ନିଜ ଭିଟାମାଟିର ସନ୍ଧାନରେ

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୭

ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଖୀର ଚେର

ନିଜ ଭିଟାମାଟିର ସନ୍ଧାନରେ

ଗୋଟିଏ ଗାଁ ବା ଅଞ୍ଚଳର ସାମଗ୍ରିକ ଇତିହାସ ଲେଖିବା ପୂର୍ବରୁ, ନିଜ ଘରର ଚେରକୁ ଖୋଜିବା ନିହାତି ଜରୁରୀ। ଏହା କୌଣସି ଆତ୍ମ-ପ୍ରଶଂସା ବା ନିଜକୁ ବଡ଼ କରି ଦେଖାଇବାର ଅହଂକାର ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ମାଟିର, ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ସେଇ ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟକୁ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆଣିବାର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାପର ପ୍ରୟାସ।

ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ କାଶୀପୁର କୁ ନେଇ ଅନେକ ସମୟରେ ନକାରାତ୍ମକ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କା ଯାଇଛି। ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଅଭାବ, ଅନଗ୍ରସରତା ଆଉ ଅନ୍ଧାରର ସେଇ ପୁରୁଣା ଛବି ପଛରେ ଯେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ, ସ୍ଵାଭିମାନୀ ଏବଂ ସଂଘର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୌରବମୟ ଇତିହାସ ଲୁଚି ରହିଛି, ତାହା ପ୍ରାୟତଃ ଅଲୋଚିତ ରହିଯାଇଛି। ସେଇ ନକାରାତ୍ମକତାର ବିପରୀତ ସତ୍ୟକୁ ଦୁନିଆ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବା ହିଁ ଏହି ଲେଖାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।

### ⏳ ଅତୀତର ସେଇ ସାକ୍ଷୀମାନେ

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମ ଘରର ପୁରୁଣା କାନ୍ଥ,  ଆଉ ପରିବାରର ସ୍ମୃତିକୁ ପୃଷ୍ଠା ପରେ ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇବା, ସେତେବେଳେ ଅଜାଣତରେ ସେ ସମୟର ସାମଗ୍ରିକ କାଶୀପୁରର ଚିତ୍ର ଆପେ ଆପେ ଆଖି ଆଗକୁ ଚାଲିଆସିବ। ସେ ସମୟର ମଣିଷଙ୍କ ସରଳତା, ସେମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ବନ୍ଧନ ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ସହ ତାଙ୍କର ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କର କାହାଣୀ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠିବ।

> *"ମାଟିର ଇତିହାସ କେବଳ ରାଜା-ମହାରାଜାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଥାଏ, ତାହା ଥାଏ ସାଧାରଣ ମଣିଷର ଝାଳ, ଶ୍ରମ ଆଉ ସଂସ୍କୃତିର ସ୍ପନ୍ଦନରେ।"*

### 💐 କୃତଜ୍ଞତାର ସ୍ୱର

ଏହି ଗୌରବମୟ ଇତିହାସକୁ ସାଉଁଟି ରଖିବାରେ ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷମାନେ ନିଜର ସାରା ଜୀବନ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଚରଣରେ କୋଟି ପ୍ରଣାମ।

* **ରାମଚନ୍ଦ୍ର ସାହୁ:** ଯାହାଙ୍କର ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ମାଟି ପ୍ରତି ଥିବା ଭାବପ୍ରବଣତା କାଶୀପୁରର ଅକୁହା ଗାଥାକୁ ଶବ୍ଦର ରୂପ ଦେଇଥିଲା।

* **ମହେନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ର:** ଯେଉଁ ସାରସ୍ୱତ ସାଧକ ନିଜର ଲେଖନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକସଂସ୍କୃତି ଓ ଇତିହାସକୁ ବହିର ପୃଷ୍ଠାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇ ଅମର କରିଗଲେ।

ଏହିଭଳି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଆଜି ଆମେ ଆମର ପରିଚୟକୁ ନେଇ ଗର୍ବ କରିପାରୁଛୁ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି, ନିଜ ଘରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମଗ୍ର କାଶୀପୁରର ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ଚିତ୍ର ସମାଜ ଆଗରେ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ନମ୍ର ଆହ୍ୱାନ।

