ଅମର ସଂଗ୍ରାମୀ ଆପୁଡୁ ସାହୁ: କାଶୀପୁରର ବିପ୍ଳବୀ ଗାଥା

କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୯

ଅମର ସଂଗ୍ରାମୀ ଆପୁଡୁ ସାହୁ: କାଶୀପୁରର ବିପ୍ଳବୀ ଗାଥା

### ଉପକ୍ରମ: ସରକାରୀ ଚାକିରିରୁ ସଂଗ୍ରାମର ମଇଦାନ

ତତ୍କାଳୀନ କଳାହାଣ୍ଡି ଇଷ୍ଟେଟ୍‌ର ଜମିଦାରୀ ଅଞ୍ଚଳ (ବର୍ତ୍ତମାନର ରାୟଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ଅନ୍ତର୍ଗତ) କାଶୀପୁରର ପାର୍ବତ୍ୟ ମାଟିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଆପୁଡୁ ସାହୁ। ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ନିର୍ଭୀକ, ଦେଶପ୍ରେମୀ, ସ୍ୱାଧୀନଚେତା ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦେଶାତ୍ମବୋଧ ଓ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ସେ ବ୍ରିଟିଶ ତଥା ସ୍ଥାନୀୟ ଗଡ଼ଜାତ ଶାସନର ଶୋଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ଦେଶପ୍ରେମର ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ନିଜର ସରକାରୀ ଚାକିରିକୁ ତୁଚ୍ଛ ମନେକରି ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଜନସେବା ତଥା ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଝାସ ଦେଇଥିଲେ।

### ଆଦିବାସୀ ସେବାମଣ୍ଡଳ ଗଠନ ଓ ଶିକ୍ଷାର ବିପ୍ଳବ

ଆପୁଡୁ ସାହୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଚେତନତା ବିନା ଶୋଷଣମୁକ୍ତ ସମାଜ ଗଠନ ଅସମ୍ଭବ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରେରଣା ଓ ନେତୃତ୍ୱରେ **୭ ଜୁନ୍ ୧୯୪୬** ଦିନ କାଶୀପୁରଠାରେ **"ଆଦିବାସୀ ସେବାମଣ୍ଡଳ"** ନାମକ ଏକ ସଂଗଠନ ଜନ୍ମଲାଭ କଲା ଏବଂ ସେ ଏହାର **ସଭାପତି** ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ।

* ତାଙ୍କର ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ସଭାପତିତ୍ୱରେ ସେବାମଣ୍ଡଳ ପକ୍ଷରୁ ସଂଗୃହୀତ ଅର୍ଥ ବଳରେ ଆଦିବାସୀ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ **୧୪ ଗୋଟି ଚାଟଶାଳୀ** ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା।

* ଏହି ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ କେବଳ ଅକ୍ଷର ଜ୍ଞାନ ଦିଆଯାଉ ନଥିଲା, ବରଂ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ କରିବା ପାଇଁ କପାଚାଷ, ସମାଜ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ନିବାରଣ ଏବଂ ନିଶା ନିବାରଣ ଭଳି କଂଗ୍ରେସର ଗଠନମୂଳକ ନୀତି ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଉଥିଲା।

* ୧୨ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୪୭ରେ ଆଦିବାସୀ ସେବାମଣ୍ଡଳକୁ ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ କରିବାକୁ ଗଠିତ ବଡ଼ କମିଟିରେ ମଧଃ ସେ ସଭାପତି ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ସଂଗ୍ରାମକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ।

### ରାଜଦରବାରଙ୍କ ଦମନଲୀଳା ଓ କିଆ ଝୋଲାରେ ଲୁଚକାଳି ସଂଗ୍ରାମ

ଆପୁଡୁ ସାହୁଙ୍କ ଏହି ଜନଜାଗରଣ ଆନ୍ଦୋଳନ ଗଡ଼ଜାତର ଶାସକଙ୍କ ନିଦ ହଜାଇ ଦେଇଥିଲା। କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ଓ ଭୀତତ୍ରସ୍ତ ହୋଇ କଳାହାଣ୍ଡି ଦରବାର ସରକାର **୧୪ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୪୭** ଦିନ ଆଦିବାସୀ ସେବାମଣ୍ଡଳକୁ "ବେଆଇନ" ଘୋଷଣା କଲେ।

