ଗୋଧୂଳିର ସ୍ମୃତି ଓ ବଳି ଅଜାର ରସଗୋଲା

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ -୮

# ଗୋଧୂଳିର ସ୍ମୃତି ଓ ବଳି ଅଜାର ରସଗୋଲା

## ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: କାଶୀପୁରର ସେହି ସୁନେଲୀ ଦିନ

ସେତେବେଳେ କାଶୀପୁର ଗାଁର ଚେହେରା ଆଜିଭଳି ନଥିଲା। ସହରର କଳାଧୂଆଁ କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ୍‌ ଫୋନ୍‌ର କୃତ୍ରିମ ବ୍ୟସ୍ତତା ଭିତରେ ଗାଁର ସରଳତା ହଜିଯାଇ ନଥିଲା। ଗାଁର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ମାନ୍ୟଗଣ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ କୈଳାସ ପଟ୍ଟନାୟକ। ତାଙ୍କର ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପରୋପକାରୀ ଗୁଣ ପାଇଁ ସାରା ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଙ୍କର ନାଁ ଥିଲା। ସେହି କୈଳାସ ବାବୁ ହିଁ ଦିନେ କେଉଁଠାରୁ ଖୋଜି ଆଣିଥିଲେ "ବଳି ଅଜା"ଙ୍କୁ।

ବଳି ଅଜା— ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଜଣେ ମିଠା କାରିଗର ନଥିଲେ, ବରଂ ଥିଲେ ମଧୁରତାର ଏକ ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା। ଗାଁ ମୁଣ୍ଡ ଛୋଟ ଚାଳିଆ ଦୋକାନରେ ବଳି ଅଜା ଯେତେବେଳେ ମାଟି ଚୁଲିରେ ବଡ଼ ହାଣ୍ଡି ବସାଇ କ୍ଷୀରକୁ ଫୁଟାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେହି କ୍ଷୀର ଓ ରସଗୋଲାର ସୁବାସରେ ସାରା କାଶୀପୁର ମହକି ଉଠେ। ସେତେବେଳେ ଆଜିଭଳି ବଜାରରେ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗର ଆଧୁନିକ ମିଠା ନଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ବଳି ଅଜାର ସେହି ଗରମାଗରମ, ନରମ ରସଗୋଲା ଖାଇବା ପାଇଁ ସଞ୍ଜ ନହେଉଣୁ ଦୋକାନରେ ଲୋକଙ୍କର ଆସର ଜମିଯାଏ।

ବଳି ଅଜାଙ୍କୁ ଏହି କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଗାଁର ପୁଅ 'କାନ୍ତରୁ'। କାନ୍ତରୁର ହାତ ସାହାଯ୍ୟ ଏବଂ ବଳି ଅଜାଙ୍କ ଅନୁଭବ, ଦୁହେଁ ମିଶି କାଶୀପୁରକୁ ମିଠାମୟ କରି ରଖିଥିଲେ। ବଳି ଅଜା ଦୋକାନ ସରିବା ପରେ ଏକ ବଡ଼ କିଟିଲିରେ ରସଗୋଲା ଭର୍ତ୍ତି କରି ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି ବିକ୍ରି କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଡାକ ଶୁଣି ପିଲାଠୁ ବୁଢ଼ା ସମସ୍ତେ ଘରୁ ବାହାରି ଆସନ୍ତି।

---

## ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଗୋ-ଧନ ଓ ସବୁଜିମାର ସଂସାର

ସେହି ସମୟରେ କାଶୀପୁରରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଥିଲେ ବି ଅଭାବ ନଥିଲା। କାରଣ ଗାଁର ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ଘରେ ଗାଈ ଥିଲେ। ଗରିବଠାରୁ ଧନୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁହାଳରେ କମ ସେ କମ ଚାରିରୁ ପାଞ୍ଚ ପଟ ଗାଈ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଘରେ ଘରେ କ୍ଷୀର, ଦହି, ସର ଓ ଘିଅର ନଦୀ ବହୁଥିଲା କହିଲେ ଚଳେ।

ବଳି ଅଜାଙ୍କ ରସଗୋଲା ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଛେନାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ। ଆଉ ସେହି ଛେନା ଯୋଗାଇବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା ଗାଁର ଖୈରୁ ଉପରେ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳୁ ସବୁ ଘରୁ କ୍ଷୀର ସଂଗ୍ରହ କରେ। ତା’ ପରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅଣାଯାଇଥିବା ଶାଲ ପତ୍ରରେ ବେଶ୍ ଯତନର ସହ ଗୋଡ଼େଇ, ତାଜା ଛେନା ଆଣି ବଳି ଅଜାଙ୍କ ଦୋକାନରେ ପହଞ୍ଚାଇ ଦିଏ। ଆମ ଘର କୁ ବି କେବେ କେବେ ଛେନା ଆଣିଦିଏ। ସେହି ଶାଲ ପତ୍ରର ବାସ୍ନା ଆଉ କ୍ଷୀରର ଶୁଦ୍ଧତା ହିଁ ଥିଲା ବଳି ଅଜାଙ୍କ ରସଗୋଲାର ଅସଲ ରହସ୍ୟ। ସେତେବେଳେ ଆମ ଗାଁ ରେ କ୍ଷୀର ଛେନା ଦହି ଘିଅ ର ଅଭାବ ନ ଥିଲା ।