---

## ⁠ଅଧ୍ୟାୟ - ୧: ସ୍ମୃତିର ସେଇ ପୁରୁଣା ଦାଣ୍ଡପିଣ୍ଡା

ସମୟ ବଦଳିଯାଇଛି। କାଶୀପୁର ଗାଁର ସେଇ ପୁରୁଣା ମାଟିଘର ଆଜି ଆଉ ନାହିଁ। ତା’ ସ୍ଥାନରେ ଠିଆ ହୋଇଛି ଏକ ପକ୍କା ଘର, ଯାହା ଉପରେ ଆଧୁନିକତାର ରଙ୍ଗ ଚଢ଼ିଛି। କିନ୍ତୁ ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ଯେତେବେଳେ ସେହି ନୂଆ ଦାଣ୍ଡପିଣ୍ଡାରେ ମୁଁ ବସିପଡ଼େ, କାହିଁକି କେଜାଣି ଆଖି ଆଗରେ ସେଇ ଅତୀତର ମାଟିଘରର ଚିତ୍ର ଆସି ନାଚିଯାଏ। ସିମେଣ୍ଟର ସେହି କାନ୍ଥ ଭିତରୁ ବି ଅକୁହା ସମୟର ଏକ ପୁରୁଣା ବାସ୍ନା ବାରି ହୋଇପଡ଼େ, ଯାହା ମୋତେ ମୋ ଚେର ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିଛି।

ମୁଁ ମାନସ, ମାନସ କୁମାର ସାହୁ—ଏହି ପରିବାରର ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପୁଅ। ଆଜି ମୋ ଭିତରେ ଏକ ଅଜଣା ଆନ୍ଦୋଳନ। ମୋ ନନା (ବାପା) ସୁଦାମ ସାହୁଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଆଉ ଜେଜେମା ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଓଠରୁ ଶୁଣିଥିବା କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ମୋତେ ପଛକୁ ଆଉଜେଇ ନେଉଛନ୍ତି। ଘରର ରୂପ ବଦଳି ଯାଇଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ପରିବାରର ତ୍ୟାଗ, ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ରକ୍ତର ସମ୍ପର୍କର କାହାଣୀ ଆଜି ବି ସେମିତି ଅମଳିନ ରହିଛି।

### ୧. ଏକାନ୍ନବର୍ତ୍ତୀ ପରିବାରର ସେଇ ସୁନା ସଂସାର

କାଶୀପୁରର ଏକ ଅତି ପୁରୁଣା ଓ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ପରିବାର ଭାବେ ଆମ ପରିବାରର ସୁନାମ ଥିଲା। କଥାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ମୋ ନନାଙ୍କ ଜେଜେବାପା ନୀଳକଣ୍ଠ ସାହୁଙ୍କ ସମୟରୁ। ନୀଳକଣ୍ଠ ଙ୍କର ଥିଲେ ତିନି ପୁଅ—ଆପୁଡୁ ସାହୁ, ଘାସିରାମ ସାହୁ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାହୁ। ସେତେବେଳେ ସଂସାରର ସଂଜ୍ଞା ଅଲଗା ଥିଲା। ଭାଇ ଭାଇ ଭିତରେ ଥିଲା ଅନାବିଳ ସ୍ନେହ, ଆଉ ଗୋଟିଏ ଚାଳିଆ ତଳେ ସମସ୍ତଙ୍କର ହାଣ୍ଡିଶାଳ ଜଳୁଥିଲା।

ବଡ଼ପୁଅ ଆପୁଡୁ ସାହୁ ଥିଲେ ପାଠୁଆ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟବାଦୀ। ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ପ୍ରାଇମେରୀ ଶିକ୍ଷା ସାରି ସେ ସରକାରୀ ମେଡିକାଲରେ ଏକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଚାକିରି ପାଇଲେ। ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ ସାନପୁଅ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାହୁ ସଙ୍କର୍ଡା ଗାଁରୁ ଶିକ୍ଷକତା ସାରି ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ନେବା ପାଇଁ ପରିବାରର ପିଲାମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହୁଥିଲେ। ଆଉ ମଝିଆ ପୁଅ ଘାସିରାମ ଗାଁରେ ଏକ ଛୋଟ ଦୋକାନ କରି ସାରା ସଂସାରର ବୋଝକୁ ଲାଘବ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ସବୁ କିଛି ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଚାଲିଥିଲା, ହେଲେ ବିଧାତାର କ୍ରୂର ହସ ବୋଧହୁଏ ଏହି ସୁଖକୁ ସହିପାରିଲାନି।