> **ମୁଣ୍ଡକାଟ ଆଦେଶ ଓ କିଆ ଝୋଲାର ସଂଗ୍ରାମ:** ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚପାଇଦେବା ପାଇଁ ଗଡ଼ଜାତ ସରକାର ଏଭଳି ଚରମ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ ଯେ, ଆପୁଡୁ ସାହୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକାଟି ଆଣିଲେ ୧୦୦୦ ଟଙ୍କା ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ ବୋଲି ରାଜଦରବାର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁର ଏହି ଆହ୍ୱାନକୁ ଖାତିର ନକରି ଆପୁଡୁ ସାହୁ ରାୟଗଡ଼ାର ଏକ ଗହଳିଆ **'କିଆ ଝୋଲା'** ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଦିନ ଲୁଚି ରହି ସେଠାରୁ ହିଁ ଅତି ଚତୁରତାର ସହ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ପରିଚାଳନା କରିଥିଲେ।

ଏହି ସଂକଟ ସମୟରେ ଆଦିବାସୀ ସେବାମଣ୍ଡଳ ପାଇଁ ଅର୍ଥର ଘୋର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏଥିପାଇଁ ସେ ଏକ ଅଭିନବ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଘରେ ଥିବା ଏକ **ବଡ଼ ଚାବି**କୁ ସେ ସଂଗଠନର ସଭ୍ୟମାନଙ୍କ ହାତରେ ପଠାଉଥିଲେ। ସେହି ବିରାଟ ଚାବିଟିକୁ ଦେଖିଲେ ଲୋକେ ଆପଣାଛାଏଁ ବୁଝିଯାଉଥିଲେ ଯେ **"ସଭାପତି ବୁଢ଼ା"** ଏହି ସଙ୍କେତ ପଠାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାହା ଦେଖି ବିନା ଦ୍ୱିଧାରେ ଜନସାଧାରଣ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଇ ଦେଉଥିଲେ।

### ଐତିହାସିକ ରୂପକଣା ସଭା ଓ ଅସହଯୋଗ ନିଷ୍ପତ୍ତି

ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଅଳରେ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜାଙ୍କ ଜୁଲୁମ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଜାରି ରହିଥିଲା। ଏହାର ଦୃଢ଼ ମୁକାବିଲା ପାଇଁ **୧୦ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୭** ଦିନ ରୂପକଣାଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ସଭାର ଆୟୋଜନ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଆପୁଡୁ ସାହୁ ସଭାପତିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେହି ସଭାରେ ସେ ଗଡ଼ଜାତ ଶାସକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୃଢ଼ ଦାବି ରଖିଥିଲେ ଯେ ସେବାମଣ୍ଡଳ ଉପରୁ ବେଆଇନ ଆଦେଶ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଉ ଏବଂ ଆଦାୟ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଜୋରିମାନା ଅର୍ଥ ଫେରସ୍ତ କରାଯାଉ। ଦାବି ପୂରଣ ନହେଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅହିଂସା ନୀତିରେ "ଆଇନ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ" କରିବାକୁ ସେ ପ୍ରକମ୍ପିତ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ।

