ଅଭିମାନରୁ ସମ୍ମାନ

 କାଶୀପୁର କାହାଣୀ ୧୬

ଅଭିମାନରୁ ସମ୍ମାନ

### ପ୍ରଥମ ପରିଚ୍ଛେଦ: ପିଲାଦିନର ସେଇ ଅନ୍ଧାର

ମୋ ଜନ୍ମ ଗୋଟିଏ ନିମ୍ନ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରରେ। ପିତା କୃଷି ବିଭାଗର ଜଣେ ସାଧାରଣ କର୍ମଚାରୀ ଥିଲେ। ପିଲାବେଳୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ସେହି କଷ୍ଟମୟ ଜୀବନକୁ ଖୁବ୍ ନିକଟରୁ ଦେଖିଛି। ସେ ଶ୍ୱାସ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ, ତଥାପି ନିଜ ଦେହକୁ ଖାତିର ନକରି, ଅତି କଷ୍ଟରେ ସେ ଆମକୁ ବଡ଼ କରିଥିଲେ। ଏହା ଆଜିର କଥା ନୁହେଁ, ମୋ ପିଲାଦିନର ସେହି କାଶୀପୁର ଗାଁର ସ୍ମୃତି, ଯାହା ଆଜି ବି ମୋ ମନରେ ସତେଜ ଅଛି।

କାଶୀପୁରରେ ଯେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାର ରହୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଥିଲେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଜମିଦାର। ହେଲେ ଆମ ଭଳି କା ଭା (ଖୁବ୍ କମ୍) ପରିବାର ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ନାମକୁ ମାତ୍ର ଅଳ୍ପ କିଛି ଜମି ଥିଲା। ଗାଁରେ ରଥଯାତ୍ରା ଆମ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପର୍ବ ଥିଲା। ସାରା ଗାଁ ଉତ୍ସବମୁଖର ହେଉଥିଲା, ହେଲେ ରଥଯାତ୍ରା ଆସିଲେ ମୋ ଛୋଟ ମନରେ ଏକ ଅଜଣା ଦୁଃଖ ମାଡ଼ି ଆସୁଥିଲା। ରଥ ଉପରେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ସେବାୟତମାନେ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜେଇ ହୋଇ ଅଭିମାନର ସହ ଠିଆ ହେଉଥିଲେ, ମୁଁ ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ମେଳରେ ନିଜକୁ ଅତି ଛୋଟ ମନେ କରୁଥିଲି। ମୋ ହାତ ବେକ ସେତେବେଳେ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା, ନା ଥିଲା ଭଲ ପୋଷାକ, ନା ଗହଣା।

ଏହା ହିଁ ଥିଲା ମୋ ମନର ସେହି ଅକୁହା କଥା, ଯାହା କାହାକୁ କହିପାରୁ ନଥିଲି। ସେତେବେଳେ ଜେଜେବାପାଙ୍କ ଉପରେ ଭାରି ରାଗ ଆସୁଥିଲା। ମନେ ମନେ ଭାବୁଥିଲି—ଗାଁର ଏତେ ପୁରୁଣା ପରିବାର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଏତେ ଗରିବ କାହିଁକି? ଜେଜେବାପା ଆମ ପାଇଁ କିଛି ସମ୍ପତ୍ତି କାହିଁକି ରଖିଗଲେ ନାହିଁ? ଏଇ ଅଭିମାନ, ଏଇ ଅସନ୍ତୋଷ ମୋ ମନ ଭିତରେ ମୁଁ ଚାକିରି କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ କ୍ଷତ ହୋଇ ରହିଥିଲା।

### ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଅବିଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରମାଣର ସନ୍ଧାନ

ଘରେ ଜେଜେମା ସବୁବେଳେ ଗୋଟିଏ କଥା ଦୋହରାଏ—"ତୋ ଜେଜେବାପା ବଡ଼ ଦେଶଭକ୍ତ ଥିଲେ, ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଥିଲେ।" ନନା (ବାପା) ବି ସେଇ ଏକା କଥା କୁହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ କଥାକୁ ଆଦୌ ବିଶ୍ୱାସ କରୁ ନଥିଲି। କାରଣ ଆଜିର ଦୁନିଆରେ ସବୁ କଥାର ପ୍ରମାଣ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ଯାହା ଜେଜେମା କିମ୍ବା ନନା କେବେ ଦେଇପାରୁ ନଥିଲେ। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ମୋ ମନରେ ସେତେବେଳେ ଆସୁଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଗାଁର କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ଜେଜେବାପାଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି କହୁଥିବାର ମୁଁ ଶୁଣି ନଥିଲି। ଯଦି ସେ ଏତେ ବଡ଼ ଲୋକ ଥିଲେ, ତେବେ ଗାଁ ଲୋକ କାହିଁକି ନୀରବ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମୋତେ ସବୁବେଳେ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଥିଲା।