ଆମ ସ୍କୁଲ୍ ଘଣ୍ଟି ବାଜିଲେ ଯେମିତି ଆମେ ପିଲାମାନେ ବହିବସ୍ତାନୀ ଧରି ଆନନ୍ଦରେ ଘର ଅଭିମୁଖେ ଦଉଡୁ, ସେମିତି ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପଡ଼ିଆରୁ ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଗାଁ ଅଭିମୁଖେ ଫେରନ୍ତି। ଗୋଧୂଳି ସମୟରେ ଗାଈଙ୍କ ଖୁରା ସେହି ଧୂଳିଆ ରାସ୍ତାରେ ଉଡ଼ାଉଥିବା ଧୂଳି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ହମ୍ବା ରଡ଼ିରେ ସାରା ଗାଁ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠେ।

---

## ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: କାବେରୀ, ଗୁରୁବାରି ଓ ରଙ୍ଗୁଡ଼ି

ଆମ ଗୁହାଳରେ ବି ତିନୋଟି ସୁନ୍ଦର ଗାଈ ଥିଲେ— କାବେରୀ, ଗୁରୁବାରି ଆଉ ରଙ୍ଗୁଡ଼ି। ସେମାନେ କେବଳ ପଶୁ ନଥିଲେ, ଆମ ପରିବାରର ଅତି ଆପଣାର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ।

* **କାବେରୀ:** କାବେରୀ ଟିକେ ଚଗଲୀ ଆଉ ରାଗୀ ଥିଲା। କ୍ଷୀର ଦୁହିଁବା ବେଳେ ସେ ବେଳେବେଳେ ଏମିତି ଲାତ ମାରେ ଯେ କ୍ଷୀର ହାଣ୍ଡି ଓଲଟିଯିବାର ଭୟ ଥାଏ। ସେଥିପାଇଁ ତା’ ଗୋଡ଼କୁ ଦଉଡ଼ିରେ 'ଛନ୍ଦା' ପକାଇବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତା’ର ସେହି ରାଗ ପଛରେ ବି ଏକ ଅପୂର୍ବ ସ୍ନେହ ଥିଲା।

* **ଗୁରୁବାରି ଓ ରଙ୍ଗୁଡ଼ି:** ଏହି ଦୁଇଜଣ ଥିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଓ ସରଳ। ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କରୁଣା ଥାଏ।

ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ କୁନି କୁନି ବାଛୁରୀମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି, ମୋର ଖୁସି କହିଲେ ନସରେ। ସ୍କୁଲରୁ ଫେରି ମୁଁ ସେହି ନରମ, କୋମଳ ବାଛୁରୀମାନଙ୍କ ବେକ ଆଉ ପିଠି ଆଉଁଶି ଦିଏ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବାରେ ମୋର ସଞ୍ଜ କଟିଯାଏ।

କେବେ କେବେ ଯଦି କୌଣସି ଗାଈ ବାଟ ହୁଡ଼ି ସଞ୍ଜ ସୁଦ୍ଧା ଘରକୁ ନଫେରେ, ଆମ ଘରେ ଚହଳ ପଡ଼ିଯାଏ। ମନ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇଉଠେ, ଆଖିରୁ ଲୁହ ଶୁଖେନାହିଁ। ପ୍ରାୟତଃ ସେମାନେ ବାଟ ଭୁଲି ଆମର ଚାଷ ଜମି ଥିବା ପଡ଼ୋଶୀ ଗାଁକୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଆଉ ଯେତେବେଳେ ବାପା ସେମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ଆଣନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଯାଇ ଆମ ଜୀବନରେ ଜୀବନ ଆସେ।

---

## ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଖାଁ ଖାଁ ଗାଁ ଏବଂ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ

ସମୟର ଚକ ଘୂରିଗଲା। କାଶୀପୁରର ସେହି ମାଟି ରାସ୍ତା ଆଜି ପିଚୁ ରାସ୍ତାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। କାନ୍ତରୁ ଆଉ ନାହିଁ, କି ଅଡ୍ରି ବୁଢ଼ା ହେଇଗଲାନି ସେହି ଶାଲ ପତ୍ରର ଛେନା ପୁଡ଼ିଆ ବି ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ବଳି ଅଜା କେବେଠାରୁ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କଲେଣି ଆଉ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଯାଇଛି ସେହି ପାରମ୍ପରିକ ରସଗୋଲାର ସ୍ୱାଦ।

ଆଜି ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ଗାଁ ରାସ୍ତା ଆଉ ଗାଈଙ୍କ ହମ୍ବା ରଡ଼ିରେ କମ୍ପୁନାହିଁ। ସେହି ମଧୁର କୋଳାହଳ ସ୍ଥାନରେ ଆଜି ରାଜପଥର ବାଇକ୍ ଓ ଗାଡ଼ିର ହର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣାଯାଉଛି। ଗାଁର ପ୍ରାୟ ସବୁ ଗୁହାଳ ଆଜି ଶୂନ୍ୟ। କେବଳ ଗଣିତ ଗୁଣ୍ଠିର କେତେଟା ଘରେ ଗାଈ ବନ୍ଧା ହୋଇଛନ୍ତି। ଗାଁଟା ଯେମିତି ଶେଷ ସଞ୍ଜର ନିଶବ୍ଦତା ଭିତରେ ଖାଁ ଖାଁ କରୁଛି।

ମନ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ— ଆଉ କ’ଣ କେବେ ଫେରିବ ସେହି ଦିନ? ସେହି କାବେରୀ, ଗୁରୁବାରିଙ୍କ ସ୍ନେହ, ବଳି ଅଜାର କିଟିଲି ରସଗୋଲାର ବାସ୍ନା ଆଉ ସେହି ପବିତ୍ର ଗୋଧୂଳିର ସ୍ମୃତି? ବୋଧହୁଏ ନା, ସେସବୁ ଆଜି କେବଳ ସ୍ମୃତିର ପୃଷ୍ଠାରେ ଏକ ସୁନେଲୀ ଉପନ୍ୟାସ ହୋଇ ରହିଯାଇଛି।

---

ମାନସ କୁମାର ସାହୁ