କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୫
ଉପାନ୍ତର ଅଗ୍ନିଶିଖା (ରାଜମାତା ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଦେବୀ)
## ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଷଢ଼େଇକଳାରୁ କାଶୀପୁର
ସେତେବେଳେ ସମୟ ଥିଲା ୧୮୯୨ ମସିହା। ବିହାରର (ବର୍ତ୍ତମାନର ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ) ସଂସ୍କୃତିସମ୍ପନ୍ନ ଷଢ଼େଇକଳା ରାଜପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏକ କନ୍ୟା ରତ୍ନ— ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା। ପିଲାଦିନୁ ହିଁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିଲା ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଏବଂ ମନରେ ଥିଲା ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ପ୍ରବଳ ଆକାଂକ୍ଷା। ମାତୃଭାଷା ସହ ସଂସ୍କୃତ, ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ ସେ ଅଳ୍ପ ବୟସରୁ ଗଭୀର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ହାସଲ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚକିତ କରିଦେଇଥିଲେ।
ଦିନ ଗଡ଼ିଲା, ଏବଂ ୧୯୦୬ ମସିହାରେ ମାତ୍ର ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ବଧୂ ସାଜି ପାଦ ଥାପିଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ‘କାଶୀପୁର’ର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ। ସେଠାକାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଯେତିକି ମନୋରମ ଥିଲା, ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର କ୍ରୂରତା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନଜୀବନର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ସେତିକି ହିଁ ହୃଦୟବିଦାରକ ଥିଲା।
---
## ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ବିପ୍ଳବର ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ୟୋକ୍ତା
ପରାଧୀନ ଭାରତର ସେହି ଅନ୍ଧକାରମୟ ସମୟରେ, ଯେଉଁଠି ନାରୀମାନେ ଅନ୍ତଃପୁରର ଚାରିକାନ୍ଥ ଭିତରେ ଆବଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାଣୀ ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଏକ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ କେବଳ ରାଜପ୍ରାସାଦର ସୁଖ-ବିଳାସରେ ବୁଡ଼ି ରହିଲେ ନାହିଁ। କାଶୀପୁର ଭଳି ଏକ ଦୁର୍ଗମ, ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନରେ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଉଠିଲା।
> **"ସ୍ୱାଧୀନତା କାହାର ଭିକ୍ଷା ନୁହେଁ, ଏହା ଆମର ଜନ୍ମଗତ ଅଧିକାର।"** – ଏହି ସଂକଳ୍ପ ନେଇ ସେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଦ୍ରୋହର ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କଲେ। ସେ ସାଜିଲେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର 'ବିପ୍ଳବର ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ୟୋକ୍ତା'।
---
## ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ଆଦିବାସୀ ସେବା ଓ 'କାଶୀପୁର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଘ'
କାଶୀପୁରର ସରଳ, ନିରୀହ ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଓ ଜମିଦାରମାନଙ୍କ ଶୋଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଦେବୀ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ସେ କେବଳ ଶାସକ ନୁହେଁ, ଜଣେ ମା' ସଦୃଶ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ଗଠିତ ହେଲା:
* **କାଶୀପୁର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଘ:** ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଦେଶପ୍ରେମର ମନ୍ତ୍ରରେ ଦୀକ୍ଷିତ କରୁଥିଲା।
* **ଆଦିବାସୀ ସେବା ମଣ୍ଡଳ:** ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ସାଜି ସେ ଅବହେଳିତ ଜନଜାତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଜାଗରଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
---
## ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ: ସାହିତ୍ୟର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ପ୍ରଥମ ଛପାଖାନା
ରାଜମାତା ଜାଣିଥିଲେ ଯେ କେବଳ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନୁହେଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ଚେତନାର ବିପ୍ଳବ ଆଣିହେବ। କାଶୀପୁର ଇତିହାସରେ ସେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଡ଼ିଲେ— **କାଶୀପୁରରେ ପ୍ରଥମ ଛପାଖାନା (ମୁଦ୍ରଣାଳୟ)** ସ୍ଥାପନ କରି।
ତାଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରତି ଥିବା ଅଗାଧ ପ୍ରେମର ପ୍ରତିଫଳନ ସ୍ୱରୂପ ସେ ନିଜେ ରଚନା କଲେ ଭକ୍ତିରସଭରା ପଦ୍ୟାବଳୀ **‘ଅଷ୍ଟ କାଳ ଲୀଳା ପଦ୍ୟାବଳୀ’**। ନିଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଛପାଖାନାରେ ଏହାକୁ ମୁଦ୍ରଣ କରି ସେ ଜନମାନସରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ସହ ଭାଷାପ୍ରୀତିର ବୀଜ ବପନ କରିଥିଲେ।
---
## ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ: ସ୍ନେହମୟୀ ରାଜମାତା
ସେ ଥିଲେ:
* **ସ୍ନେହମୟୀ ଓ ଦୟାବତୀ:** ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସେ ଅଶ୍ରୁ ବିସର୍ଜନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜର ଭଣ୍ଡାର ଖୋଲି ଦେଉଥିଲେ।
* **ଧର୍ମପରାୟଣା:** ସଦାସର୍ବଦା ଈଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱାସୀ ଏବଂ ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ।
* **ମିଷ୍ଟଭାଷିଣୀ:** ତାଙ୍କର ମଧୁର ବଚନ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ର କରିଦେବାର କ୍ଷମତା ରଖୁଥିଲା।
### ଉପସଂହାର
ଜଣେ ରାଜପରିବାରର ବଧୂ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦେଶମାତୃକାର ମୁକ୍ତି, ଭାଷାର ସେବା ଏବଂ ଗରିବ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ସେ ଯେଉଁ ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କୁ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଅମର କରିଦେଇଛି। ରାଜମାତା ଶମ୍ଭୁପ୍ରିୟା ଦେବୀ କେବଳ ଜଣେ ରାଣୀ ନଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ଏକ ଅନିର୍ବାଣ ଅଗ୍ନିଶିଖା।
---
ମାନସ କୁମାର ସାହୁ
No comments:
Post a Comment