ୍ଠ ଶୁଖିଯାଉଛି। ଟିକିଏ ପାଣି ମିଳିବ କି?"

ମାଉସୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଥିଲା କୋମଳ ଓ ଦୟାଳୁ। ଜଣେ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ମଣିଷର ଆକୁଳ ନିବେଦନ ସେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କୌଣସି ପରିଣାମ ନଭାବି ସେ ସହଜରେ କବାଟଟି ଖୋଲିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ କବାଟ ଖୋଲିବା ମାତ୍ରେ ବାହାରର ଶାନ୍ତ ପବନ ବଦଳରେ ଘର ଭିତରକୁ ପଶିଆସିଲା ଏକ ବିରାଟ କାଳବୈଶାଖୀ।

ସେହି ଅଜଣା ପଥିକ ପଛରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଗୋଟିଏ ସଂଘବଦ୍ଧ ଚୋର ଦଳ ହିଂସ୍ର ପଶୁ ଭଳି ଘର ଭିତରକୁ ଧସେଇ ପଶିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ମାଉସୀଙ୍କ ଦେହରେ ଚକ୍‌ଚକ୍ କରୁଥିବା ସେହି ସୁନା ଗହଣାଗୁଡ଼ିକ। ସେମାନେ ମାଉସୀଙ୍କୁ ଘେରିଯାଇ ଜୋର୍‌ଜବରଦସ୍ତ ଗହଣା ଛିଣ୍ଡାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ଏହା ଦେଖି ସାର୍ (ମଉସା) ସହ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସେହି ସଶସ୍ତ୍ର ଚୋରମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ନିରୀହ, ନିରସ୍ତ୍ର ଭଦ୍ରଲୋକ ସେହି ନିଷ୍ଠୁର ଅପରାଧୀଙ୍କ ଆଗରେ କେତେ ସମୟ ବା ତିଷ୍ଠିଥାନ୍ତେ? ଜଣେ ଚୋର ଏକ ଶକ୍ତ ବାଡ଼ିରେ ମଉସାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ପ୍ରହାର କଲା। ଗଭୀର ଆଘାତ ଯୋଗୁଁ ମଉସା ରକ୍ତ ଜୁଡ଼ୁବୁଡ଼ୁ ଅବସ୍ଥାରେ ସେହିଠାରେ ହିଁ ମୂର୍ଚ୍ଛା ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।

ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ଛୋଟ ଝିଅ ସିଲ୍‌ଭର୍ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଖଟ ତଳେ ଲୁଚିଗଲା। ତା'ର ସେହି କୁନି ଆଖିରେ ଥିଲା କେବଳ ମୃତ୍ୟୁର ଆଶଙ୍କା। ସ୍ଵାମୀ ମୂର୍ଚ୍ଛାଗତ, ଝିଅ ଭୟଭୀତ— ଏଭଳି ଏକ ଚରମ ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମାଉସୀ ନିଜ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଇଲେ ନାହିଁ। ବୀରାଙ୍ଗନା ଭଳି ସେ ନିଜ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ସାହସ ସଞ୍ଚୟ କଲେ ଏବଂ ଘରେ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଦର୍ପଣ (ବୁରା ଦର୍ପଣ) ସାହାଯ୍ୟରେ ସେହି ଚୋରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

---

## ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ରବଣା ଡ୍ରାଇଭରର ବୀରତ୍ଵ

ଲୁଟ୍‌ପାଟ୍ କରୁ କରୁ ଜଣେ ଚୋର ହାତରେ ଥିବା ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍‌ଟିକୁ ବାହାର ଆଡ଼କୁ ଫିଙ୍ଗିଲା। ସେହି ଆଲୋକର ରଶ୍ମି ଯାଇ ପଡ଼ିଲା ପାଖରେ ରହୁଥିବା ରବଣା ଡ୍ରାଇଭରଙ୍କ ଘର ଉପରେ।