ଦିନ ବିତିଲା, ମୁଁ ପାଠପଢ଼ା ସାରି ତହସିଲ ଅଫିସରେ ଚାକିରି କଲି। ଦିନେ ଅଫିସ୍ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବା ସମୟରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ବନବାସୀ ମାଆ କିଛି କାମ ପାଇଁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର କିଛି ଜରୁରୀ ସରକାରୀ କାମ ଥିଲା, ଯାହା ଅଫିସ୍ ଚକ୍କର କାଟି କାଟି ଅଟକି ରହିଥିଲା। ମୁଁ ତାଙ୍କ କଷ୍ଟ ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ କାମଟି କରିଦେଲି।

କାମ ସରିବା ପରେ, ସେଇ ବୁଢ଼ୀ ମାଆ ଜଣକ ମୋତେ ଖୁବ୍ ନିରେଖି ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆତ୍ମୀୟତା ଥିଲା। ସେ ସେହି ସରଳ ଗାଁ ଭାଷାରେ କହିଲେ—"ବାବୁ, ତମେ ଆମ ସଭାପତି ବୁଢ଼ାର ନାତି ନା?

ମୁଁ ଚମକି ପଡ଼ିଲି। ସେଦିନ ସେଇ ବନବାସୀ ମାଆ ମୋତେ ମୋ ଜେଜେବାପାଙ୍କ ପୁରୁଣା କଥା ସବୁ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ କିପରି ଜେଜେବାପା ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଫା-ସୁତୁରା ରହିବାକୁ ବୁଝାଉଥିଲେ, ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସ୍କୁଲ୍ ପଠାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଥିଲେ। ସେତେବେଳକୁ ସେହି ମାଆ ମାତ୍ର ୧୦ ବର୍ଷର ଝିଅ ଥିଲେ, ହେଲେ ତାଙ୍କ ମନରେ ସଭାପତି ବୁଢ଼ାଙ୍କ (ଜେଜେବାପା) ସେଇ ସ୍ମୃତି ଅଲିଭା ହୋଇ ରହିଥିଲା। ଖୁସି ଓ ବ୍ୟସ୍ତତା ଭିତରେ ମୁଁ ସେଦିନ ତାଙ୍କ ଫୋନ୍ ନମ୍ବର ରଖିପାରିଲିନି। କିନ୍ତୁ ମନେ ମନେ ଭାବିଲି, ଏହା ତ କେବଳ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧାଙ୍କ ସ୍ମୃତି, ଏଇଟା ବି କୌଣସି ଠୋସ୍ ଲିଖିତ ପ୍ରମାଣ ନଥିଲା।

### ତୃତୀୟ ପରିଚ୍ଛେଦ: ସେଇ ଅଭୁଲା ସାକ୍ଷାତକାର

ସମୟ ଚକ୍ର ଆଗକୁ ଗଡ଼ିଲା। ମୁଁ କିଛି ଦିନ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ରହିବାକୁ ଆସିଲି। ଦିନେ ଜଣେ ଭଦ୍ରବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ମୋର ଦେଖାହେଲା। ଆଳାପ ଆଲୋଚନା ଭିତରେ ସେ ମୋତେ ମୋ ଗାଁ କଥା ପଚାରିଲେ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି—"କାଶୀପୁର"।

"କାଶୀପୁର" ଶୁଣୁ ଶୁଣୁ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ କହିଲେ—"କାଶୀପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ କରୁ ପ୍ରଥମେ ଗୋଟିଏ ଝିନକର (ଖପରଲି) ଘର ଅଛି, ଆଉ ତା’ ପଛପଟେ ଏକ ବଡ଼ ଆମ୍ବ ତୋଟା ଅଛି। ସେ ଘରଟା ଏବେ ଅଛି ନା ନାହିଁ?"

ମୁଁ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଗଲି! କାରଣ ସେଇଟା ତ ଆମରି ଘର ଥିଲା। ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠାର ସହ ପଚାରିଲି—"ଆପଣ ସେ ଘରକୁ କେମିତି ଜାଣିଛନ୍ତି?"