### ୨. ବାଲ୍ୟ ବୈଧବ୍ୟର କଳାବାଦଲ ଏବଂ ଏକ ମହାନ ତ୍ୟାଗ

ଖୁବ୍ କମ୍ ବୟସରେ, ହଠାତ୍ ମଝିଆ ଜେଜେ ଘାସିରାମ ସାହୁଙ୍କର ଅକାଳ ବିୟୋଗ ଘଟିଲା। ସଂସାରର ସବୁ ଆଲୋକ ଯେମିତି ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଲିଭିଗଲା। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସତ୍ୟଭାମା ସାହୁ ସେତେବେଳେ ଥିଲେ ଅତି ଅଳ୍ପ ବୟସର। ସଂସାରର ଜଟିଳତା, ଜୀବନର କଳାକାନୁନ ବୁଝିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ କପାଳରୁ ସିନ୍ଦୂର ପୋଛି ହୋଇଗଲା—ସେ ବାଲ୍ୟ ବିଧବା ହୋଇଗଲେ।

ସେହି ଅନ୍ଧାର ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ସମାଜ ଜଣେ ବିଧବାକୁ ଅପାଙ୍ଗେୟ ମଣେ, ସେତେବେଳେ ବଡ଼ଭାଇ ଆପୁଡୁ ସାହୁ ନିଜର ଦେବତୁଲ୍ୟ ହୃଦୟର ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ। ଆପୁଡୁ ସାହୁଙ୍କର ନିଜର ତିନି ପୁଅ ଓ ଚାରି ଝିଅଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ବଡ଼ ସଂସାର ଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାହୁ ଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ ଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସେହି ଅନାଥ ଓ ଶୂନ୍ୟ ସଂସାରକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଏକ ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ସେ ନିଜର ମଝିଆ ପୁଅ ସୁଦାମ (ମୋର ନନା) ଙ୍କୁ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ କୋଳକୁ ପୋଷ୍ୟପୁତ୍ର ଭାବେ ଟେକି ଦେଲେ।

> "ନିଅ ବୋଉ, ଆଜିଠାରୁ ସୁଦାମ ତୋର ପୁଅ। ତୋ ସଂସାର କେବେ ଶୂନ୍ୟ ହେବନି।"

ସେହିଦିନଠାରୁ ମୋ ନନା, ମା’ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସ୍ନେହ ଆଉ ପରିଚୟରେ ହିଁ ବଡ଼ ହେଲେ। ଯୁଗ୍ମ ପରିବାରର ବନ୍ଧନ ଏତେ ଶକ୍ତ ଥିଲା ଯେ, କେହି କାହାକୁ ପର ଭାବିବାର ଅବକାଶ ହିଁ ନଥିଲା। ହେଲେ ସମୟର ଚକ ଅଟକି ନଥିଲା, ବାହାରେ ଦେଶ ମାତୃକାର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବିଗୁଲ୍ ବାଜି ଉଠିଥିଲା।

### ୩. ସ୍ୱାଧୀନତା ଯଜ୍ଞରେ ଆହୂତି

ଗାଁର ବଡ଼ପୁଅ ଆପୁଡୁ ସାହୁଙ୍କ ଭିତରେ ଦେଶପ୍ରେମର ନିଆଁ ଜଳିଉଠିଲା।  ରାଜ ମାତା ସମ୍ଭୂପ୍ରୀୟା ଦେବି ଙ୍କ ଅନୁରୋଧ  ସେ ନିଜ ପରିବାରର ସୁଖ-ସ୍ୱାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ୟକୁ ପଛରେ ପକାଇ, ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ସେଇ ସୁରକ୍ଷିତ ମେଡିକାଲ ଚାକିରିକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ବହ୍ନିକୁ ଡେଇଁପଡ଼ିଲେ।

| ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ | ସେତେବେଳର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ତ୍ୟାଗ |

| --- | --- |

| **ଆପୁଡୁ ସାହୁ** | ଦେଶପ୍ରେମ ପାଇଁ ସରକାରୀ ମେଡିକାଲ ଚାକିରି ପରିତ୍ୟାଗ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଯୋଗଦାନ |

| **ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାହୁ** | ପରିବାରର ବୋଝ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷକତା ଛାଡ଼ି ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ପ୍ରାପ୍ୟରେ ପୂଜାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ |

| **ସତ୍ୟଭାମା ସାହୁ** | କ୍ଷୀର ବିକ୍ରି ଓ ଗାଁର ପୂଜାପାର୍ବଣରେ ପିଠାପଣା କରି ଅତି କଷ୍ଟରେ ସୁଦାମ (ନନା)ଙ୍କୁ ମଣିଷ କରିବା |

 ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା। ଦୁନିଆ ଆଲୋକିତ ହେଲା, ମିଠାଇ ବଣ୍ଟା ହେଲା, ହେଲେ ତ୍ୟାଗର ପୀଠ ସାଜିଥିବା ଆମ ପରିବାର ଭିତରୁ ଆର୍ଥିକ ଅନଟନର କଳାବାଦଲ ସେମିତି ଘୋଟି ରହିଥିଲା।

### ୪. ଅଶ୍ରୁଳ ବିଦାୟ ଏବଂ ଇତିହାସର ପୁନର୍ଜନ୍ମ

ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଓ ଅଭାବ ସହି ସହି ଶେଷରେ ୧୯୭୦ ମସିହାରେ ବଡ଼ ଜେଜେବାପା ଆପୁଡୁ ସାହୁ ଏ ଦୁନିଆରୁ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେହି ଦିନ କାଶୀପୁର ସ୍କୁଲର ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ ସ୍ବର୍ଗତ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ସାହୁ ମହୋଦୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଆପୁଡୁ ସାହୁଙ୍କ ମହାନତାକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ସ୍କୁଲର ସବୁ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଧାଡ଼ିରେ ଠିଆ କରାଇଥିଲେ। ଅଶ୍ରୁଳ ନୟନରେ ସେହି ମହାନ ଆତ୍ମାକୁ ରାଜକୀୟ ସମ୍ମାନର ସହ ଶେଷ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତା’ପରେ ୧୯୮୭ ମସିହାରେ ସାନ ଜେଜେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାହୁ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ।

ଏହି ସବୁ ସଂଗ୍ରାମ ଓ ଇତିହାସର ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ସାକ୍ଷୀ ଥିଲା ମୋ’ ଜେଜେମା ସତ୍ୟଭାମା ସାହୁ। ସେ ସେଇ ଦିନର ପୁଅ-ନାତି ଭରା ଅଗଣାରେ ବସି ମୋତେ ପିଲାଦିନେ ଏହି ସବୁ କାହାଣୀ କହୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଲିଖିତ ପ୍ରମାଣ ନଥିବାରୁ, ମୁଁ ପିଲାଳିଆମିରେ ତା’ କଥାକୁ କେବଳ ଏକ କାହାଣୀ ଭାବୁଥିଲି, ବିଶ୍ୱାସ କରୁ ନଥିଲି। ଜେଜେମା ବି ୨୦୦୯ ମସିହାରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୂନ୍ୟ କରି ଆରପାରିକୁ ଚାଲିଗଲା।

---

**ଆଜିର ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ:**

ଆଜି ଯେତେବେଳେ ମୋ ହାତରେ ସେଇ ପୁରୁଣା ଦଲିଲ୍ ଏବଂ କାଶୀପୁର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରାମାଣିକ ଇତିହାସ ବହି ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି, ମୋ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ୁଛି। ବହିର ପ୍ରତିଟି ପୃଷ୍ଠାରେ ଆମ ପରିବାରର ସେଇ ରକ୍ତ ଓ ଝାଳର ସଂଗ୍ରାମ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି।

ଘର ମାଟି କାନ୍ଥ ହୁଏତ ଆଜି ପକ୍କା କାନ୍ଥରେ ବଦଳି ଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସ୍ମୃତିର ସେଇ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଆଜି ବି ଅତୁଟ ଅଛି। ମୋ ଛାତି ଭିତରୁ ଏକ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ବାହାରି ଆସୁଛି—ଯଦି ଆଜି ମୋ ଜେଜେମା ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତା! ମୁଁ ଦୌଡ଼ିଯାଇ ତା’ କୋଳରେ ମୁଣ୍ଡ ଗୁଞ୍ଜି ଏହି ବହିଟି ଦେଖାଇ କହିପାରନ୍ତି—*"ଜେଜେମା, ତୁ ମିଛ କହୁନଥିଲୁ। ଦେଖ୍, ତୋ କାହାଣୀ ଆଜି ଏଇ ବହିର ପୃଷ୍ଠାରେ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷରରେ ଲେଖା ହୋଇଛି..."*

ଜେଜେମା ହୁଏତ ଆଜି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୋର ବିଶ୍ୱାସ, ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀର ଚେର ପରି ମାଟିର ବହୁ ଗଭୀରକୁ ଯାଇଥିବା ଏହି ପରିବାରର ତ୍ୟାଗର କାହାଣୀକୁ ଦେଖି ତା’ ଆତ୍ମା ଆଜି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥାଇ ଶାନ୍ତି ପାଉଥିବ।

---

କ୍ରମଶଃ