### ଓଡ଼ିଶା ଗଡ଼ଜାତ କଂଗ୍ରେସର ବିଧାୟକ ଓ ଓଜସ୍ୱିନୀ ବାଗ୍ମିତା

ଆପୁଡୁ ସାହୁଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଓ ନେତୃତ୍ୱକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ **୩ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୧୯୪୮** ଦିନ ଗଠିତ ଓଡ଼ିଶା ଗଡ଼ଜାତ କଂଗ୍ରେସର **୩୬ ଜଣ ବିଧାୟକଙ୍କ** ମଧ୍ୟରୁ ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ମାନ୍ୟବର ବିଧାୟକ ଭାବେ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ସୁବକ୍ତା ଏବଂ ଓଜସ୍ୱୀ ବାଗ୍ମୀ। କାଶୀପୁରର ଲାଖମରା ପଡ଼ିଆରେ ଆୟୋଜିତ ଐତିହାସିକ ସାଧାରଣ ସଭାରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ମଞ୍ଚକୁ ଆସି ନିଜର **ଓଜସ୍ୱିନୀ ଭାଷଣ** ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣି ହଜାର ହଜାର ଜନସାଧାରଣ ନିସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳରୁ କୁସଂସ୍କାର ଦୂର କରି ସମାଜ ଗଠନ ପାଇଁ ସଙ୍କଳ୍ପବଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ।

### ଶେଷ ଜୀବନ: 'ଶାନ୍ତି କୁଟୀର' ଓ ନୀରବ ଅଭିମାନ

ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ଗଡ଼ଜାତଗୁଡ଼ିକର ମିଶ୍ରଣ ପରେ, ଆପୁଡୁ ସାହୁ କ୍ଷମତା କିମ୍ବା ରାଜନୈତିକ ସୁଖବିଳାସ ପଛରେ ଗୋଡ଼ାଇ ନଥିଲେ। ସେ ନିଜର ସେହି ପ୍ରିୟ ଚାଷ ଗାଁ **କଳଖାନି**କୁ ଫେରିଆସିଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ସାଧାରଣ ମାଟିର ଘରଟିଏ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ ରଖିଥିଲେ **'ଶାନ୍ତି କୁଟୀର'**। ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କର ସାନ ଭାଇ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ପୂଜାରୀ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାରର ଭାର ବହନ କରିଥିଲେ।

ସାରା ଜୀବନ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ହକ‌୍ ପାଇଁ ଲଢ଼ିଥିବା ଏହି ମହାନ ନେତା ନିଜର ଶେଷ ଜୀବନ ସେହି 'ଶାନ୍ତି କୁଟୀର'ର ନିରାଡ଼ମ୍ବର ପରିବେଶରେ କାଟିଥିଲେ। ମାତ୍ର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ବିଷୟ, ଜୀବନର ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଘୋର ଆର୍ଥିକ ଅଭାବ ଓ ଅନେକ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଯେଉଁ ମଣିଷଟି ଦିନେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ କାହା ଆଗରେ ହାତ ପାତି ନଥିଲେ। ଏହିଭଳି ଅଭାବ ଅନାଟନ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରି ଅବଶେଷରେ **୧୯୭୦ ମସିହାରେ** ଏହି ମହାନ ସଂଗ୍ରାମୀ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।

### ଉପସଂହାର: ଅମର ପ୍ରୟାଣ ଓ ରାଜକୀୟ ବିଦାୟ

ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ସମଗ୍ର କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳକୁ ସ୍ତବ୍ଧ ଓ ଶୋକାକୁଳ କରିଦେଇଥିଲା। ଏହି ଅକୁତୋଭୟ ବୀରଙ୍କ ମହାପ୍ରୟାଣ ସମୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଶିକ୍ଷକ **ରାମଚନ୍ଦ୍ର ସାହୁ** ନିଜ ସ୍କୁଲର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଭାବେ ଧାଡ଼ିରେ ଠିଆ କରାଇ, ଶେଷ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏକ ଅଶ୍ରୁଳ ତଥା **'ରାଜକୀୟ ବିଦାୟ'** ଦେଇଥିଲେ। ସରକାରୀ ସୁଖବିଳାସକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁଣ୍ଡକାଟ ଭୟକୁ ଖାତିର ନକରି ଆପୁଡୁ ସାହୁ ଯେଉଁ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ଇତିହାସ ରଚିଗଲେ, ତାହା କାଶୀପୁର ତଥା ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସରେ ସଦାସର୍ବଦା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷରରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିବ।