କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୪
## ## ଅଧ୍ୟାୟ ୧: ସ୍ମୃତିର ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସକାଳ (ଅତୀତର କାହାଣୀ)
ଆଶ୍ୱିନ ମାସର କାକରଭିଜା ସକାଳ। କାଶୀପୁର ରାଜବାଟିର ଟିଣ ଛପର ଓ ଧଳା ପ୍ରାଚୀର ଉପରେ ଶରତର କୋମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡ଼ି ଏକ ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା। ପ୍ରାସାଦ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ବଗିଚାର ସବୁଜ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଶୀତଳ ପବନରେ ଦୋହଲି ଯେମିତି କହୁଥିଲେ— "ମା’ ଆସୁଛନ୍ତି!"
ରାଜବାଟିର ପ୍ରଶସ୍ତ ବାରଣ୍ଡାରେ ଗମ୍ଭୀର ପଦଚାରଣା କରୁଥିଲେ ରାଜା ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆବେଗ। ଦଶହରା ପାଖେଇ ଆସୁଛି, କାଶୀପୁରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପର୍ବ। ଏହି ସମୟରେ ସାରା ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଜାମାନେ ରାଜବାଟି ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ରହିଥାନ୍ତି। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପୂଜା ଆରାଧନା ଏବଂ ଲାଖ ମରା ଯାତ୍ରାର ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ରାଜବଂଶ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା।
"ରୁଦ୍ର! ପୂଜାର ପ୍ରସ୍ତୁତି କେତେଦୂର ଗଲା?" — ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ପଛକୁ ଚାହିଁଲେ ରାଜା। ଧଳା ଶାଢ଼ୀ ପରିହିତା, ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଚେହେରା ଓ ଆଖିରେ ମାତୃସୁଲଭ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ନେଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ରାଜମାତା ଶମ୍ଭୁପ୍ରୀୟା ଦେବୀ।
ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ମା’ଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ, "ପ୍ରଣାମ ମା! ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଠିକ୍ ଚାଲିଛି। ସେବକମାନେ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଗର୍ଭଗୃହ ଓ ସିଂହାସନ ମାର୍ଜନା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଚଳିତ ବର୍ଷର ଦଶହରା ଯେମିତି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ସ୍ମରଣୀୟ ହେବ, ସେଥିପ୍ରତି ମୁଁ ନିଜେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି।"
ରାଜମାତା ସନ୍ତୋଷର ହସଟିଏ ହସିଲେ। ସେ ରାଜବାଟିର ସେଇ ପୁରୁଣା ପାହାଚ ଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହିଁଲେ, ଯେଉଁଠି ଦିନେ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ପଡ଼ିଥିଲା। ସେ କହିଲେ, "ମନେରଖିବୁ ରୁଦ୍ର, ଏହି ରାଜବାଟି କେବଳ ଇଟା-ପଥରର ଘର ନୁହେଁ, ଏହା କାଶୀପୁରବାସୀଙ୍କ ଭରସାର କେନ୍ଦ୍ର। ଆଉ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଆମ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ। ମା’ଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ବିନା ଏହି ରାଜପ୍ରାସାଦର କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।"
କାଶୀପୁରର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବୀ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରୁ ଘଣ୍ଟ ଓ ଶଙ୍ଖର ମହୁରୀ ସ୍ୱର ଭସି ଆସିଲା। ରାଜା ଓ ରାଜମାତା ଉଭୟ ଅନ୍ତଃପୁରରୁ ବାହାରି ମା’ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗଲେ। ମା’ଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଅଥଚ ତେଜୋମୟୀ ରୂପ ଦେଖିଲେ ମନର ସବୁ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଯାଉଥିଲା। ମା’ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆରତି ସମୟରେ ରାଜା ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ସଂକଳ୍ପ କଲେ— କାଶୀପୁରର ମାଟିରେ ଯେମିତି କେହି କ୍ଷୁଧାର୍ତ ନ ରୁହନ୍ତି, ସବୁରି ମନରେ ଯେମିତି ଦଶହରା ଆନନ୍ଦ ଭରିଦିଏ।
---
## ## ଅଧ୍ୟାୟ ୨: ସମୟର କ୍ରୂର ଚକ୍ର ଓ ଭଗ୍ନ ଅବଶେଷ (ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି)
କିନ୍ତୁ ସମୟ ଏକାଭଳି ରହେନାହିଁ। ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା... କାଶୀପୁର ମାଟିରେ ଅନେକ ଶରତ ଆସିଲା ଆଉ ଗଲା। ଆଜି ସେଇ ପୁରୁଣା ଦିନର କୋଳାହଳ ଆଉ ନାହିଁ। ଆଜି ରାଜା ନାହାନ୍ତି, କି ସେହି ରାଜପ୍ରଥା ନାହିଁ। ସମୟର କ୍ରୂର ପଞ୍ଝାରେ ସବୁ କିଛି ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ହଜିଯାଇଛି।
ଆଜିର କାଶୀପୁର ରାଜବାଟିକୁ ଦେଖିଲେ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଚାଲିଆସେ,। ରାଜପ୍ରାସାଦର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଗ୍ନପ୍ରାୟ। ଯେଉଁ କାନ୍ଥ ଦିନେ ରାଜକୀୟ ବୈଭବ ଏବଂ ଶମ୍ଭୁପ୍ରୀୟା ଦେବୀଙ୍କ ଶାସନର ସାକ୍ଷୀ ଥିଲା, ଆଜି ସେଠି ବଣୁଆ ଲତା, ଅନାବନା ଗଛ ଓ ଅରଣ୍ୟ ମାଡ଼ିଗଲାଣି। କାନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗି ମାଟିରେ ମିଶିବାକୁ ବସିଲାଣି। ଛପରଗୁଡ଼ିକ କଳଙ୍କିତ ହୋଇ ଖସିପଡ଼ୁଛି ଏବଂ ସିଂହଦ୍ୱାରର ସେଇ ପୁରୁଣା ପଥରଗୁଡ଼ିକ ଯେମିତି ନିଜର ଭାଗ୍ୟକୁ ନେଇ ନିଃଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ରାଜବାଟିର ଅଗଣାରେ ଏବେ କେବଳ ଶୁଖିଲା ପତ୍ରର ମର୍ମର ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଏକ ଶୂନ୍ୟତା ବିରାଜମାନ କରୁଛି।
ରାଜପ୍ରାସାଦର ଏହି ଦେଶାନ୍ତର ରୂପ ଦେଖି ଗାଁର ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମଉସା ମାନେ ସେହି ଭଙ୍ଗା ପଥର ଧାରରେ ବସି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ପକାନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ପୋଛି ଗାଁର ପିଲାମାନଙ୍କୁ କହନ୍ତି— *"ଏଇ ସେଇ ପ୍ରାସାଦ, ଯେଉଁଠି ଦିନେ ଦଶହରା ସମୟରେ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ନଛତ୍ର ଖୋଲୁଥିଲା। ରାଜା ସାହେବ ନିଜେ ଆସି ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁଖଦୁଃଖ ବୁଝୁଥିଲେ। ଆଜି ରାଜା ନାହାନ୍ତି କି ସେହି ରାଜପଣ ନାହିଁ, ବାକି ରହିଯାଇଛି କେବଳ ଏହି ଭଙ୍ଗା କାନ୍ଥର କାହାଣୀ।"*
---
## ## ଅଧ୍ୟାୟ ୩: ଭଗ୍ନ ସ୍ତୂପରେ ବି ଜୀବିତ ଭକ୍ତି (ଉପସଂହାର)
ପ୍ରାସାଦ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ କାଶୀପୁରବାସୀଙ୍କ ମନରୁ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ଭକ୍ତିକୁ ସମୟ ଆଦୌ କମାଇ ପାରିନାହିଁ। ଆଜି ବି ଆଶ୍ୱିନ ମାସ ଆସିଲେ, ସେହି ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଭଗ୍ନ ପ୍ରାସାଦର ପରିବେଶ ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ନୂଆ ଚେତନା ଜାଗିଉଠେ। ରାଜବାଟିର ବାହ୍ୟ ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଲୋକଙ୍କ ଆସ୍ଥା ଆଜି ବି ଅତୁଟ।
ଗାଁର ନୂତନ ପିଢ଼ିର ଯୁବକମାନେ ଏବେ ଏହି ଐତିହ୍ୟକୁ ସମ୍ଭାଳିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭଙ୍ଗା ପ୍ରାଚୀରର ଚାରିପାଖ ସଫା କରନ୍ତି। ଦଶହରା ଦିନ ଯେତେବେଳେ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ପୁରୁଣା ବାରଣ୍ଡାରୁ ଆଜି ବି ଶଙ୍ଖ ଓ ମହୁରୀର ସ୍ୱର ଗୁଞ୍ଜରିତ ହୋଇଉଠେ।
ରାଜବାଟିର ସେହି ଶୂନ୍ୟତା ଭିତରେ ସେଦିନ ଯେମିତି ରାଜା ରୁଦ୍ରପ୍ରତାପ ଏବଂ ରାଜମାତାଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆତ୍ମା ଆଶୀର୍ବାଦ ଢାଳିଦିଏ। କାଶୀପୁରର ଲୋକେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି— ରାଜା ଶାରୀରିକ ଭାବେ ନାହାନ୍ତି ସତ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭଗ୍ନ ପ୍ରାସାଦର ପ୍ରତିଟି ଧୂଳିକଣାରେ ତାଙ୍କର ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟତା, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ମା’ ମାଣିକେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ମହିମା ଆଜି ବି ଅମର ହୋଇ ରହିଛି। ସେହି ଭଗ୍ନ ପ୍ରାଚୀର ହିଁ କାଶୀପୁରର ମୂକ ସାକ୍ଷୀ ଆଉ ଗୌରବର ପ୍ରତୀକ।
---
ମାନସ କୁମାର ସାହୁ
No comments:
Post a Comment