ରବଣା ଥିଲା ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହୃଷ୍ଟପୃଷ୍ଟ, ବଳବାନ ଏବଂ ପରୋପକାରୀ ମଣିଷ। ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ବିପଦରେ ସେ ସବୁବେଳେ ଠିଆ ହେଉଥିଲା। ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଏବଂ କ୍ଵାର୍ଟର୍ସରୁ ଆସୁଥିବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ପାଟିତୁଣ୍ଡ ଶୁଣି ତାଙ୍କ ଘରର ଛୋଟ ପିଲାଟି କାନ୍ଦି ଉଠିଲା। રବଣାର ସ୍ତ୍ରୀ ଚମକି ପଡ଼ି କହିଲେ, "ଏତେ ରାତିରେ କିଏ ବାହାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ମାରୁଛି? ଦେଖ ତ, କିଛି ଗଣ୍ଡଗୋଳ ହେଉଛି କି?"

ରବଣା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବିଛଣାରୁ ଉଠି ବାହାରକୁ ଆସିଲା। ଅନ୍ଧାରରେ ସାର୍‌ଙ୍କ କ୍ଵାର୍ଟର୍ସ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ସେ ବୁଝିଗଲା ଯେ ଭିତରେ ଚୋର ପଶିଛନ୍ତି। ବିନା ଦ୍ଵିଧାରେ, ସେ ନିଜ ଘରୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଠେଙ୍ଗା ଧରି ମାଉସୀଙ୍କ ଘର ଅଭିମୁଖେ ଦୌଡ଼ିଲା। ଘର ଭିତରକୁ ପଶି ସେ ଏକାକୀ ସେହି ଚୋର ଦଳ ସହ ଲଢ଼େଇ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲା। ଠେଙ୍ଗାର ମାଡ଼ରେ ଚୋରମାନେ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

ଏହି ସଂଘର୍ଷ ସମୟରେ, ରବଣା ଜଣେ ଚୋରର ମୁହଁରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା କପଡ଼ାକୁ ଜୋରରେ ଟାଣି ଖୋଲିଦେଲା। ଚୋରର ଚେହେରା ଦେଖି ରବଣା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କିଛି ସମୟ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ସେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲା, "ଆରେ! ତୁ... ତୁ ସେହି ଟିଭି କଭର (TV Cover) ବିକାଳି ନା!"

ପରଦା ଉଠିଯାଇଥିଲା। ଗତ କିଛି ଦିନ ହେବ କିଛି ଲୋକ ଟିଭି କଭର ବିକ୍ରି କରିବା ବାହାନାରେ ସେହି ସାରା ଅଞ୍ଚଳରେ ବୁଲୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ବେପାରୀ ନଥିଲେ, ବରଂ ଦିନବେଳେ କେଉଁ ଘରେ କେତେ ସୁନା-ଗହଣା ଅଛି ଏବଂ କେଉଁଠି ଲୁଟ୍ କରିବା ସହଜ ହେବ, ତା'ର ରେକି (Rake) କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କେବଳ ଏକ ସଠିକ୍ ସମୟ ଓ ସୁଯୋଗକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ନିଜର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ଧରାପଡ଼ିଯିବା ଭୟରେ ଚୋରମାନେ ହିଂସ୍ର ହୋଇଉଠିଲେ। ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ରବଣା ବଞ୍ଚି ରହିଲେ ସେମାନେ ପୋଲିସ ହାତରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ପଛପଟୁ ଆସି ରବଣାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଏକ ଧାରୁଆ ଛୁରୀ ଭୁସିଦେଲା।