ସେ ଭଦ୍ରବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ମୋ ଆଖିକୁ ଚାହିଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନର ସହ କହିଲେ—"ସେଇଟା ଗୋଟିଏ ମହାନ୍ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀଙ୍କ ଘର, ସ୍ୱର୍ଗତ ଆପୁଡୁ ସାହୁଙ୍କ ଘର।"

ମୋ ଗଳା ଶୁଖିଗଲା, ଆଖି କୋଣ ସଜଳ ହୋଇଉଠିଲା। ମୁଁ ଧୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲି—"ସେ ମୋରି ଜେଜେବାପା ଥିଲେ।"

ସେତିକି ଶୁଣିବା ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆଖିରେ ମୋ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଶହେ ଗୁଣ ବଢ଼ିଗଲା। ସେ ମୋତେ ଅତି ଆଦରରେ ଚାହିଁଲେ। ସେହି ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିଜଣକ ଆଉ କେହି ନଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ସମ୍ମାନନୀୟ **ବୀରେନ ଦାସ**।

### ଚତୁର୍ଥ ପରିଚ୍ଛେଦ: ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଜେଜେବାପା (ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ସତ୍ୟ)

ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସେହି ଘଟଣା ପରେ ମୋ ମନରେ ଜେଜେବାପାଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ସବୁ ଅଭିମାନ ତରଳିବାକୁ ଲାଗିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମନର କେଉଁ ଏକ କୋଣରେ ଲିଖିତ ପ୍ରମାଣର ସେଇ ପୁରୁଣା ଆବଶ୍ୟକତା ଏବେ ବି ଥିଲା।

ଆଜି ସେହି ଦିନ ଆସିଲା, ଯାହା ମୋ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦିନ। ଆଜି ମୁଁ ବିଶିଷ୍ଟ ଗବେଷକ **ମହେନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ରଙ୍କ** ଲିଖିତ **'କାଶୀପୁର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ'** ବହିଟି ପଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଲି। ପୃଷ୍ଠା ପରେ ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ହଠାତ୍ ମୋ ଆଖି ଅଟକିଗଲା। ବହିର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋ ଜେଜେବାପା ସ୍ୱର୍ଗତ ଆପୁଡୁ ସାହୁଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ, ଦେଶପ୍ରେମ ଏବଂ କାଶୀପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିବା ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ବିଷୟରେ ସବିଶେଷ ଲେଖାଯାଇଛି!

ସେହି କଳା ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ମୋ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଧାର ଧାର ହୋଇ ବହିଗଲା। ଏହା ହିଁ ତ ଥିଲା ସେଇ ଠୋସ୍ ପ୍ରମାଣ, ଯାହା ମୁଁ ସାରା ଜୀବନ ଖୋଜୁଥିଲି। ଜେଜେମା ଆଉ ନନା ଭୁଲ୍ କହୁ ନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ କେବଳ ପ୍ରମାଣର କାଗଜ ନଥିଲା, ହେଲେ ସତ୍ୟର ଗରିମା ଥିଲା।

### ଉପସଂହାର: ଆଶୀର୍ବାଦର ଫଳ

ଆଜି ମୋ ଛାତି ଗର୍ବରେ ଫୁଲି ଉଠୁଛି। ପିଲାଦିନର ସେହି ଅଭିମାନ, ରଥଯାତ୍ରାରେ ଗହଣା ନଥାଇ ଖାଲି ହାତରେ ଠିଆ ହେବାର ସେଇ ଦୁଃଖ—ଆଜି ସବୁ କିଛି ମହାନ୍ ସମ୍ମାନରେ ବଦଳିଯାଇଛି।

ଏହା ସତ ଯେ, ଜେଜେବାପା ଆମ ପାଇଁ କୋଠାବାଡ଼ି, ଧନସମ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ସୁନା-ରୂପା ଛାଡ଼ି ଯାଇନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେ ଯେଉଁ ସାଧୁତା, ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ଭଲ କାମର ଆଦର୍ଶ ଛାଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ତାହା ସଂସାରର ସବୁ ସମ୍ପତ୍ତି ଠାରୁ କୋଟି ଗୁଣରେ ବଡ଼। ଆଜି ଆମେ ସମାଜରେ ଯେଉଁ ସମ୍ମାନର ସହ ମୁଣ୍ଡ ଟେକି ବଞ୍ଚିଛୁ, ତାହା କେବଳ ତାଙ୍କରି ଭଲ କାମ ଏବଂ ଜେଜେବାପାଙ୍କ ଅମୂଲ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦର ଫଳ।

**ଅଭିମାନର ପରିସମାପ୍ତି ଘଟିଛି, ଆଉ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଏକ ଚିରନ୍ତନ ଗୌରବ ଓ ସମ୍ମାନ!**

---

ମାନସ କୁମାର ସାହୁ