---

## ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଜଣେ ବୀରର ବିଦାୟ

ଛୁରୀ ଆଘାତରେ ରାବଣାଙ୍କ ଶରୀର ରକ୍ତାକ୍ତ ହୋଇଗଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସାହସ ଭାଙ୍ଗି ନଥିଲା। ସେହି କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସଂଗ୍ରାମ ଜାରି ରଖିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସଂଘର୍ଷ ଚାଲୁ ଚାଲୁ ପୂର୍ବ ଆକାଶ ଫର୍ଚ୍ଚା ହେଲା, ସକାଳର ଆଲୋକ ଦେଖାଗଲା। ଗ୍ରାମବାସୀ ଜାଗ୍ରତ ହେବା ଆଶଙ୍କାରେ ସବୁ ଚୋର ଲୁଟ୍ ସାମଗ୍ରୀ ସହ ସେଠାରୁ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ।

ସେତେବେଳର କାଶୀପୁରରେ ଆଜି ଭଳି ଯୋଗାଯୋଗ ବା ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ (Ambulance) ର କୌଣସି ସୁବିଧା ନଥିଲା। ଏକମାତ୍ର ସହାରା ଥିଲା 'ହନୁମାନ ବସ୍', ଯାହା ସେହି ସମୟରେ ରାୟଗଡ଼ା ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଥିଲା। ରକ୍ତ ଜୁଡ଼ୁବୁଡ଼ୁ ରବଣା ଡ୍ରାଇଭରଙ୍କୁ ସେହି ବସ୍‌ରେ ଅତି କଷ୍ଟରେ ରାୟଗଡ଼ା ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ନିଆଗଲା।

କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳକୁ ବହୁତ ବିଳମ୍ବ ହୋଇସାରିଥିଲା। ପ୍ରଚୁର ରକ୍ତସ୍ରାବ ଯୋଗୁଁ ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କୁ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ 'ମୃତ' ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ଜଣେ ନିଃସ୍ଵାର୍ଥପର, ସାହସୀ ଏବଂ ଭଲ ମଣିଷ ପରୋପକାର କରିବାକୁ ଯାଇ ଏ ଦୁନିଆରୁ ସଦାଦିନ ପାଇଁ ବିଦାୟ ନେଇଗଲେ।

---

## ଉପସଂହାର: ସ୍ମୃତିର ପୃଷ୍ଠା

ଏହି ରକ୍ତାକ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟ ପରେ କାଶୀପୁରର ସେହି କ୍ଵାର୍ଟର୍ସ ଆଉ ପୂର୍ବଭଳି ରହିଲା ନାହିଁ। ମଉସା ସେହି କଷ୍ଟଦାୟକ ସ୍ମୃତିକୁ ସହି ନପାରି ସେଠାରୁ ବଦଳି (Transfer) ମାଗି ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ସେହି ଝୁଲଣା, ସେହି ପୋଡ଼ପିଠାର ମହକ ଏବଂ ହସର ସେହି ଦୁଇ କିଲୋମିଟରର ସମ୍ପର୍କ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଦୂରେଇଗଲା।

ଆଜି ସେହି ଘଟଣାକୁ ୨୫ ବର୍ଷ ବିତିଗଲାଣି। ସମୟ ବଦଳିଛି, କାଶୀପୁର ବଦଳିଛି ଏବଂ ରଜ ପାଳନର ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଛି। କିନ୍ତୁ ଆଜି ବି ଯେତେବେଳେ ମାଟିରୁ ପୋଡ଼ପିଠାର ବାସ୍ନା ଆସେ, ଯେତେବେଳେ କେଉଁଠି ଦୋଳିର କିରିକିରି ଶବ୍ଦ ଶୁଭେ, ମୋ ମନ ଚାଲିଯାଏ ସେହି ପଚିଶ ବର୍ଷ ତଳର ଅତୀତକୁ। ମୋ ଆଖି ଆଗରେ ଭାସିଉଠେ ମାଉସୀଙ୍କ ସେହି ଅଳତାଲଗା ସୁନ୍ଦର ପାଦ ଏବଂ ତା' ପଛେ ପଛେ ମନକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିଦିଏ ରଜର ସେହି ରକ୍ତାକ୍ତ କଳା ରାତ୍ରିର ଅଭୁଲା କାହାଣୀ।